1- وجود اراده 46
2- اعلام اراده 47
3- رضایت مکتوب 48
4- رضایت شفاهی 49
5- توافق دو اراده 50
6- اهلیت 54
7- مورد معامله در قرارداد معالجه 55
فصل دوم: ماهیت، اوصاف، و شرایط قراردادهای درمان 57
مبحث اول : ماهیت حقوقی قراردادهای درمان 58
گفتار اول : نظریه اجاره بودن قرارداد درمان 59
الف: نظریه عقد اجاره اشخاص 60
1- اجیر خاص 60
2- اجیر عام یا مشترک 61
ب: ایرادات وارد بر نظریه اجاره بودن قرارداد درمان 63
گفتار دوم : نظریه جعاله بودن قرارداد درمان 66
الف: مزایا و معایب جعاله بودن قرارداد درمان 68
گفتار سوم : نظریه وکالتی بودن قرارداد درمان 69
الف: انتقادات وارد بر نظریه وکالتی بودن قرارداد درمان 73
گفتار چهارم : نظریه قرارداد کار یا قرارداد مقاطعه کاری بودن قرارداد درمان 75
الف: معیارهای تمیز قرارداد کار با مقاطعه کاری 76
ب: مفهوم تبعیت حقوقی و تحلیل قرارداد کار یا مقاطعه کاری بودن عقد درمان 78
ج: دیدگاه قوانین کشورهای اروپایی 81
د: انتقادات وارد بر نظریه قرارداد کار یا مقاطعه کاری بودن عقد درمان 82

گفتار پنجم: نظریه خصوصی بودن قرارداد درمان 83
مبحث دوم : اوصاف عقد درمان 85
گفتار اول : تملیکی یا عهدی بودن قرارداد درمان 85
الف) تعریف و مبنای تقسیم 85
ب) ضابطه تشخیص 86
ج) انتقاد از تقسیم و فایده آن 86
د) قالب بندی قرارداد درمان 89
گفتار دوم : لازم یا جایز بودن قرارداد درمان 90
الف) تعریف و مبنای تقسیم 90
ب) قالب بندی قرارداد درمان 90
گفتار سوم : معوض یا غیر معوض بودن عقد درمان 93
الف) تعریف 93
ب) فایده و اثر تقسیم 94
ج) قالب بندی عقد درمان 95
گفتار چهارم: مستمر یا فوری بودن قرارداد درمان 98
الف) تعریف 98

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ب) فایده و اثر تقسیم 99
ج) قالب بندی عقد درمان 100
مبحث سوم : شرایط قراردادهای درمان 100
گفتار اول : شرایط عمومی قرارداد درمان 100
الف) مالیت داشتن 100
ب) معین و معلوم بودن 102
ج) نفع عقلایی داشتن 103
د) مشروع بودن 105
هـ) مقدور بودن 106
گفتار دوم : شرایط خصوصی قرارداد درمان 107
فصل سوم: آثار قراردادهای درمان 110
مبحث اول : تعهدات طرفین قرارداد111
گفتار اول :تعهدات درمانگر 111
الف) حفظ اسرار بیمار 112
ب)موارد جواز افشای اسرار 116

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1- رضایت بیمار 116
2- اعلام بیماری واگیردار 117
3- اعلام جرایم 119
4- ادای شهادت در برابر دادگاه 119
ج) اخذ رضایت به درمان 120
1- رضایت بیمار از دیدگاه فقها 123
2- رضایت بیمار از دیدگاه اسناد بین المللی 125
د) حق مراجعه به پرونده های پزشکی 128
هـ) ارائه آگاهی لازم به بیمار 131
گفتار دوم : تعهدات بیمار 137
الف) حق الزحمه درمان 137
ب) تعهد به دادن اطلاعات 141
مبحث دوم : ضمانت اجرای قرارداد 144
گفتار اول : الزام به ایفاء تعهد 144
الف) تعهدبه وسیله 145
ب) تعهد به نتیجه 148
1- انتقال خون 148
2- اعضای مصنوعی 149
3- آزمایشات تشخیص پزشکی 149
ج) نتیجه 152
گفتار دوم : جبران خسارت 153
الف) اقسام خسارت 154
1- خسارت مادی 154
2- خسارت معنوی 157
شرایط خسارت قابل مطالبه 160
1- مسلم بودن 160
2- مستقیم بودن خسارت 163
3- جبران نشدن خسارت 164
مبحث سوم : انحلال قراردادهای درمان 166
گفتار اول : اقاله 166
گفتار دوم : فسخ 167
گفتار سوم : انفساخ 169
مقدمه:
