3-2-3-3- جستجو و تصمیم‌گیری هم‌زمان36
3-2-3-4- ابتدا جستجو سپس تصمیم‌گیری36
3-3- روش برنامه‌ریزی آرمانی36
3-3-1- الگوریتم‌های موجود برای حل یکGP39
3-4- دهه1960آغاز نظریه‌ی فازی45
3-5- منطق فازی45
3-6- سیستم‌های فازی 46
3-7- تصمیم‌گیری فازی46
3-8- مجموعه فازی46
3-9- مجموعه پشتیبان یک مجموعه فازی47
3-10- -برش در مجموعه‌های فازی47
3-11- مجموعه فازی محدب47
3-12- ارتفاع یک مجموعه فازی47
3-13- مجموعه فازی نرمال47
3-14- اعداد فازی48
3-15- توابع عضویت استاندارد48
3-16- تشریح مساله52
3-17-1- فرضیات مساله54
3-17-2- نمادها ی مدل ریاضی55
3-17-3- پارامترهای مدل ریاضی55
3-17-4- متغیرهای تصمیم مدل ریاضی57
3-17-5- مدل ریاضی57
3-17-6- شرح مدل ریاضی59
4-1- مقدمه62
4-2- مثال عددی62
4-2-1- مدل اول68
4-2-2- مدل دوم69
4-2-3- مدل سوم70
4-3- مطالعه موردی اول72
4-4- مطالعه موردی دوم93
5-1- مقدمه112
5-2- نتیجه‌گیری112
5-3- پیشنهادها113
فهرست جداول
جدول2-3- پنج حادثه مهم صنعتی از لحاظ خسارت‌های اقتصادی تحمیل شده در طی سال‌های 1900 تا2010 ]14[.14
جدول 2-4- پیامدهای برخی از بلایای طبیعی ]19[.15
جدول4- 1- هزینه انتقال (دلار) کالاها از مسیرهای موجود در شبکه.63
جدول4-2- امکان عبور وسایل نقلیه از کمان‌های شبکه.63
جدول4-3- جدول موجودی ابتدای دوره در انبارها.64
جدول4 -4- اطلاعات پارامتر تقاضا.64
جدول4 -5- مقدار پارامتر تقاضا با توجه به درجه عضویت.65
جدول4-6- اطلاعات پارامتر عرضه‌ دولتی.66
جدول4-7- مقدار پارامتر عرضه دولتی با توجه به درجه عضویت.66
جدول4-8- اطلاعات پارامتر کمک مردمی.67
جدول4-9- مقدار پارامتر کمک‌های مردمی با توجه به درجه عضویت این پارامتر.67
جدول4-10- متغیرهای فعال پس از حل مدل سوم در حالتی که درجات عضویت پارامترها3/0 است.71
جدول4-11- متغیرهای فعال پس از حل مدل سوم در حالتی که درجات عضویت پارامترها5/0 است.71
جدول4- 12- مقادیر تابع هدف در حالت واقع‌بینانه، با توجه به وزن‌های مختلف.72
جدول4 -13- متغیرهای فعال پس از حل مدل سوم در حالتی که درجات عضویت پارامترها9/0 است.72
جدول4- 14-مقادیر تابع هدف در حالتی که درجات عضویت 9/0 است، با توجه به وزن‌های مختلف.72
جدول4- 15- مشخصات کالاهای امدادی و میزان مورد نیاز از آن‌ها در دوره امدادرسانی 4 روزه، به ازای هر قربانی.73
جدول4-16- کران بالا، کران پایین و مقادیر پارامتر فازی میزان پشتیبانی دولت به ازای هر نوع کالای امدادی، که به انبارها فرستاده می‌شوند.73
جدول4-17- کران بالا، کران پایین و مقادیر پارامتر فازی میزان کمک‌های داوطلبانه مردمی به ازای هر نوع کالای امدادی، که به مراکز توزیع فرستاده می‌شوند.75
جدول4- 18- هزینه انتقال کالاهای امدادی (ریال)، از انبارها به مراکز توزیع.76
جدول4- 19- هزینه انتقال کالاهای امدادی (ریال)، ازمراکز توزیع به نقطه آسیب‌دیده.76
جدول4- 20- هزینه انتقال کالاهای امدادی (ریال)، از انبارها به نقطه آسیب‌دیده.76
جدول4 -21- کران پایین (مقادیر بدون ریسک) و کران بالا (مقادیر با ریسک بالا)، برای میزان تقاضای انواع کالاهای امدادی و مقادیر پارامتر فازی آن‌ها، در نقطه آسیب‌دیده.76
جدول4 -23- آرمان هزینه و متغیرهای فعال مساله درحالتی که درجات عضویت پارامترها برابر با 3/0 است.78
جدول4- 24-آرمان نسبت پاسخ به تقاضا و متغیرهای فعال مساله درحالتی که درجات عضویت پارامترها برابر با 3/0 است.79
جدول4 -25- مقادیر هدف و متغیرهای فعال بدست‌آمده از حل مدل سوم مساله با درجات عضویت 3/ 0 برای پارامترها و ضرایب 5/0، برای انحراف‌ از آرمان‌ها.81
جدول4- 26- مقادیر توابع‌ هدف بدست‌آمده از حل مدل سوم، با توجه به ضرایب انحراف از مقادیر آرمانی در مدل.82
جدول4- 27- مقادیر تابع هدف و متغیر‌های فعال بدست آمده از حل مدل سوم مساله با درجات عضویت 3/0 و با ضرایب 7/0، برای انحراف‌ها از آرمان هزینه و 3/0، برای انحراف‌ها از آرمان نسبت پاسخ‌گویی به تقاضا.82
جدول4 -28- مقادیر تابع هدف و متغیر‌های فعال بدست آمده از حل مدل سوم مساله با درجات عضویت برابر با 3/0 ، با ضرایب3/0 برای انحراف‌ها از آرمان هزینه و7/0، برای انحراف‌ها از آرمان نسبت پاسخ‌گویی به تقاضا.83
جدول4- 29- مقدار آرمانی هزینه و متغیرهای فعال بدست آمده از حل مدل اول مساله، در حالت واقع‌بینانه.84
جدول4-30- مقدار آرمانی نسبت پاسخ‌گویی به تقاضا و متغیرهای فعال بدست‌آمده از حل مدل دوم مساله، در حالت واقع‌بینانه.86
جدول4 -31- مقادیر تابع هدف و متغیر‌های فعال بدست‌آمده از حل مدل سوم مساله در حالت واقع بینانه، با ضرایب 3/0، برای انحراف‌ها از آرمان هزینه و 7/0، برای انحراف‌ها از آرمان نسبت پاسخ‌گویی به تقاضا.87
جدول4 -32- مقادیر تابع هدف و متغیرهای فعال بدست آمده از حل مدل سوم مساله در حالت واقع‌بینانه به ازای ضرایب 7/0، برای انحراف‌ها از آرمان هزینه و 3/0، برای انحراف‌ها از آرمان نسبت پاسخگویی به تقاضا.88
