بـه نـام خـدا
اظـهـار نـامـه
اینجانب عیسی محمدحسینی (901104) دانشجوی رشته مطالعات منطقهای گرایش خاورمیانه دانشکده حقوق و علوم سیاسی، اظهار می‌نمایم که این پایان نامه حاصل پژوهش خودم بوده و در جاهایی که از منابع دیگران استفاده کرده‌ام، نشانی دقیق و مشخصات کامل آن را ذکر نموده‌ام. همچنین اظهار می‌نمایم که تحقیق و موضوع پایان نامه‌ام تکراری نبوده و تعهد می‌نمایم که بدون مجوز دانشگاه دستاوردهای آن را منتشر ننمایم و یا در اختیار غیر قرار ندهم. کلیه حقوق این اثر مطابق با آیین نامه مالکیت فکری و معنوی متعلق به دانشگاه شیراز است.
نام و نام خانوادگی: عیسی محمدحسینی
تاریخ و امضا:16/7/1392

تقدیم به:

-روح بلند و ملکوتی امام راحل (ره) که با انقلاب بی نظیر خود جامعه‌ای را از خواب غفلت بیدار کرد.
-شهدای گرانقدر که خود سوختند و جامعه‌ای را ساختند.
-اندیشمندان و متفکران و همه کسانی که زندگانی خود را وقف آگاهی انسان‌ها و مبارزه با جهل و جمود فکری می نمایند.
وتقدیم به:
-جمیع اعضای خانواده‌ام که همیشه حامی من بوده‌اند

سپاسگزاری
الحمد ا… الذی هدینا لهذا و ما کنا لنهتدی لولا ان هدینا ا…
همتم بدرقه ی راه کن ای طایر قدس             که دراز است ره مقصد و من نوسفرم
خدای عز و جل را سپاس میگویم که حقیر را در مسیری قرار داد که با اساتید مجربی چون استاد فرزانه جناب آقای دکتر فرهاد قاسمی و همچنین جناب آقای دکتر سید جواد صالحی و جناب آقای دکتر ابراهیم عباسی هم صحبت شوم و افتخار شاگردی ایشان را بیابم که دریای بیکران علم و دانش و آگاهی‌اند. شوق آموختن ، شور زندگی ، درک روابط هستی ، تدبیر کار و بالاخره سپیدی کمال خود و جامعه از اهداف شاخص این پایان نامه است. ناگفته پیداست که حقیقت نورافشانی پژوهش در مسیر هادیان بشریت و منادیان سعادت و کمال بشری، ائمه اطهار (ع) است.

چکیده
تاثیر سامانه‌های دفاع موشکی بر امنیت منطقه‌ای کشورها
(مطالعه موردی: سامانه‌های دفاع موشکی و امنیت منطقه‌ای
جمهوری اسلامی ایران درخاورمیانه)
به کوشش
عیسی محمدحسینی
نظم‌های منطقه‌ای در سیستم نوین بین‌الملل به عنوان یکی از موضوعات مطرح در حوزه علم روابط بین‌الملل می‌باشد و اهمیت آن نیز به صورت فزاینده‌ای افزایش می‌یابد در این میان یافتن راه‌های مدیریت نظم منطقه‌ای به عنوان یکی از دغدغه‌های اصلی کشورها در حوزه سیاست خارجی منطقه‌ای بوده است. لذا نظم‌های منطقه‌ای بر اساس ویژگی‌های خود، سیستم‌های مدیریتی مختلفی را تجربه نموده‌اند. سیستم بازدارندگی از جمله سیستم‌هایی است که مورد توجه کشورها در نظم آنارشیک منطقه‌ای و جهانی قرار گرفته است. اما این سیستم با سیستم‌های کمکی مانند سیستم دفاع موشکی همراه شده است که البته کارکردهای مختلفی را در ثبات و بی‌ثباتی آن و در نتیجه نظم منطقه‌ای به دنبال داشته است. بر این اساس کارکرد سیستم‌های موشکی در ثبات و بی‌ثباتی بازدارندگی و همچنین تاثیر آن بر امنیت منطقه‌ای به عنوان یکی از پرسش‌های اساسی مطرح بوده که توجه چندانی به آن نشده است. لذا این موضوع به عنوان محور پرسش اساسی پژوهش حاضر مطرح گردیده، و بررسی آن در دستور کار پژوهش قرار گرفته است. در پاسخ به این پرسش این فرضیه بیان شده است که سیستم‌های دفاع موشکی تاثیرات دو وجهی بر امنیت منطقه‌ای کشورها داشته و در قالب سیستم بازدارندگی و ثبات راهبردی آن تبیین می‌گردد. پژوهش با محور قرار دادن این فرضیه در خاورمیانه به این نکته رهنمون شده است که در وضعیت بی‌ثباتی و نظم آنارشیک خاورمیانه سیستم دفاع موشکی ج. ا. ایران یکی از راه‌های تقویت امنیت ملی آن در منطقه به شمار می‌آید.
واژگان کلیدی: بازدارندگی، سامانه‌های موشکی، امنیت منطقه‌ای، موازنه قوا، خاورمیانه

فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: مقدمه
1-1-طرح موضوع2
1-2- سوالات اصلی4
1-3- سوالات فرعی5
1-4- ادبیات موضوع5
1-5- هدف پژهش7
1-6- فرضیه8
1-7-عملیاتی کردن فرضیه و تعریف مفاهیم8
1-7-1-متغییرهای پژوهش9
1-7-2-مدل تحلیلی فرضیه10
1-8-روش آزمون12
1-9- پیامدهای اثبات فرضیه12
1-10- محدوده زمانی و مکانی12
1-11-ساماندهی پژوهش13
فصل دوم : بنیان‌های مفهومی و نظری
2-1-طرح موضوع15
2-2-نظم منطقه‌گرایانه سیستم نوین17
‌2-3- بازدارندگی در نظم منطقه‌گرایانه20
2-4-کالبد شکافی نظریه بازدارندگی22
2-5-منطق بازدارندگی23
2-6-راهبرد های بازدارندگی و سیستم‌های مربوطه (سیستم دفاع)28
2-7-سازه‌های فیزیکی بازدارندگی و گونه‌شناسی29
2-8- سامانه موشکی و جایگاه آن در منطق بازدارندگی30
2-9-معادله دفاع تهاجم و و امنیت منطقه‌ای33
عنوان صفحه
2-10-سامانه‌های موشکی و کارکرد آن درسازه‌های فیزیکی بازدارندگی37
2-10-1-نقاط هدف در انواع بازدارندگی37
2-10-2-کارکرد سامانه‌های موشکی بر اساس نقاط هدف38
2-11-کارکرد سامانه های موشکی در شرایط ثبات و بی ثباتی بازدارندگی41
2-12-کارکرد سامانه‌های موشکی در نظم‌های منطقه‌ای و جهانی41
2-13-نتیجه‌گیری و ارائه مدل نهایی 44
فصل سوم: نگرش تاریخی بر سامانه‌های موشکی
3-1-طرح موضوع47
3-2-قابلیت‌های موشک49
3-2-1سامانه های موشکی آمریکا و شوروی (سابق)
3-2-2-سیاست آمریکا با روش مرحله به مرحله تطبیقی((P.A.A51
3-2-3-چشم‌انداز راهبردی سامانه‌های دفاع موشکی آمریکا54
3-2-4-سامانه‌های موشکی آمریکا و بررسی زوایای گوناگون57
3-2-5-هزینه‌های نظامی ایالات متحده64
3-2-6-تحول نظامی در عصر تکنولوژی نوین71
3-2-7-سیستم دفاع موشکی روسیه74
3-2-7-1-سامانه‌های موشکی شوروی سابق و بروز تنش در روابط دو ابر قدرت74
3-2-7-2-هزینه‌های نظامی شوروی سابق77
نتیجه گیری78
فصل‌ چهارم: امنیت منطقه‌ای ج.ا. ایران و سیستم‌های دفاع موشکی
4-1-طرح موضوع80
4-2- بازدارندگی در نظم منطقه‌‌ای خاورمیانه83
4-3- سازه‌های فیزیکی بازدارندگی و گونه‌شناسی در خاورمیانه84
4-4- کالبد شکافی سیستم بازدارندگی در منطقه خاورمیانه86
4-5- معادله دفاع- تهاجم در سیستم بازدارندگی خاورمیانه و ج.ا. ایران87
4-6- راهبردهای بازدارندگی و سیستم‌های مربوطه در منطقه خاورمیانه و ج. ا. ایران90
4-7- سامانه‌های موشکی و جایگاه آن در منطق بازدارندگی و نظم منطقه‌ای خاورمیانه97
4-8-ایران97
عنوان صفحه
4-8-1ویژگی‌های بازدارندگی منطقه‌ای ج . ا . ایران97
4-8-2- رژیم صهیونیستی و سامانه های موشکی102
4-8-3- عربستان سعودی و سامانه های موشکی103
4-8-4-ترکیه و سامانه های موشکی105
4-9-تاثیر سامانه‌های موشکی بر مدل فیزیکی بازدارندگی منطقه‌ای خاورمیانه و ج. ا. ایران107
4-10-معادله ثبات و بی‌ثباتی راهبردی در خاورمیانه و ج. ا. ایران 108
4-11-نتیجه‌گیری و مدل تحلیلی کاربردی110
4-11-1- سیاست‌های پیشنهادی 113
فهرست منابع و مأخذ
منابع فارسی117
منابع انگلیسی122