پزشکی یکی از شاخه های مهم و پر مخاطب علوم است که قدمتی به اندازه تاریخ بشریت دارد و با گذشت زمان و پیشرفت تکنولوژی و بهداشت عمومی انسانها نه تنها از نیاز به علوم پزشکی نکاسته، بلکه وابستگی نوع بشر به جامعه پزشکی وارد مراحل جدیدی شده و روز افزون گردیده است . متاسفانه از نحوه درمان بیماریها و به تبع آن از مسئولیت و ضمان اطباء در دوران و جوامع بشر اولیه اطلاع دقیقی در دست نیست، ولی آنچه مسلم است کشورهایی که از قدیم الایام در این زمینه پیشرفت چشمگیر داشته اند ایران و مصر بوده اند. و این درحالی است که در جامعه امروزی به دلیل پیچیدگی ها و گستردگی خاص رشته پزشکی و وسواس بیمار برای بهبود کامل بیماری خود ، نقش قراردادهای درمان در این میان به وضوح قابل لمس است. البته باید به این نکته اشاره نمود که امکان دارد قرارداد بین پزشک و بیمار یک قرارداد کتبی و یا یک قرارداد شفاهی باشد که در پایان نامه به طور مفصل به توضیح ماهیت و شرایط این نوع قراردادها پرداخته شده است. با توجه به اینکه بحث قراردادهای درمان در قانون هیچکدام از کشورهای اروپا بجز هلند دیده نشده و در قوانین بین المللی نیز فقط در کتاب چهارم پیش نویس طرح مشترک مرجع(DCFR ) که بحث « قراردادهای خاص و حقوق و تعهدات ناشی از آنها» را بررسی قرار می دهد ، در فصل 8 خود نسبت به قراردادهای درمان پرداخته است ، و باید به این نکته دقت نمود که DCFR یک پیش نویس برای حقوق خصوصی اروپا بوده و برای قراردادهای منعقده در قلمرو اتحادیه اروپا پیش بینی شده و قواعد مربوط به قراردادهای درمان تنها بخشی از آن می باشد.که در فصل اول به طور مختصر توضیح داده خواهد شد.
در بین کشورهای اروپایی از آنجایی که هیچ یک از کشورهای عضو اتحادیه اروپا قانون خاصی را به بحث قراردادهای درمان (Treatment Contracts) یا قراردادهای پزشکی(Medical Contracts) اختصاص نداده اند و فقط در این بین، کشور هلند، کتاب هفتم از قانون مدنی خود را به « موافقتنامه های خاص » اختصاص داده است که در قسمتی از آن نیز به بحث « قراردادهای درمان پزشکی» پرداخته است که مع الوصف در فصل اول به تبیین قسمتهای مختلف قانون مذکور اشاره خواهد شد.
بیان مسئله:
بررسی توافقی که بین بیمار و پزشک جهت برخورداری بیمار از خدمات فنی و تخصصی پزشک به عمل می آید آغاز تحلیل های حقوقی رابطه بین پزشک و بیمار است هرچند قرارداد تنها سبب ایجاد رابطه حقوقی نیست ولی باید به این نکته توجه نمود که قراردادهای درمان یکی از مباحث محوری جامعه امروزی است که کمتر به آن پرداخته شده است. وضعیت خاص قراردادهای درمان و شرایط و ویژگی‌های آن به گونه‌ای است که نمی‌توان آنها را در چارچوب عقود معین مورد مطالعه قرار داد؛ از این رو به نظر می‌رسد که از نظر حقوقی، قرارداد درمان نوعی عقد نامعین است که با تکیه بر مفاد ماده ١٠ قانون مدنی، علاوه بر حاکمیت قواعد عمومی قراردادها، شرایط ویژه و تعهدات خاص قراردادهای درمان را نیز داراست که بر طبق توافق طرفین لازم‌الاجرا است. در قراردادهای درمان دو طرف وجود دارد: پزشک و بیمار. مطابق این قرارداد ( اعم از کتبی و شفاهی )، بیمار با حق انتخاب پزشک معالج خود در شرایط عادی، به پزشک مراجعه می‌نماید و پزشک نیز پس از اخذ رضایت بیمار برای درمان و بعد از این‌که نوع بیماری را در حوزه تخصص خود دانست، شروع به درمان می‌‌کند. هر چند در عمل، تمامی مراحل با یک مراجعه و معاینه و نوشتن نسخه به پایان می‌رسد؛ اما از بُعد حقوقی هر عمل و عکس‌العملی آثار و نتایج حقوقی و قانونی خود را دارد و از نظر قانونی یک قرارداد با ضوابط خاص خود حاکم بر روابط بین پزشک و بیمار می‌شود و این قرارداد تا مرحله پایان درمان یا انصراف بیمار از ادامه درمان، آثار و نتایج حقوقی خود را به دنبال داشته و حتی پس از تجویز دارو توسط پزشک نیز خاتمه نخواهد یافت. علی ایحال در پژوهش سعی شده است به بررسی ماهیت قرارداد درمان ، شرایط و آثار آن با تاکید بر اسناد بین المللی و حقوق ایران و بررسی دیدگاههای مختلف دکترین حقوقی و نظریات فقهی پرداخته شود.

سوالات تحقیق:
درخصوص موضوع تحقیق ممکن است سوالات گوناگونی مطرح شود که به برخی از آنها اشاره می شود.