جدول4 -33- مقادیر تابع هدف و متغیر‌های فعال بدست آمده از حل مدل سوم مساله در حالت واقع‌بینانه با ضرایب 5/0، برای انحراف‌ها از آرمان‌ها.89
جدول4 -34- مقدار آرمانی هزینه و متغیرهای فعال پس از حل مدل اول، با درجات عضویت 9/0.90
جدول4- 35- مقادیر تابع هدف و متغیرهای فعال پس از حل مدل سوم با درجات عضویت 9/0 و با ضرایب3/0 برای انحراف از آرمان هزینه و 7/0 برای انحراف از آرمان نسبت پاسخ‌گویی به تقاضا.91
جدول4 -36- مقدار تابع هدف و متغیر های فعال پس از حل مدل سوم با درجات عضویت 9/0 و با ضرایب7/0 برای انحراف از آرمان هزینه و 3/0 برای انحراف از آرمان نسبت پاسخ‌گویی به تقاضا.92
جدول4-37- مقدار تابع هدف و متغیرهای فعال پس از حل مدل سوم با درجات عضویت 9/0 با ضرایب انحراف از آرمان‌های هزینه و نسبت پاسخ‌گویی به تقاضای 5/0.92
جدول 4-38- موجودی ابتدای دوره امدادرسانی کالاهای امدادی، در انبارهای تهران، اصفهان و شیراز.94
جدول4 -39- کران بالا، کران پایین و مقادیر پارامتر فازی میزان پشتیبانی دولت به ازای هر نوع کالای امدادی، که به انبارها فرستاده می‌شوند.95
جدول4- 40- کران بالا، کران پایین و مقادیر پارامتر فازی میزان کمک‌های داوطلبانه مردمی به ازای هر نوع کالای امدادی ، که به مراکز توزیع فرستاده می‌شوند.96
جدول4- 41- مشخصات کالاهای امدادی و میزان مورد نیاز از آن‌ها، در دوره امدادرسانی چهار روزه، به ازای هر قربانی.97
جدول4-42- کران پایین (مقادیر بدون ریسک) و کران بالا (مقادیر با ریسک بالا)، برای میزان تقاضای انواع کالاهای امدادی و مقادیر پارامتر فازی آن‌ها، در نقاط آسیب‌دیده.97
جدول4 -43- هزینه حمل و نقل (ریال) کالاهای امدادی،از نقاط عرضه به مراکز توزیع.98
جدول4- 44-جدول هزینه حمل و نقل (ریال) کالاهای امدادی،از مراکز توزیع به نقاط آسیب‌دیده.98
جدول4-45- هزینه حمل و نقل(ریال) کالاهای امدادی، از نقاط عرضه به نقاط آسیب‌دیده.98
جدول4- 46- حل مدل اول در حالت واقع‌بینانه و مقدار آرمان هزینه.99
جدول4-47- حل مدل دوم و مقدار آرمان نسبت پاسخ‌گویی به تقاضا در حالت واقع‌بینانه.100
جدول4 -48- حل مدل سوم با ضرایب5/0، برای انحراف از آرمان‌ها، در حالت واقع‌بینانه.101
جدول4 -49- حل مدل سوم با ضرایب 3/0، برای انحراف از آرمان هزینه و 7/0، برای انحراف از آرمان نسبت پاسخ به تقاضا، در حالت واقع‌بینانه.102
جدول4- 50- حل مدل سوم با ضرایب 7/0، برای انحراف از آرمان هزینه و 3/0، برای انحراف از آرمان نسبت پاسخگویی به تقاضا، در حالت واقع‌بینانه.103
جدول4- 51- حل مدل اول و مقدار آرمانی هزینه درحالتی که درجات عضویت برابر با 3/0 هستند.104
جدول4 -52- حل مدل دوم و مقدار آرمانی نسبت پاسخ‌گویی به تقاضا درحالتی که درجات عضویت برابر با 3/0 هستند.104
جدول4 -53- حل مدل سوم با ضرایب5/0 برای انحراف از آرمان ها و با درجات عضویت 3/0.106
جدول4- 54- حل مدل اول با درجات عضویت 9/0 و مقدار آرمانی هزینه.107
جدول4 -55- حل مدل دوم و مقدار آرمانی نسبت پاسخ‌گویی به تقاضا با درجات عضویت 9/0.107
جدول4 -56- حل مدل سوم با درجات عضویت 9/0 و با ضرایب 5/0، برای انحراف از آرمان‌های هزینه و نسبت پاسخ‌گویی به تقاضا.109
فهرست شکل‌ها
شکل1- 1 – تأثیر ویرانگر سیلاب.2
شکل1- 2- تأثیرات مخرب زلزله و خسارات جانی و مالی ناشی از آن.3
شکل1- 3- توزیع کالا و امداد رسانی به مصدومان پس از وقوع حادثه.4
شکل1- 4- عملیات لجستیک امدادی پس از وقوع حادثه.5
شکل2- 1- رخ‌داد بلایای طبیعی با توجه به منشأ آن‌ها در سال‌های1900-2005 [10].11
شکل2- 2- توزیع بلایای طبیعی با توجه به نوع 1990-2005 [11] .11
شکل2- 3- چهار فاز اصلی یک سیستم مدیریت فاجعه.16
شکل2- 4- ساختار زنجیره لجستیک بشردوستانه23
شکل3- 1- روش‌های حل مساله چند‌هدفی.35

شکل3-2- فضای جواب و انحراف از آرمان‌ها.40
شکل3-3- فضای جواب با توجه به اضافه شدن محدودیت جدید.41
شکل 3- 4-تابع عضویت مثلثی.49
شکل 3- 5- تابع عضویت ذوزنقه‌ای.49
شکل3-6- تابع عضویت یک مجموعه فازی c.52
شکل3- 7- لجستیک امدادی سه سطحی و کمان‌های ارتباط‌دهنده سطوح.54
شکل4- 1- تابع عضویت تقاضا.64

فصل اول
تعریف مساله
مقدمه
سوانح طبیعی در جای‌جای کره خاکی در فصل‌های مختلف سال رخ‌می‌دهند، قربانیان بسیاری بر جای‌می‌گذارند و خسارت مالی زیادی را به دولت‌ها تحمیل می‌کنند. بلایای طبیعی هم‌چون سیل، زلزله، سونامی، طوفان‌های شدید، گردبادها، برخورد شهاب سنگ با زمین و غیره هستند. هر یک از این حوادث طبیعی با توجه به شدتی که دارند و مکانی که در آن رخ‌می‌دهند، عواقب متعدد و زیان‌باری خواهند‌داشت و به همین دلیل آمادگی در مقابل آن‌ها، برنامه‌ریزی، پیش‌بینی‌ و اقدامات پیشگیرانه‌ی لازم در این موارد بسیار حیاتی و مهم هستند. در ادامه‌ی این فصل، ابتدا به مفاهیم مختصری درباره فاجعه و مدیریت آن، لجستیک بشردوستانه و تفاوت آن با لجستیک بازرگانی و سپس به بررسی ضرورت موضوع مطرح‌شده در این پایان‌نامه و تعریف مساله می‌پردازیم.