1. ماهیت و مفهوم قرارداد درمان در حقوق ایران و اسناد بین المللی چیست؟
2. رابطه حقوقی بیمار و پزشک در قوانین ایران و اسناد بین المللی بر چه مبنایی است ؟
3. آیا پزشک می تواند به دلیل عدم وجود قرارداد با بیمار از درمان او خودداری نماید؟
4. تهدات پزشک در قبال بیمار قوانین ایران و اسناد بین المللی کدامند؟
5. تهدات بیمار در قرارداد کدامند؟
6. شرایط و آثار تعهدات و مسئولیتهای پزشک در قبال بیمار کدامند ؟
بررسی منابع :
با توجه به کاربرد قراردادهای درمان در دهه های اخیر و دیدگاه ویژه به این امر و از آنجایی که ریشه قراردادهای درمان را باید در قوانین کشورهای توسعه یافته و قوانین بین المللی جستجو نمود ، به نظر می رسد حقوق ایران به لحاظ اهمیت درمان بیماران نیاز به تقویت قوانین موضوعه خود دارد و این امر محقق نمی شود مگر با مطالعه تطبیقی در قوانین سایر کشورها ، اسناد بین المللی و همچنین بررسی دیدگاه های دکترین داخلی و خارجی.
فلذا در تحقیق پیش رو ، به لحاظ اینکه منابع خارجی در این خصوص تحقیق کاملتری نموده اند و با توجه به اینکه حقوق ایران فاقد مقرره مصرّحی پیرامون قراردادهای درمان است ، سعی خواهد شد از قوانین مربوط به قراردادهای درمان در قوانین کشورهای اروپایی و قوانین بین المللی نیز استفاده نمود. و در این راستا از کتب مرتبط و همچنین مقالات حقوقی داخلی و به ویژه مقالات و پایان نامه های خارجی( به زبان انگلیسی ) استفاده خواهد شد.
نتایج مورد انتظار :
در انجام این تحقیق قطعاً اهدافی در نظر گرفته شده است که به برخی از آنها اشاره می شود:
1. شناسایی جایگاه و نکات ضعف قراردادهای درمان در قوانین ایران و قوت بخشیدن به آنها با استفاده از قوانین سایر کشورها و اسناد بین المللی و نظریات دکترین.
2. شناسایی ماهیت حقوقی تعهدات پزشک ( اعم از حاذق و جاهل ) از منظر قوانین موضوعه و بین المللی
3. استخراج مسئولیت های ناشی از قرارداد درمان در حقوق ایران و بررسی اسناد بین المللی و دیدگاهای مختلف دکترین حقوقی و نظریات فقهی
4. شناسایی وقایع پیش بینی نشده در قرارداد درمان و بررسی استفاده از جملات انحصاری توسط یکی از طرفین ( اعم از بیمار یا پزشک ) در قرارداد.
روش تحقیق :
روش تحقیق در پایان نامه به صورت کتابخانه ای می باشد که علاوه بر استفاده از کتاب ، مجلات و مقالات فارسی از کتب و مقالات انگلیسی نیز استفاده خواهد شد. همچنین استفاده از اینترنت نیز برای دستیابی به آخرین مقالات منتشر شده جزو برنامه کاری خواهد بود.
معیار ارزیابی :
با عنایت به روش تحقیق و ابزار و منابع موجود می توان با تجزیه و تحلیل موضوعات و منابع مطروحه به صورت جامع و در عین حال نو به نتایج مورد انتظار دست یافت.
فصل اول :
کلیات
مبحث اول : واژه شناسی و تعریف قرارداد درمان
شناخت دقیق از اصطلاحات و واژگان کلیدی بالاخص از عنوان بحث، سهم بسزایی در تبیین موضوع دارد. این ضرورت هنگامی که نهاد نسبتاً جدید مورد بررسی قرار می گیرد بیشتر احساس می شود.
اصطلاح « قرارداد درمان »1 یا « قرارداد پزشکی »2 در حقوق ما مورد استفاده واقع نشده و تقریباً ناشناخته است و ضروری است که معنی و مفهوم آن در حقوق کشورهای مورد مطالعه و اسناد بین المللی بدرستی روشن شود. تا شاید فتح البابی باشد برای تدوین قوانین مربوطه در ایران، همچنین این اصطلاح ارتباط نزدیکی با « حقوق پزشکی »3 دارد که بدیهی است این واژه نیز مورد بررسی قرار گرفته و ارتباط آن با مفهوم « قراردادهای درمان » مقایسه شود.
گفتار اول : حقوق ایران
قرارداد درمان مرکب از دو جزء « قرارداد » و « درمان » می باشد، که بعد از تعریف آنها می بایستی برای تبیین بهتر موضوع ، به تعریف مختصری از طرفین قرارداد درمان یعنی « پزشک »4 و « بیمار »5 نیز پرداخته شود . البته باید به این نکته مهم اشاره نمود که در قراردادهای درمان همیشه طرف ارائه دهنده خدمات بهداشتی و درمانی الزاماً پزشک نیست و می تواند « درمانگاه » یا « بیمارستان » نیز باشد. ولی با توجه به اینکه در نهایت بیمار توسط یک پزشک و یا پزشکان شاغل در مراکز بهداشتی و درمانی مورد مراقبت قرار خواهد گرفت، درنهایت فقط به تعریف مختصری از پزشک و بیمار اکتفا میشود.