شکل1- 1 – تأثیر ویرانگر سیلاب.
شکل1- 2- تأثیرات مخرب زلزله و خسارات جانی و مالی ناشی از آن.
ضرورت مساله
همان‌گونه که گفته‌شد، فجایع خسارت‌های جانی و مالی بسیاری را به جوامع و ملل وارد می‌آورند. لذا داشتن برنامه‌ریزی لجستیک اضطراری مناسب برای رویارویی با تهدیدهای طبیعی و مدیریت بحران از مسایل ضروری محسوب می‌شود. ماهیت این‌گونه حوادث، غیرمترقبه بودن و غیرقابل پیش‌بینی بودن آن‌ها، با وجود پیشرفت علم و تکنولوژی است، که این مورد در دسترس بودن طرح‌های پیش‌گیرانه و پاسخ اورژانسی پس از وقوع حادثه را بسیار مهم می‌کند، به طوری که باید منابع محدود در اختیار را به صورت بهینه به مردم آسیب‌دیده اختصاص دهیم تا نیازشان، در بیشترین حد ممکن برآورده‌شوند.
کشورمان از جمله کشورهایی است که در آن حوادث طبیعی از قبیل سیل و زلزله با شدت‌های مختلف رخ داده‌است و خسارت‌های مالی و جانی بسیاری را به بار آورده ‌است. به وضوح برنامه‌ریزی در مورد پاسخ اورژانسی به بحران پس از فاجعه از اهمیت بالایی برخوردار است و باعث کارایی و اثربخشی هرچه بیشتر عملیات امداد‌رسانی می‌شود.
شکل1- 3- توزیع کالا و امداد رسانی به مصدومان پس از وقوع حادثه.
شکل1- 4- عملیات لجستیک امدادی پس از وقوع حادثه.
وجود طرح‌ها و برنامه‌ریزی‌ها برای رویارویی با پیامدهای فاجعه به همراه ارتقای سطح آگاهی عمومی مردم به کاهش خسارات جانی و مالی وارد شده منجر می‌شود، این یک هدف اصلی پاسخ‌ها و واکنش‌های امدادی است. نکته مهمی که در طراحی این طرح‌ها باید مورد توجه قرارگیرد، این است که ماهیت سوانحی نظیر زلزله به گونه‌ای است که واکنش به آن باید با سرعت بالا و در زمان کوتاه صورت ‌پذیرد. به عبارت دیگر، در یک چنین شرایط اضطراری و پیچیده‌ای، تصمیم‌گیرنده باید با سرعت و به صورت موثر عملیات امداد و نجات را انجام دهد و به وضعیت مصدومان و آسیب‌دیدگان رسیدگی کند. برای نیل به این هدف مهم و انجام اقدامات در زمان مناسب، دسترسی به یک برنامه کارا و سیستماتیک از پیش تعریف شده که در آن همه فعالیت‌های لازم، توالی و ارتباطات آن‌ها مشخص شده‌باشند ضروری به نظر می‌رسد. یکی از این فعالیت‌ها که از اهمیت فراوانی نیز برخوردار است، برنامه‌ریزی لجستیکی برای حمل ونقل اقلام ضروری مورد نیاز مناطق آسیب‌دیده است.
از این‌رو، با توجه به نقش مهم لجستیک در واکنش به سانحه می‌توان‌گفت لجستیک مناسب به‌دلیل افزایش هماهنگی در نقل وانتقال تحویل اقلام مورد نیاز می‌تواند بهبود فراوانی را در واکنش به حوادث طبیعی به همراه داشته باشد. به همین دلیل، در سال‌های اخیر پژوهش‌های زیادی در این زمینه انجام شده‌اند که عمده آن‌ها را در فصل آتی بررسی می‌کنیم.
نکته مهمی که باید در برنامه‌ریزی لجستیکی واکنش به سانحه مورد توجه قرار‌گیرد، پویایی و غیرقطعی بودن اطلاعات مرتبط با تقاضاها و تأمین است که در بسیاری از پژوهش‌های انجام شده مورد توجه قرار نگرفته است. وجود مواردی از این قبیل موجب شده که از کارایی آن‌ها برای پیاده‌سازی کاسته شود. با توجه به مطالب یاد شده، در این پایان‌نامه مدل فازی چند‌هدفی برای برنامه‌ریزی لجستیک عملیات امدادرسانی به نواحی آسیب‌دیده، ارایه می‌شود.
بیان مساله
پس از وقوع حادثه طبیعی نظیر سیل و زلزله مرحله پاسخ اورژانسی به آن از اهمیت بالایی برخوردار است. کمک‌های امدادی مردمی و دولتی برای کمک به افراد آسیب‌دیده جمع‌آوری می‌شوند و باید به طور عادلانه و به گونه‌ای که حداکثر تقاضای مردم سانحه‌دیده را برآورده‌سازند، توزیع شوند. در این پایان نامه، می‌خواهیم مساله امدادرسانی پس از فاجعه را با توجه به واقعیت‌های موجود به صورت مدل ریاضی درآوریم. به‌این منظور، لجستیک امدادی را شامل سه سطح در نظر می‌گیریم. در سطح اول، انبارها و در سطح دوم مراکز توزیع قرار دارند. از این سطوح، کالاهای امدادی به لایه سوم، یعنی نواحی آسیب‌دیده فرستاده می‌شوند. تقاضای ناحیه‌های فاجعه دیده را، به دلیل عدم قطعیت در آمار قربانیان فاجعه، به صورت فازی در نظر می‌گیریم و به تبع آن کمک‌های مردمی و پشتیبانی دولت از طریق عرضه کالاهای امدادی فازی هستند.
اهداف پژوهش
پاسخ اورژانسی به فجایع و خدمت‌رسانی به قربانیان حوادث.
در نظر گرفتن محدودیت‌های زنجیره تأمین بشردوستانه و توزیع عادلانه کالاهای امدادی، در میان مناطق فاجعه‌دیده.
مکان‌یابی مراکز توزیع و توزیع کالاهای امدادی به نحوی که دست‌کم هزینه امدادرسانی را در پی داشته‌ باشد.
تخصیص کالاهای امدادی به قربانیان حادثه، با هدف بیشترین پوشش تقاضای غیر قطعی.
ساختار پایان نامه
در فصل، اول مقدمه، ضرورت، کلیات و اهداف پژوهش بیان‌شدند. در فصل آتی مفاهیمی هم‌چون فجایع و طبقه‌بندی آن‌ها، چرخه سیستم مدیریت فاجعه، مرور بر ادبیات و طبقه‌بندی پژوهش‌های انجام شده در این زمینه مطرح می‌شوند. در فصل سوم، در مورد مساله بهینه‌سازی چند‌هدفی ، تکنیک‌های حل آن، تئوری فازی، مفاهیمی در این زمینه ، برنامه‌ریزی خطی فازی، بحث می‌کنیم و مدل چند‌هدفی فازی را برای برنامه‌ریزی لجستیک عملیات امدادرسانی به نواحی آسیب‌دیده تشریح می‌کنیم‌. در فصل چهارم، به بیان یک مثال عددی و دو مطالعه موردی برای آزمودن عملی مدل می‌پردازیم. سرانجام، نتیجه‌گیری و پیشنهادها را در فصل آخر می‌آوریم.
فصل دوم
ادبیات و پیشینه پژوهش
مقدمه
در فصل پیش‌رو، به مفاهیمی نظیر فاجعه، چرخه سیستم مدیریت فاجعه و زنجیره تأمین بشردوستانه و پیشنه پژوهش‌های انجام‌شده مربوط به موضوع پایان‌نامه، می‌پردازیم. مجموعه پژوهش‌هایی که در زمینه سانحه انجام شد را می‌توان به دو گروه، تقسیم‌بندی کرد. گروه اول، مجموعه تحقیقات مدیریتی است که با بررسی مباحث کیفی، سعی در ایجاد بهبود و افزایش کارایی مدیریت سانحه را دارند. گروه دوم، پژوهش‌های تکنیکی است که از دیدگاه کمی، مدیریت سانحه و زنجیره تأمین امدادی را بررسی می‌کنند و سعی در ارایه مفاهیم و مدل‌های کمی برای بهینه‌سازی یا ایجاد بیشترین بهبود ممکن در زنجیره امدادرسانی، دارند. از تفاوت عمده این دو گروه چگونگی نگرش آن‌ها به مدیریت سانحه است. گروه دوم غالباً به بررسی زنجیره‌های مدیریت سانحه می‌پردازد، درحالی‌که در مطالعات گروه اول هیچ توجهی به این زنجیره نمی‌شود.
فاجعه‌ها
خطر می‌تواند به صورت اتفاقی نادر و سخت که اثراتی منفی بر جان، مال و محیط اطراف ما دارد، تعریف شودو این ممکن است به یک فاجعه منجر شود [5]. لذا هر رویدادی که جان ، مال و محیط اطراف ما را به خطر می‌اندازد و ویران می‌کند، می‌تواند به عنوان یک فاجعه در نظر گرفته‌ شود. به بیان دیگر فاجعه‌ها می‌توانند درد و ناراحتی زیادی برای بشریت به‌وجود آورند و فعالیت‌های روزمره را مختل سازند.
برخی پژوهش‌گران مانند کنی و راسل1 باور دارند که فجایع واقعی فجایع اقتصادی هستند [6،7]. به این دلیل که سیستم مدیریت فاجعه بهتر، نیازمند سرمایه‌گذاری بلند‌مدت در زیر‌ساخت و آگاهی عمومی است. اکیهال2 [8] می‌گوید که فجایع هنگامی که نوسانات سیستم‌های زیست‌محیطی و زمین‌شناسی بیش از کران ظرفیت جذب این‌گونه نوسانات باشد، رخ‌می‌دهند.
طبقه‌بندی فجایع
فجایع به دو طبقه اصلی فجایع طبیعی و فجایع ساخت بشر تقسیم می‌شوند [5]. بلایای طبیعی نتایج مستقیم یا غیر مستقیم رخ‌دادهای طبیعی هستند، که منشأشان می‌تواند از سه منبع اصلی هواشناسی، زمین‌شناسی و زیست‌شناسی باشد [9]. شکل 2-1 تعداد رخ‌دادهای هر طبقه از بلایای طبیعی را با توجه به منبع آن‌ها در قرن اخیر مقایسه می‌کند.این شکل به وضوح الگوی رشد متمایز فجایع هواشناسی را در مقایسه با سایر انواع بلایای طبیعی نشان می‌دهد، که می‌تواند به تغییرات آب و هوا و گرم شدن جهانی نسبت ‌داده ‌شود. بلایای طبیعی مانند طوفان، زلزله، سیل، خشک‌سالی، بیماری‌های همه‌گیر و فعالیت‌های آتشفشانی هستند (شکل2-2 را برای طبقه‌بندی جامع‌تر از بلایای طبیعی و نرخ رخ‌دادشان در سال‌های 1990 الی 2005 ببینید). از سوی دیگر، بلایای ساخت ‌بشر یا بلایای تکنولوژیکی نتایج مستقیم فعالیت‌های انسانی می‌باشند، خواه به‌طور عمد (جنگ و حمله تروریستی) و خواه غیرعمد (سوانح صنعتی و شکستن زیرساخت‌ها). فجایع اثرات زیان‌بار متعددی شامل از دست رفتن جان انسان‌ها، ویرانی زیرساخت‌ها و گسستگی شرایط اقتصادی را در پی دارند. لازم به ذکر است، که رویدادهای پرخطر که خارج از محل سکونت انسان اتفاق ‌می‌افتند، فاجعه نیست. مثلاً یک زلزله شدید که در بیابان خالی از سکنه اتفاق ‌می‌افتد تأثیر اندکی بر جان یا محیط اطراف انسان‌ها دارد و بنابراین یک فاجعه نیست. یک چنین زلزله‌ای در منطقه‌ای پرجمعیت، رویدادی فاجعه‌بار تلقی می‌شود.
شکل2- 1- رخ‌داد بلایای طبیعی با توجه به منشأ آن‌ها در سال‌های1900-2005 [10].

شکل2- 2- توزیع بلایای طبیعی با توجه به نوع 1990-2005 [11] .
تأثیرات فجایع بر ملت‌ها
فجایع با تلفات و ویرانی‌های انبوه شناخته شده‌اند. در قدیم، به‌دلیل کمبود برنامه‌ریزی از پیش تعیین‌شده و ظرفیت‌های محدود جوامع در پاسخ‌گویی به رویدادهای فاجعه‌بار در دامنه‌ی وسیع، فاجعه می‌توانست تا از میان بردن کل جامعه به پیش برود (فوران فاجعه‌بار آتشفشان وزوو3 شهر پمپی4 را دفن کرد). هنوز فجایع تلفات و خسارت‌های بسیاری را به دلیل اقدامات پیش‌گیرانه غیرموثر، آمادگی ناکامل و سیستم‌های لجستیک نجات ضعیف، به بار می‌آورند.