الف : تعریف لغوی و عمومی « درمان»
« درمان » در رشته های مختلف پزشکی به اشکال مختلف تعریف شده است ، به عنوان مثال : در روانپزشکی منظور از درمان، بهبود روانی بیمار است. ولی با توجه به اینکه تعاریف مختلف منجر به فاصله از اصل موضوع خواهد شد ، فقط به معنی لغوی و عمومی « درمان» می پردازیم. « درمان » در لغت به معنی : « علاج، چاره ، آنچه درد را بزداید و چاره بیماری کند، مداوا » تعریف شده است.6
اهمیت درمان را حتی میتوان در آثار ادبی فارسی نیز به کرات مشاهده نمود به عنوان نمونه :
عاقل نکند شکایت از دردمادام که هست امید درمان. ( سعدی شیرازی)
چو میخواهی که یابی روی درمانمکن درد از طبیب خویش پنهان. ( نظامی گنجوی)
به دارو و درمان و کار پزشکبدان تا نیالود باید سرشک. ( فردوسی)
به نظر می رسد « درمان » در معنای عمومی، به مجموعه اقدامات پزشکی و پیراپزشکی در راستای بهبود وضعیت جسمی و روانی بیمار گفته می شود.
ب : تعریف « قرارداد » از منظر قانون و دکترین:
« قرارداد » در اصطلاح حقوقی همان مفهوم لغوی را دارد، با این توضیح که در دو معنی اعم و اخص بکار رفته است که در معنی اعم شامل عقود معین و غیر معین و در معنی اخص فقط شامل عقود غیر معین مشمول ماده 10 قانون مدنی است.7 در تعریف اصطلاحی قرارداد بیان شده است که همکاری متقابل دو اراده یا چند شخص در ایجاد ماهیت حقوقی است.8
قانون مدنی ایران نیز «عقد» را چنین تعریف نموده است . ماده 183 ق.م: « عقد عبارت است از اینکه یک یا چند نفر در مقابل یک یا چند نفر دیگر تعهد بر امری نمایند و مورد قبول آنها باشد» البته به نظر یکی از اساتید حقوق این تعریف خالی از اشکال نمی باشد ، لذا ایشان عقد را به صورتهای دیگر نیز تعریف نموده اند.9
ج : تعریف مصدری عقد :
عقد توافق اراده دو یا چند شخص است برای ایجاد یک ماهیت اعتباری یا آثار حقوقی ، بر مبنای این تعریف دو اراده برای ایجاد یک ماهیت حقوقی مانند : درمان ، اجاره و… با هم توافق میکنند . توافق دو شخص حقوقی یا توافق شخص حقیقی نیز عقد نامیده می شود مثل توافق بیمارستان با یک بیمار برای درمان.10
د : تعریف عقد به عنوان یک ماهیت اعتباری یا اثر حقوقی:
عقد یک ماهیت اعتباری یا اثر حقوقی است که در نتیجه توافق اراده دو شخص ایجاد می شود. گرچه قانونگذار در ماده 183 ق.م عقد را در معنی مصدری تعریف کرده است ولی در پاره ای از مواد قانون مدنی (184 تا 189،283 و… ) عقد را محصول توافق اراده دو طرف به عنوان یک ماهیت اعتباری یا اثر حقوقی دانسته است.11 فلذا هر چند حقوقدانان در تعریف عقد و قرارداد اتفاق نظر ندارند ، با این وجود ، نظریه برابری عقد و قرارداد در حقوق ما پذیرفته شده است ، لذا در تحقیق حاضر واژه قرارداد و عقد هر دو به یک مفهوم و در معنی اعم خود که شامل عقود معین و غیر معین می باشد به کار رفته است.
هـ : تعریف لغوی و اصطلاحی « پزشک » و « بیمار » :
« پزشک» در لغت به معنی : کسی که بدرد بیماران رسیدگی کند و به تدبیر و دارو شفا بخشد. پزشک. طبیب . متطبب . حکیم . آسی . مُعالج ؛ کسی که حرفه اش معالجه امراض است.12
در کتب فرهنگ لغت بین المللی نیز پزشک به کسی که دارای دانشنامه پزشکی بوده و قانوناً توانایی تجویز دارو و مراقبت از بیمار را دارد، این شخص میتواند یک پزشک عمومی ، جراح ، دندانپزشک یا روانپزشک باشد.13
پزشک یا دکتر (در اصطلاح رایج) در طب کسی است که به حرفهٔ پزشکی یا طبابت، که برگرداندن سلامت انسان به وسیلهٔ مطالعه، تشخیص و درمان بیماری یا آسیب دیدگی می‌باشد، می‌گویند. این معمولاً به دانش کافی آکادمیک مانند آناتومی ، فیزیولوژی و فارماکولوژی ، شناخت بیماری‌ها و درمان آن‌ها نیاز دارد.
«بیمار» در لغت: کسی که او را مرض و بیماری باشد. (از اقرب الموارد). آنکه اعتدال مزاجش از بین برود، دردمند، رنجور، علیل ، سقیم ، ناتندرست ، نالان ، ناخوش ، رنجه ، آزرده ، مؤوف ، معلول ، نالنده ، ج ، مَرضی. (منتهی الارب ) (از اقرب الموارد). و مِراض و مُراضی . (منتهی الارب )14.