کمی‌سازی اثرات فجایع، درک ما را از تأثیرات غیر‌قابل جبران فجایع افزایش می‌دهد (جدول‌های 2-1،2-2 و2-3). عامل‌های اولیه‌ای که در تحلیل هر فاجعه باید در‌نظر‌گرفته‌شوند، معمولاً تعداد تلفات انسانی و مردم آواره هستند. جدول 2-1 آمار فاجعه را در چهار کشور چین، هند، ایران و ایالات متحده نشان‌می‌دهد. در دوره بیست‌وهشت ساله در نظر گرفته‌شده، 376000 نفر، تنها در این چهار کشور کشته شده‌اند. بر اساس داده‌های آماری قرن بیستم، بیش از سه و نیم میلیون نفر تحت تأثیر بلایای طبیعی مانند سیلاب‌ها، زلزله‌ها و فوران آتشفشان (قحطی در این جمع محاسبه نشده‌است) کشته شده‌اند[15]. تخمین‌زده می‌شود که پانزده میلیون نفر در اثر فجایع در هزاره دوم جان خود را از دست داده‌اند[16].
سایر عامل‌های مهم در تحلیل فاجعه هزینه عملیات نجات و آسیب اقتصادی فجایع هستند. در یک دهه‌ی اخیر، پول زیادی بر اثر فجایع از بین رفت یا هزینه شد. در سال 2003، در حدود شش بیلیون دلار در عملیات نجات بشر در سراسر جهان خرج شد. در بیست‌و‌دوم مارچ سال 2005، 4/6 بیلیون دلار، تنها برای پاسخ به سونامی هزینه شده‌ است[17]. جدول 2-2 ضرر اقتصادی ایجادشده از وقوع بلایای طبیعی و جدول 2-3 ضرر اقتصادی ناشی از فجایع ساخت بشر را نشان می‌دهند. فجایع طبیعی نزدیک به 1200 بیلیون دلار خسارت و ضرر اقتصادی را در سال‌های 1991-2005 تحمیل کرده‌اند [13]. برای مثال، بسیاری از بخش‌های اقتصادی کشورهای آسیایی شامل ماهی‌گیری، کشاورزی، دام‌داری، توریست و شغل‌های کوچک به شدت در اثر سونامی سال 2004 ضربه خوردند [18]. تنها در ایالات متحده ضربه اقتصادی بیش از 483 بیلیون دلار در اثر 601 فاجعه در سال‌های 1980-2008 گزارش شده‌است. جدول 2-4 نتایج برخی از رایج‌ترین بلایای طبیعی را خلاصه ‌می‌کند. یک تحلیل کوتاه این جدول نشان‌می‌دهد که علاوه بر تلفات و از‌بین‌رفتن خانه‌ها و زیر‌ساخت‌ها، فاجعه‌ها هم‌چنین می‌توانند به تخریب‌های اجتماعی-اقتصادی مانند بی‌کاری، مهاجرت، توقف تجارت روزانه و فعالیت‌های صنعتی منجر شوند. لذا طراحی اقدامات پیش‌گیرانه و برنامه‌های بهبودبخش ضروری هستند.
جدول2-1- خسارت‌های ناشی از فجایع در چهار کشور در طی سال‌های 1980 الی 2008 [12] .
چینهندایرانایالات متحده 533395138601تعداد رویدادها1472041393937798412030تعداد افراد کشته شده507648072689415میانگین تعداد افراد کشته شده در هر سال250073570315067947034265782324482933تعداد افراد آسیب دیده86232266519584391470959844239میانگین تعداد افراد آسیب دیده در هر سال2309472144518483021374696483481510ضررهای اقتصادی (هزار دلار امریکا)7963697155809873705816671776ضررهای اقتصادی در هر سال (هزار دلار امریکا)
جدول2- 2- ضرر اقتصادی (بیلیون دلار امریکا) پدید‌آمده به علت وقوع بلایای طبیعی.
زیست‌شناسیزمین‌شناسیهواشناسی 01/014/693/3آفریقا13/098/2982/400امریکا074/2197/357آسیا017/1683/142اروپا14/087/051/14اقیانوسیه
جدول2-3- پنج حادثه مهم صنعتی از لحاظ خسارت‌های اقتصادی تحمیل شده در طی سال‌های 1900 تا2010 ]14[.
تاریخخسارتمکان1986/04/269960407اسپانیا2002/11/172800000اتحاد جماهیر شوروی2009/08/171320000روسیه1988/07/071200000بریتانیا 1989/10/231100000ایالات متحده

جدول 2-4- پیامدهای برخی از بلایای طبیعی ]19[.
بلایای طبیعیپیامدخشکسالی یا قحطیآتشسیلگردبادزلزله††††† قحطی ††††† تلفات ††بیماران و زخمی‌ها††††بیماری‌های واگیردار †††† از بین رفتن غلا ت کشاورزی††††از بین رفتن خانه‌ها ††††زیرساخت‌های آسیب دیده ††††قطع ارتباطات ††††قطع حمل و نقل ††††وحشت عمومی††††غارت و عدم امنیت †††اختلال در نظم عمومی ††مهاجرت موقتΔمهاجرت دایمیΔ††††غیرفعال کردن یا متوقف نمودن بخش صنعتیΔ††††غیرفعال کردن یا متوقف نمودن بخش خدماتΔ††††برهم زدن سیستم‌های اقتصادی- اجتماعیاثرات اولیه †، اثرات ثانویه Δ
چرخه سیستم مدیریت فاجعه
مدیریت فاجعه می‌تواند به عنوان انتظام دوری کردن و سروکار داشتن با ریسک تعریف شود [20]. به بیان دیگر، مدیریت فاجعه مجموعه‌ای از فرایندهای طراحی‌شده برای اجرا در دوره‌های قبل، حین و پس از فاجعه است که تأثیر فجایع را کم ، یا از آن‌ها جلوگیری می‌کند. این انتظام شامل آمادگی قبل از فاجعه، پاسخ به آن و در نهایت پشتیبانی و دوباره‌سازی جامعه پس از تکمیل فعالیت‌های نجات است. به دلیل این‌که فجایع تهدیدی دایمی محسوب می‌شوند، سیستم‌های مدیریت فاجعه باید به‌طور پیوسته نظارت شوند و بهبود یابند. موفقیت این سیستم‌ها به هماهنگی و همکاری مؤثر و کارای سازمان‌های مشترک در عملیات نجات بستگی دارد.
هر سیستم مدیریت فاجعه شامل چهار فاز اصلی است: کاهش، آمادگی، پاسخ و بهبود (شکل 2-3). فعالیت‌های اصلی در هر فاز در جدول 2-5 نشان داده شده‌اند.
شکل2- 3- چهار فاز اصلی یک سیستم مدیریت فاجعه.
باید در نظر داشت که موفقیت هر سیستم مدیریت فاجعه به‌ویژه به خصوصیت‌های منطقه آسیب‌دیده، علاوه بر ویژگی‌ها و شدت هر فاجعه، بستگی دارد. به عنوان مثال، علاوه بر آمادگی لجستیکی معمول کشورها، عامل‌هایی نظیر حمل‌و‌نقل، زیرساخت‌ها و سیستم‌های ارتباطی، شرایط محیطی و جغرافیایی، زمان رخ‌داد در طول شبانه‌روز و سال تأثیر به‌سزایی در سطح تلفات و ویرانی‌های فاجعه دارند.
جدول2-5- فعالیت‌های اصلی در چرخه عمر سیستم‌های مدیریت فاجعه.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

فعالیتفازبرنامه‌ریزی کنترل و استفاده از زمین تا از اشغال مناطق با ریسک بالا جلوگیری شود.کاهش تأثیراتاستفاده از پیشرفت تکنولوژیکی تا تأثیرات فاجعه را کم کرد.اقدامات پیش‌گیرانه تا شرایط در حال توسعه را کنترل کرد.تقویت مقاومت در برابر فاجعه سازه‌ها با اجرای کدهای ساختمانی.ایجاد بازدارنده‌ها یا مشوق‌های مالیاتی.تضمین به‌کار بردن روش‌های مناسب در دوباره‌سازی ساختمان‌ها و زیرساخت‌ها پس از فاجعه.اندازه گیری پتانسیل خطرات شدید با استفاده از آنالیز ریسک.اجرانمودن برنامه‌های بیمه برای کاهش تأثیرات اقتصادی فجایع.استخدام پرسنل خدمات اضطراری.آمادگیایجاد گروه‌های داوطلب اجتماعی.برنامه‌ریزی اضطراری.بدست آوردن و ذخیره سازی اقلام ضروری.تربیت کردن پرسنل نجات و آموزش شهروندان.آموزش عمومی درباره مقابله با خطر.بدست آوردن وسایل نقلیه و تجهیزات لازم.بودجه بندی.بدست آوردن، ذخیره‌سازی و نگهداری عرضه‌های اضطراری.ساخت مراکز عملیات اضطراری مرکزی و منطقه‌ای.پیش‌برد سیستم‌های ارتباطی.برنامه‌ریزی تمرین‌های معمول فاجعه برای آموزش پرسنل و تست توانایی‌ها.فعال‌سازی برنامه عملیات اضطراری.پاسخفعال‌سازی مراکز عملیات اضطراری.تخلیه مناطق فاجعه‌دیده.بازگشایی پناه‌گاه ها و تأمین مراقبت انبوه.نجات اضطراری و مراقبت پزشکی.آتشنشانی.جست وجو و نجات.نگهداری از زیرساخت‌های اضطراری و بهبود سرویس‌های راه نجات.تضمین امنیت مناطق آسیب‌دیده به‌وسیله نیروهای پلیس یا ارتش.پاک‌سازی مواد زاید در منطقه فاجعه‌دیده.کمک مالی به مردم و دولت‌ها.بهبوددوباره سازی جاد‌ها، پل‌ها و تسهیلات کلیدی.مراقبت جمعی از مردم و حیوانات آواره.دفن اجساد. بازگردانی سرویس‌های راه نجات به حالت اولیه.کاهش اثرات
مقیاس‌های کاهش می‌کوشند از خطرات پیش‌گیری کنند تا به فاجعه تبدیل نشوند، یا تأثیرات ویران‌گر آن‌ها را از‌ بین‌ ببرند. این فاز با سه فاز دیگر از لحاظ نیاز به برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری بلند‌مدت متفاوت است [22]. به‌ دلیل طبیعت اقدام‌های پیش‌گیرانه، کاهش مؤثرترین و مهم‌ترین فاز مقابله با اثرات فاجعه است. اقدامات اجرا شده در این فاز می‌توانند به دو دسته ساختاری و غیرساختاری طبقه‌بندی شوند [20]. اقدامات ساختاری از پیشرفت‌های تکنولوژیکی برای کاهش اثرات فاجعه استفاده‌می‌کنند (سطوح سیل، مقاوم سازی ساختمان‌های موجود و مقاوم سازی اتصالات مهم مانند پل در شبکه حمل‌ و ‌نقل) .
آمادگی
در این فاز برنامه‌ها و راه‌حل‌هایی برای حالتی که فاجعه اتفاق بیفتد، طرح‌ریزی می‌شوند. مثال‌هایی از این برنامه‌ها، پیش‌برنامه‌ریزی لجستیک عملیات نجات (مکان‌یابی تسهیلات لازم، جمع‌آوری موارد ضروری و انتقال مردم، تجهیزات و …)، طرح‌ریزی برنامه‌های ارتباطات، تعریف مسئولیت‌های هر یک از سازمان‌های نجات شرکت کننده، هماهنگی عملیات و آموزش پرسنل نجات.
پاسخ
این فاز نیازمند بسیج فوری پرسنل، تجهیزات و موارد ضروری به منطقه فاجعه‌دیده است. در مجموع ترکیبی از بسته‌های دارویی، نیروهای پلیس و ارتش، آتش‌نشان‌ها، واحدهای جست‌وجو با وسایل نقلیه و تجهیزات ضروری، درست پس از فاجعه با توجه به شدت و گسترش فاجعه مستقر می‌شوند. اقدامات بعدی معمولاً شامل پشتیبانی نیروهای انسانی، تجهیزات، کالاهای ضروری (به عنوان مثال عرضه‌های اولیه مانند غذا، آب آشامیدنی، لباس، چادر، ساختمان‌های موقت و دارو)، نیروهای داوطلب و سازمان‌های غیر‌دولتی هستند. آماده‌بودن یک برنامه، پاسخ مؤثر برای هماهنگی نیروهای نجات و عملیات آن، برای موفقیت سیستم مدیریت فاجعه حیاتی هستند.
بهبود
هدف اصلی این فاز دوباره‌سازی مناطق فاجعه‌دیده و برگرداندن آن‌ها به وضعیت قبلی است. این فاز به طور عمده با نیاز دوم مردم مانند بازیابی و دوباره‌سازی منازل و تسهیلات شهری مرتبط است. یکی از اصلی‌ترین فرصت‌های این فاز استفاده از تکنیک‌های اساسی کاهش خطرات برای افزایش و بهبود زیرساخت‌ها و شرایط منطقه آسیب‌دیده است.[23]
دسته بندی کلی پژوهش‌های انجام شده
پژوهش‌های در زمینه مدیریت سانحه به دو گروه کلی تقسیم‌بندی می‌شوند.
گروه اول مجموعه تحقیقات مدیریتی است که با بررسی مفاهیم کیفی، سعی در ایجاد بهبود و افزایش کارایی در فازهای مدیریت فاجعه را دارند. از پژوهش‌های انجام‌شده در این زمینه می‌توان به [40،41،42] مربوط به فاز پیش‌گیری و تسکین، [43] مربوط به فاز آمادگی، [44،45] درخصوص فاز پاسخ و [46] درباره فاز بازسازی اشاره‌ داشت.
گروه دوم از پژوهش‌های انجام‌شده در این باره، پژوهش‌های تکنیکی است که از دیدگاه کمی مدیریت فاجعه و زنجیره تأمین امدادی را بررسی می‌کنند و سعی در ارایه مفاهیم و مدل‌های کمی برای بهینه‌سازی و ایجاد بیشترین بهبود ممکن در زنجیره امدادی، دارد. عمده پژوهش‌های این گروه متعلق به فازهای پیش‌گیری یا تسکین و پاسخ است.