« بیمار » در فرهنگ لغت بین المللی ، به شخصی گفته شده که تحت مراقبت های بهداشتی و درمانی قراردارد ، این شخص ممکن است منتظر ارائه مراقبت باشد یا آنرا دریافت کرده باشد و یا در حال حاضر تحت مراقبت باشد.15
گفتاردوم: تعریف « قرارداد درمان» در ایران و دکترین
همانطور که پیشتر گفته شد « قرارداد درمان » نه تنها در قوانین موضوعه ایران تعریف نشده است بلکه در اغلب کشورهای اروپایی نیز به این مقوله پرداخته نشده است ولی با توجه به اینکه قراردادهای درمان ، یکی از اقسام عقود نامعین مذکور در ماده 10 قانون مدنی است که هزاران مورد آن بین پزشکان و حِرَف وابسته به پزشکی و بیماران برای معالجه و ارائه خدمات پزشکی متنوع منعقد میگردد. در کتب فقهی نیز علی رغم اشاره به حقوق و مسئولیت مدنی و کیفری طبیب ، تعریفی از قرارداد درمان نشده است.
یکی از اساتید حقوق16 ، قرارداد درمان را چنین تعریف نموده اند « قرارداد درمان قراردادی است شفاهی یا نوشتاری که بر اساس آن پزشک یا مرکز درمانی با بیمار توافق می کنند که در مدت معین (مدت زمان لازم) و در ازای دریافت مبلغ معین به تشخیص بیماری یا درمان وی مبادرت ورزند.»
در تعریفی که دکتر محقق داماد از قرارداد درمان ارائه نموده اند مشاهده میشود که ایشان قرارداد درمان را احصاء به « توافق با بیمار ، درمان در مدت معین ، حق العلاج معین » نموده اند.
به نظر می رسد این تعریف خالی از اشکال نباشد ، چرا که غالباً در مواقع اورژانسی مشاهده میشود که بیمار بدون شناخت از پزشک معالج خود و حتی پزشک بدون شناخت از بیمار خود اقدامات فوری را برای درمان با توجه به حساسیت شغلی خود انجام میدهد. به عنوان مثال :
بیماری توسط آمبولانس به اورژانس نزدیکترین بیمارستان وارد میشود و یکی از پزشکان مستقر در اورژانس به طور اتفاقی وضعیت بیمار را چک کرده و نسبت به ارائه خدمات درمانی اقدام می نماید. با این وجود این سوال مطرح میشود که آیا توافقی بین بیمار و پزشک صورت گرفته است؟ یا پزشک بر حسب وظیفه اقدام به درمان نموده است.
یکی دیگر از اشکالات اساسی مطروحه مربوط به تعیین مدت معین برای درمان می باشد که هیچکدام از پزشکان عمومی ومتخصصان ، مدت خاصی را برای بهبودی بیمار نمی توانند پیش بینی نمایند، چرا که باید به این نکته دقت شود که منظور از انعقاد قرارداد درمان از سوی بیمار با یک پزشک یا مرکز درمانی ، ارائه هرگونه خدمات درمانی برای بهبود بیمار می باشد. یعنی باید نتیجه قرارداد، بهبودی و سلامتی کامل بیمار باشد. لذا اگر فرض نماییم در قرارداد درمان به عنوان مثال:
« یک بیمار مبتلا به آنفولانزا به پزشک مراجعه مینماید و پزشک روشهای مختلفی را برای درمان او انجام میدهد و داروهایی را که ممکن است در وضعیت فیزیکی بیمار تغییر حاصل نماید را تجویز می کند. ولی ممکن است این مراحل به طول بی انجامد.»17 لذا مشاهده میشود که حتی در بیماریهای جزئی نیز نمی توان مدت دقیقی را برای بهبودی اعلام نمود. چه رسد به بیماریهای خطرناک به عنوان مثال: « یک بیمار که مبتلا به سرطان صعب العلاج است، تحت مراقبت با داروهای مسکن قرار میگیرد ولی با توجه به اینکه این روش درمانی فقط در راستای تسکین درد بیمار است ولی باز هم بیمار رنج می برد »18 و مشخص نیست این رنج بیمار چقدر بطول انجامد ولی در فرضی اگر مدت یکساله را برای انجام خدمات پزشکی معین نمایند و پیش بینی پزشک یا مرکز درمانی نیز اینگونه باشد که بیمار در این مدت بهبود خواهد یافت. این سوال مطرح میشود که اگر بعد از سپری شدن یک سال، بیمار بهبودی لازم را کسب ننماید.تکلیف تعهدات قراردادی، چگونه خواهد بود ؟ آیا پزشک معالج، اختیار عدم مداوای بیمار را به لحاظ اتمام مدت قرارداد را دارد ؟ آیا باید تا بهبودی کامل اقدام به مداوا نماید؟ یا میتواند وظیفه درمان را به پزشک دیگری ارجاع نماید؟
جواب سوالات مذکور در فصل آتی کاملاً شرح داده خوهد شد ولی شاید از ماده 18 آیین نامه انتظامی پزشکان (سابق)مصوب 3/3/1348 کمیسیونهای مشترک دادگستری و بهداری مجلسین ، و ماده 18 و 19 آیین نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته مصوب 30/4/1378 ،مطالبی را استنباط نمود.