لجستیک بشردوستانه
لجستیک بشردوستانه شاخه‌ای از لجستیک است که با فازهای آمادگی و پاسخ یک سیستم مدیریت فاجعه در ارتباط است. لجستیک بشردوستانه می‌تواند این‌گونه تعریف شود: فرایند برنامه‌ریزی، اجرا و کنترل کارای جریان و انبارش مقرون‌به‌صرفه کالاها و اطلاعات مربوط، از نقطه مبدأ تا نقطه مصرف با هدف کاهش درد و رنج مردم آسیب‌دیده. عملکرد آن دربرگیرنده دامنه‌ای از فعالیت‌ها شامل آمادگی، برنامه‌ریزی، تدارکات، حمل‌ونقل، انبارداری، ردیابی و ترخیص کالا از گمرک است[4].
لجستیک‌های بشردوستانه برای اثربخشی و سرعت برنامه‌ها و عملیات نجات حیاتی است [24]. برای سیستم‌های لجستیک، ضروری است که درطی دوره‌های قبلی و پس از فاجعه کالا، آب، دارو و سایر عرضه‌ها را تهیه و انبارش کنند و نیروی انسانی، ماشین آلات، تجهیزات ضروری و مردم آسیب‌دیده را نیز منتقل کنند.
تنوع عملیات لجستیکی نجات آن‌چنان گسترده هستند که لجستیک بشردوستانه گران‌ترین بخش عملیات نجات فاجعه است و تقریباً 80% آن را دربرمی‌گیرد [25]. هم‌چنین، عملیات نجات نیازمند اعمال تعدادی از وسایل نقلیه لجستیکی، تجهیزات و پرسنل است. به عنوان مثال، در زلزله ونچوان 5 در دوازدهم ماه می سال دوهزار‌و‌هشت در چین [26]، شش هواپیمای باربری و نوزده هلیکوپتر در طی بیست وچهار ساعت به منطقه فرستاده شدند. در حدود 5800 پرسنل نجات و پزشک ارتش و 150 تن از عرضه‌ها به منطقه آسیب‌دیده منتقل شدند. اجرای مؤثر و کارای این عملیات گسترده، با در نظر گرفتن طبیعت بی‌نظم و آشفته وضعیت پس از فاجعه (به عنوان مثال، وحشت عمومی، از بین رفتن زیرساخت‌های ارتباطات و حمل‌ونقل) در حقیقت عملیات پیچیده و سختی بوده‌اند.
سیستم‌های لجستیک بشردوستانه در مقابل زنجیره‌های تأمین بازرگانی
در عمل، مدیریت سیستم‌های لجستیک بشردوستانه می‌تواند بسیار متفاوت از مدیریت همتای بازرگانی آن در نظر گرفته‌شود، به این دلیل که ویژگی‌های ذاتی تقاضا در هر سیستم متفاوت است. در زنجیره‌های تأمین بازرگانی تقاضای کالا یا با استفاده از تکنیک‌های پیش‌بینی مناسب تخمین زده می‌شود یا به‌وسیله مشتری داده می‌شود (سیستم‌های کشش محصول). لذا مدیران زنجیره تأمین بازرگانی بیشترین تلاش را می‌کنند، تا عدم قطعیت را حذف کنند. با این حال، طبیعت تقاضا در لجستیک انسانی به دلیل زمان، مکان و شدت فاجعه بسیار غیر‌قطعی است و لذا ملزومات دقیق نجات تا پس از رخ‌دادن حادثه مشخص نیستند. بر اساس این توضیحات، ویژگی‌های به‌خصوص سیستم‌های لجستیک بشردوستانه به شرح زیر [25 تا 34، 24 تا 27] مطرح می‌شوند.
1. مأموریت سازمان‌های غیرانتفاعی با نهادهای سودده متفاوت است (تضمین پاسخ سریع و امدادی به جای بیشینه‌سازی سود و کاهش هزینه‌ها).
2. موازنه اهداف پیچیده‌تری، به دلیل انواع مختلف ذینفعان، شامل دولت، سازمان‌های نجات، اهداگران و مردم فاجعه‌دیده موجود است.
3. ویژگی‌های پیچیده تقاضا شامل
(الف) عدم قطعیت تقاضا در ویژگی‌هایی مانند مکان، زمان، نوع و مقدار.
(ب) تقاضای فوری و لذا زمان تدارک کوتاه‌تر و فوری.
4. شرایط پیچیده عملیاتی به دلایل زیر وجود دارند
(الف) شرایط بی‌نظم و آشفته وضعیت در دوره پس از فاجعه.
(ب) کمبود منابع (وسایل نقلیه، تجهیزات، غذا، ذخیره آب و ذخیره پزشکی).
(پ) کمبود دسترسی مناسب به زیرساخت‌های حیاتی(حمل‌و‌نقل و ارتباطات).
(ت) کمبود منابع انسانی حرفه‌ای و با‌تجربه.
(ث) کمبود امنیت در مناطق فاجعه‌دیده.
5. هماهنگی بین سازمان‌های شرکت‌کننده در عملیات نجات اغلب وجود ندارد.
6. سازمان‌های نجات باید مطابق با اصول بی‌طرفی و انسانیت رفتارکنند.
7. اغلب یک محیط سیاسی وجود دارد که در آن حفظ دیدگاه بشردوستانه به عملیات مشکل می‌شود.
8. راهی برای تنبیه سازمان‌های نا‌موثر به دلیل نبودن صدای ذینفعان نهایی سیستم لجستیک بشردوستانه در ارزیابی عملکرد و فرایند ارزشیابی وجود ندارد و لذا مردم حادثه‌دیده مستقیماً در این فرایند درگیر نیستند. اگر زنده باشند، آن‌ها معمولاً بیش از خسارت واردشده، که معمولاً به‍وسیله بیمه و دولت‌ها پرداخت‌می‌شود، نمی‌توانند ‌بخواهند، در حالی که، در زنجیره تأمین بازرگانی یک عضو نا‌موثر باید تاوان ناکارایی خود را بپردازد.
ساختار زنجیره لجستیک بشردوستانه
ساختار زنجیره لجستیک بشردوستانه شامل سه مرحله اصلی است (شکل 2-4): بدست آوردن عرضه و تدارکات، اسقرار و انبارگردانی و حمل‌و‌نقل [25]. مرحله اول در هر زنجیره لجستیک بشردوستانه دستیابی و تدارک اقلام و تجهیزات ضروری است. هر سازمان نجات لازم است که اقلام و تجهیزات ضروری را از عرضه‌کنندگان منطقه‌ای یا جهانی با استفاده از تکنیک‌های متنوع تدارکات مانند خرید مستقیم و مناقصات بدست آورد. تلاش‌های اصلی در این مرحله کاهش هزینه‌های خرید (در نظر گرفتن تورم ممکن قیمت‌ها در بازارهای منطقه‌ای پس از فاجعه)، تضمین دردسترس بودن عرضه در زمان‌های مورد نیاز، کاهش زمان تدارک و هماهنگی بین اهداگران با توجه به سایر اقلام بدست آمده، هستند[29].
پس از بدست آوردن اقلام و تجهیزات ضروری در دوره‌های قبلی و پس از فاجعه، سازمان‌های نجات مسئول، موظف به استقرار و ذخیره‌‌سازی اقلام و تجهیزات در مکان‌های مناسب با در نظر گرفتن مکان مناطق فاجعه‌دیده می‌شوند. چالش‌های این مرحله شامل هزینه‌های بالای بازگشایی و فعال‌سازی تسهیلات دایمی [29]، هزینه‌های نگهداری و موجودی و امکان فاسد شدن اقلام می‌شود. هم‌چنین، ریسک بالا وجود دارد که تسهیلات ممکن است در طی مدت فاجعه از بین بروند و لذا آن‌هایی که در مورد لجستیک بشر دوستانه استفاده می‌شوند، باید مقاومت بالاتری در برابر فجایع داشته باشند و به صورت موثر استقرار یابند [1].
شکل2- 4- ساختار زنجیره لجستیک بشردوستانه
در نهایت، حمل‌ونقل آخرین مرحله مهم در هر زنجیره لجستیک بشردوستانه است که در آن پرسنل انسانی، تجهیزات و کالاهای ضروری به مراکز توزیع از پیش تعریف‌شده، نقاط میانی توزیع، مراکز توزیع منطقه‌ای و در انتها به مناطق حادثه‌دیده فرستاده می‌شوند. حمل‌و‌نقل در طول دوره پس از فاجعه از برخی جهات سخت‌ترین مرحله لجستیک بشردوستانه است، حتی اگر اقدامات و برنامه‌های پیش‌گیرانه متنوع صورت پذیرد [27]، به این دلیل که زیرساخت‌ها و تجهیزات حمل‌ونقل معمولاً پس از فاجعه آسیب‌می‌بینند و در شرایطی ضعیف قراردارند. هم‌چنین، شرایط جوی و جغرافیایی و عدم امنیت مناطق آسیب‌دیده ممکن است انواع وسایل نقلیه و روش استفاده از آن‌ها را محدود کند.
کالاها و تجهیزات مورد نیاز در لجستیک بشردوستانه
معمولاً پس از فاجعه در یک منطقه، تقاضای زیادی برای کالاها و تجهیزات متنوع وجود دارد. براساس اطلاعات سازمان بهداشت پان امریکن6 و سازمان بهداشت جهانی7 [33]، لیست مشروح کالاها و تجهیزات ضروری شامل موارد زیر است، ولی تنها محدود به این اقلام نمی‌شود:
غذا.
آب و اقلام بهداشتی.
اقلام و تجهیزات بهداشت محیط .
دارو(شامل محصولات دارویی و محصولات دارویی ویژه در موارد همه‌گیر).
کیت و عرضه بهداشتی برای پشتیبانی از فرایندهای بهداشت و درمان.

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

بیمارستان‌های صحرایی.
لباس و پتو.
اقلام مورد نیاز نوزادان و کودکان (شیرخشک، پوشک و اسباب بازی).
پناه‌گاه و تسهیلات اسکان موقت (چادر).
10. برق و تجهیزات نیروگاهی.
11. سوخت (زغال‌سنگ، گاز و نفت).
12. تجهیزات آشپزخانه صحرایی و ظروف.
13. تجهیزات بهداشتی.
14. اقلام کشاورزی و دامی.
15. تجهیزات ویژه برای کار با مواد خطرناک.
16. تجهیزات ارتباطی.
17. تجهیزات آتشنشانی.
18. وسایل نقلیه و تجهیزات جمع‌آوری زباله.
19. وسایل نقلیه و تجهیزات ساخت‌و‌ساز.
توجه داشته باشید که این لیست کلی است و بنابراین اقلام متفاوت و تعداد متنوع آن‌ها با‌توجه به ویژگی‌های هر فاجعه و شرایط به‌خصوص آن، مورد نیاز هستند. سطح فوریت هر قلم کالا از سایرین متفاوت است و بر پایه شرایط ویژه‌ای تعیین‌می‌شود. برخی از آن‌ها از اولویت بالا برخوردارند و باید طی مراحل اولیه دوره پس از فاجعه تحویل داده شوند. به عنوان مثال، در صورتی که زلزله‌ای در زمستانی سرد اتفاق بیفتد، تحویل به موقع و کافی پوشاک، پتو و سوخت حیاتی است.
قدمت پژوهش‌های تکنیکی صورت‌گرفته در زمینه مدیریت فاجعه و لجستیک بشردوستانه
پژوهش‌های تکنیکی در مورد مدیریت فاجعه قدمت چندانی نداشتند و شروع آن‌ها از اواخر دهه 88 است. از آنجایی که این پژوهش مربوط به فاز پاسخ مدیریت فاجعه است، از پرداختن به تحقیقات کمی انجام شده در زمینه پیش‌گیری یا تسکین خودداری نموده و به بررسی پژوهش‌های انجام شده در فاز پاسخ مدیریت فاجعه می‌پردازیم.
در گذشته در زمینه حمل ونقل با چند حالت پژوهش‌هایی انجام شده‌است. به عنوان نمونه، ری[47] در سال 1987 به توسعه یک مدل تک کالایی با چند حالت حمل ونقل در یک شبکه با محدودیت ظرفیت و افق برنامه‌ریزی چند دوره‌ای پرداخته است که در آن، مجموع هزینه‌های متحمل شده برای حمل‌ونقل و ذخیره غذا کمینه می‌شود. نات [48] در سال 1987 به ارایه یک مدل برنامه‌ریزی خطی برای مساله حمل ونقل غذای حجیم پرداخته‌است که اهداف آن کمینه‌سازی هزینه‌های حمل ونقل و بیشینه‌سازی غذای تحویل داده شده‌است. نات [49] به ارایه‌ی یک مدل برنامه‌ریزی خطی برای تعیین برنامه زمان‌بندی وسایل نقلیه برای حمل ونقل غذاهای حجیم در مناطق فاجعه‌دیده پرداخته ‌است.
حقانی و اه [3]، در سال 1996، فرمول‌بندی و روش حلی از یک مدل جریان شبکه چندکالا‌یی و چند‌وسیله‌ای برای عملیات نجات فاجعه پیشنهاد کردند. مدل آن‌ها مسیریابی و برنامه‌های زمان‌بندی حمل‌ونقل چندگانه را از نقاط عرضه مختلف به نقاط تقاضا در منطقه فاجعه‌دیده، مشخص می‌کند.
در ادامه، به تقسیم‌بندی مدل‌های ارایه شده در زمینه پاسخ به فاجعه می‌پردازیم.
طبقه‌بندی مدل‌ها
مدل‌های مکان‌یابی تسهیلات امدادی


پاسخ دهید