«ماده 18: پزشک معالج مسؤول ادامه درمان بیمار خود در حد توانایی وتخصص به استثنای موارد ضروری است، مگر اینکه بیمار یا بستگان او مایل‌نباشند.»19
« ‌ماده 19: در مواردی که مشاوره پزشکی لازم باشد انتخاب پزشک مشاور با پزشک معالج است، در صورتی که بیمار یا بستگان او پزشکی را لازم بدانند، ‌مشاوره پزشکی با نظر پزشک معالج به عمل می‌آید و چنانچه بیمار یا بستگان او بدون اطلاع پزشک معالج از پزشک دیگری برای درمان بیمار دعوت به‌عمل آورند در این صورت پزشک معالج اول می‌تواند از ادامه درمان بیمار خودداری کند، مگر اینکه این دعوت در مواقع فوری یا ضروری باشد.»
باید توجه نمود که در مواد مذکورمدت زمان خاصی برای اتمام درمان پیش بینی نگردیده است و عقل و منطق نیز حکم میکند که مدت زمان مشخص نشود چون وضعیت فیزیکی هر بیمار به نوعی می تواند پاسخگوی زمان احتمالی بهبودی باشد.
ولی با استنباط از مواد مذکور می توان چنین عنوان نمود که یک بیمار یا پزشک میتواند در قرارداد فی مابین مدتی را برای درمان مشخص نماید. و ضمن آن شرط نماید که اگر در زمان مذکور روشهای درمانی پزشک معالج افاقه ننمود، بیمار مختار به فسخ قرارداد و مراجعه به یک پزشک دیگر می باشد.
و یا میتواند مجدداً با پزشک معالج فعلی نسبت به ادامه قرارداد اقدام نماید.
یکی دیگر از ایرادات وارده مربوط به تعیین مبلغ حق العلاج در قرارداد است. با توجه به تعریف مذکوراز قراداد درمان اگر مراجعه یک بیمار به نزدیکترین درمانگاه شبانه روزی برای درمان بیماری خود در نظر بگیریم و آنرا نوعی قرارداد شفاهی بنامیم، پزشک درمانگاه فقط نسبت به اخذ حق وزیت اقدام و معاینه سرپایی بیمار را شروع می نماید و با توجه به تشخیص خود، و اخذ اطلاعات از بیمار داروهای مورد نیاز را تجویز می نماید. ولی نظر به عدم تعهد پزشک درمانگاه به درمان قطعی بیمار بعد از مراجعت از درمانگاه ، و با دقت به این موضوع که هدف اصلی از انعقاد یک قرارداد درمانی ، حصول نتیجه آن یعنی بهبودی کامل بیمار میباشد چندین سوال مطرح می شود .
1- با توجه به عرف جامعه ایرانی آیا بیمار بعد از گذشت چندین روز، اگر علائم بهبودی وضعیت خود را مشاهده ننمود ، میتواند به همان پزشک مراجعه نماید و بدون پرداخت حق ویزیت ، متقاضی یک روش درمانی دیگر از سوی پزشک شود یا حداقل عودت حق ویزیت خود را مطالبه نماید؟
2- برخی اوقات مشاهده می شود که بعضی از پزشکان عمومی ، بعد از تشخیص بیماری به لحاظ کم اهمیت بودن آن ، دارویی تجویز نکرده و بیمار را به استراحت و نوشیدن مایعات الزام مینمایند . آیا در چنین حالتی پزشک میتواند مطالبه حق العلاج داشته باشد ؟ مدت درمان بیماری چقدر خواهد بود؟ و …
لازم به ذکر است در مواقعی نیز پزشک با توجه به وضع مالی نامناسب بیمار اقدام به درمان رایگان مینماید و حتی ممکن است که کلیه هزینه های جنبی درمان از قبیل خرید داروهای مورد نیاز را نیز پزشک پرداخت نماید. که این خود قابل بحث است.
با این وجود « توافق با بیمار ، درمان در مدت معین ، حق العلاج معین » را اگر هم بتوان با تعیین شرایط در یک قرارداد درمان لحاظ نمود، باید به سوالاتی در خصوص میزان « مسئولیت پزشک» نیز جواب داده شود. چون پزشکی جزو مشاغلی است که از آزادی چندانی برخوردار نمی باشد.
به نظر یکی دیگر از حقوقدانان قراردادهای پزشکی ، از حیث موضوع و طرفین آن دارای تنوع هستند و منظور از آنرا چنین عنوان نموده اند:
« قرارداد پزشکی ، قراردادی است که بین اشخاص حقیقی یا حقوقی برای درمان یا ارائه هر نوع خدمات پزشکی و پیراپزشکی مشروع با پزشکان یا صاحب حرف وابسته منعقد میشود. »20
ایشان در تبیین زوایای مختلف قرارداد پزشکی چنین عنوان نمده اند که :
اولاً : تنها اشخاص حقیقی نیستند که مبادرت به انعقاد قراردا پزشکی با پزشکان می نمایند و بیمارستانهای عمومی و خصوصی برای معالجه بیماران ، شرکتهای بیمه ، کارخانجات و کارگاهها و تیم های ورزشی و… برای معاینات اولیه و ضروری کارکنان خود و … نیز با پزشکان و صاحبان حرف پزشکی قرارداد پزشکی منعقد می نمایند.
ثانیاً : همه قراردادهای پزشکی الزاماً برای معالجه و مداوا به معنای خاص نمی باشند. شخصی که قراردادی با جراحی پلاستیک برای جراحی زیبایی بینی خود منعقد می کند، ممکن است هیچگونه بیماری جسمی نداشته باشد و عمل جراحی صرفاً برای زیبایی محض و جنبه زیبایی داشته باشد.
ثالثاً : خدماتی که به موجب قراردادهای پزشکی ارائه می گردد، غیر قابل شمارش است . در قانون مجازات عمومی سابق و قانون مجازات اسلامی سال 1361، یکی از ارکان انتفاء جرم « ضروری بودن» عمل طبی بوده است. ولی در قانون مجازات اسلامی مصوب 1370 ، مشروع بودن عمل طبی کفایت می کند و بدین ترتیب اعمالی مثل جراحی پلاستیک که دلیلی بر حرمت شرعی آن وجود ندارد ، هر چند ضروری نیستند ، می توانند موضوع قراردادهای پزشکی قرار گیرند.
رابعاً : اصطلاح « پزشکی » و « حرف وابسته به پزشکی » در قوانین و مقررات تعریف و مصادیق ان مشخص شده است.به موجب ماده 15 قانون تشکیل وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی مصوب 1367 منظور از واژه « پزشکی » کلیه رشته های گروه پزشکی، از قبیل پزشکی ، دندانپزشکی، داروسازی، علوم بهداشتی ، پرستاری ، مامایی ، تغذیه ، توانبخشی ، بهداشت کار ، دهان و دندان ، کاردانی بهداشت خانواده ، کاردانی مبارزه با بیماریها و پیراپزشکی ( علوم آزمایشگاهی ، رادیولوژی، اودیومتری، اپتیومتری) و… می باشد. « حرفه های وابسته به پزشکی » در ماده یک آیین نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی ووابسته مصوب 1378 بدین صورت تعریف شده است :« فارغ التحصیلان کاردانی ، کارشناسی و کارشناسی ارشد شاغل در رشته های علوم آزمایشگاهی ، بیوتکنولوژی، رادیولوژی ، بیورادیولوژی ، رادیوتراپی، پرستاری، مامایی ، اطاق عمل ، هوشبری، داروسازی ، تغذیه ، مبارزه با بیماریها ، بهداشت کاری دهان و دندان، شاخه‌های مختلف بهداشت،توانبخشی، فیزیوتراپی، بیوشیمی پزشکی، خدمات اجتماعی و مددکاری، علوم پایه پزشکی، روانپزشکی بالینی، روانشناسی بالینی و کودکان استثنایی، کایرو پراکتیک، ژنتیک پزشکی و نیز سایر حرفه‌های وابسته به امور پزشکی که فعالیت آنان نیاز به اخذ مجوز از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی دارد.
با مراجعه به سایر متون قانونی ، مثل قانون سازمان نظام دامپزشکی مصوب 1376 وقانون امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی مصوب 1334 میتوان بر این عقیده بود که قراردادهای پزشکی شامل کلیه اموری است که به گونه ای با دانش پزشکی و طبابت در ارتباط هستندو
خامساً : معمولاً قراردادهای پزشکی در مطب های پزشکان، بیمارستانها، زایشگاهها ، آسایشگاهها، پلی کلینیکها،داروخانه ها، موسسات فیزیوتراپی ، و …. منعقد می گردد.
گفتار سوم : پیش نویس طرح مشترک مرجع DCFR:
الف: تدوین
در دسامبر سال 2007 ، « پیش نویس طرح مشترک مرجع برای حقوق خصوصی اروپا»21 به « کمیسیون اروپا »22 ارائه گردید. این پیش نویس ، نتیجه چهار سال فعالیت مستمر « گروه مطالعه قانون مدنی اروپا »23 و « گروه تحقیق حقوق خصوصی موجود اتحادیه اروپا»24 می باشد. این پیش نویس شامل اصول25 ، تعاریف 26، و قواعد نمونه 27 حقوق خصوصی اروپا می باشد. « گروه تحقیق» بر روی سایر موارد تحقیق می نمود و تقریباً دویست و پنجاه نفر از کشورهای مختلف در این گروه بالغ بر 25 سال، فعالیت و تحقیق نموده اند. با این حال این پیش نویس از ده کتاب تشکیل یافته که تحقیقات انجام یافته در پایان نامه از فصل هشتم از « کتاب چهارم با عنوان قراردادهای خاص و حقوق و تعهدات ناشی از آنها 28» بهره برداری گردیده است.
الف: تعریف « قرارداد درمان » از دیدگاه پیش نویس طرح مشترک مرجع DCFR
پیش نویس طرح مشترک مرجع DCFR در فصل هشتم از کتاب چهارم خود قرارداد درمان را چنین تعریف نموده است « قراردادی است که یک طرف به عنوان ارائه دهنده خدمات درمانی متعهد به ارائه هر گونه خدمات پزشکی، در راستای تغییر وضعیت جسمی و روانی سازگار برای طرف مقابل که بیمار است می باشد.»
با توجه به تعریف ارائه شده برای قرارداد درمان، به نظر می رسددر تعریف مذکور یک طرف قرارداد را شخص ارائه کننده خدمات درمانی معرفی نموده است که این شخص ممکن است یک شخص حقوقی مانند: درمانگاه ، بیمارستان ، شرکت بیمه، یا یک شخص حقیقی مانند : یک پزشک، دندانپزشک و یا حتی یک پرستار نیز باشد و میتوان چنین استدلال نمود که به طور کلی منظور از تامین کننده خدمات درمانی کلیه افرادی که مهارت لازم را در رشته های پزشکی یا پیراپزشکی یا حرف وابسته را داشته باشند را نیز شامل شود.به عنوان مثال : خانم بارداری برای انجام مراقبتهای دوران بارداری با یک « ماما »29 می تواند قرارداد درمانی منعقد نماید.
نکته جالب این تعریف ، ارائه هر گونه خدمات پزشکی برای حصول نتیجه یعنی تغییر وضعیت جسمی یا روانی شخص بیمار می باشد حتی اگر مدتهای متوالی به طول بیانجامد.

گفتار چهارم : قانون مدنی کشور هلند: 30
با توجه به تحقیقات چهار ساله گروه مطالعه قانون مدنی اروپا و گروه تحقیق حقوق خصوصی موجود اتحادیه اروپا، در میان کشورهای اروپایی هیچکدام تعریف مستقلی از قرارداد درمان ارائه ننموده اند و در این بین فقط کشور هلند در قانون مدنی خود بخشی را به بحث درمان اختصاص داده است ، قانون مدنی هلند از ده کتاب به شرح ذیل تشکیل یافته است :
کتاب اول: اشخاص حقیقی و حقوق خانواده31
کتاب دوم: اشخاص حقوقی32
کتاب سوم : ویژگیهای عمومی حقوق33
کتاب چهارم: قوانین وراثت34
کتاب پنجم: حقوق اموال ومالکیت35
کتاب ششم: تعهدات و قراردادها 36
کتاب هفتم: قرارداهای خاص37
کتاب هشتم: قانون حمل و نقل و وسایل نقلیه38
کتاب نهم: مالکیت معنوی39
کتاب دهم: حقوق بین الملل خصوصی40
الف : تعریف قرارداد درمان در قانون مدنی هلند :
باید به این نکته اشاره نمود که «قانون قراردادهای درمان پزشکی» در سال 1995 در هلند لازم الاجرا شد. طبق یافته های تحقیق پیمایشی ، شاخص مصرف کنندگان بهداشت و درمان اروپا که در ژوئن 2005 در بروکسل با مشارکت 12 کشور اروپایی انجام شد ، هلند از 60 امتیاز 48 گرفت و رتبه اول را گرفت. لذا همانطور که پشتر گفته شد این کشور تنها کشور اروپایی است تعریف مستقلی از قرارداد درمان را ارائه نموده است.
« موافقتنامه های خاص »، کتاب هفتم از قانون مدنی هلند است که عنوانی را به « توافق ارائه خدمات»41 اختصاص داده است و آنرا به پنج بخش تقسیم نموده است، که بخش پنج آن به « توافقنامه های درمان پزشکی»42 اختصاص دارد .
ماده 446 قانون مدنی هلند43 دارای پنج بند می باشد که در بند یک ماده، قرارداد درمان را چنین تعریف نموده است :
1- « قراردادی است که مابین یک شخص حقیقی یا حقوقی ( ارائه دهنده خدمات درمانی ) که مهارتهای لازم و حرفه ای برای انجام کارهای پزشکی را دارد، بطور مستقیم با یک شخص اصلی یا با یک شخص ثالث منعقد می گردد. کسی که به طور مستقیم تحت « اقدامات پزشکی» قرار می گیرد به عنوان بیمار نامیده می شود.»
2- « اقدامات پزشکی » به این معنی می باشد :
الف- این اقدامات شامل تمام فعالیتهایی که مستقیماً بر فرد تاثیر بگذارد و به منظور درمان او ، محافظت او از بیماری و ارزیابی سلامت وی و یا برای ارائه کمک های مربوط به مسائل زنان (بیماریهای مختص زنان ) می شود : از جمله معاینات پزشکی و ارائه مشاوره
ب- عملکردهای دیگری نیز به غیر از مورد (الف) شاید به طور مستقیم بر فردی که تحت درمان پزشک یا دندانپزشک قرار دارد تاثیر بگذارد.


پاسخ دهید