فهرست جدولها
عنوان صفحه
جدول شماره 1: کارکرد سامانه‌های موشکی در شرایط ثبات و بی‌ثباتی42
جدول شماره 2: کشورهای جهان و تعداد موشک‌ها69
جدول شماره 3کشورهای جهان و تعداد موشک‌ها70
جدول شماره4: کشورهای جهان و تعداد موشک‌ها71
جدول شماره 5: هزینه‌های نظامی منطقه از تولید ناخالص داخلی96
جدول شماره 6: راکت‌ها و موشک‌های ایرانی101

فهرست شکل‌ها
عنوان صفحه
شکل شماره 1: متغیرهای پژوهش 9
شکل شماره 2: مدل تحلیلی فرضیه11
شکل شماره 3: مدل استراتژی مخاصمه شلینگ25
شکل شماره 4: فرصت‌های دفاع استراتژیک27
شکل شماره 5 : نظام بین‌الملل و یا منطقه‌ای28
شکل شماره 6: کشورهای با بالاترین هزینه نظامی در سال 2012 33
شکل شماره 7: امنیت در محیط آشوب34
شکل شماره 8: آناتومی تهدید موشکی تاثیرگذار35
شکل شماره 9: اهداف سامانه‌های موشکی40
شکل شماره 10: انواع بازدارندگی43
شکل شماره 11: لزوم سامانه‌های موشکی45
شکل شماره12: ساختمان موشک50
شکل شماره13: ابزارهای بازدارنده آمریکا56
شکل شماره14: دفعات توزیع موشک بالستیک در ثانیه58
شکل شماره 15: نتایج حاصله ازخطاهای ارزیابی کشتار(به حداقل رساندن کشتار)58
شکل شماره 16 : منطقه تحت پوشش جنبش EPAAبا موشک آهسته‌تر59
شکل شماره17 : منطقه تحت پوشش جنبش EPAA با موشک سریعتر59
شکل شماره18 : دسترسی به پوشش موشکی کند و دیدبانی و ردیابی محلی60
شکل شماره19 : دسترسی به پوشش موشکی سریع و دیدبانی و ردیابی محلی60
شکل شماره 20: ردیابی‌های قبل از 100 ثانیه (خیلی واقع بینانه)61
شکل شماره 21: پوشش دفاعی برای اسرائیل با موشک با بردکمتر61
عنوان صفحه

شکل شماره 22: پوشش دفاعی برای ژاپن با موشک با برد برد کمتر62
شکل شماره23 : ارزش بالقوه دفاع منطقه ای63
شکل شماره 24: اهداف دفاع سنتی موشک‌های بالستیک63
شکل شماره 25: افزایش هزینه‌های نظامی از سال 1998 الی200765
شکل شماره 26: هزینه و دفاع u.s 2006-201065
شکل شماره 27: هزینه های نظامی جهانی بر اساس منطقه 2003-2012 65
شکل شماره 28: مخارج نظامی جهان،2012- 198866
شکل شماره 29: تغییرات سالانه هزینه های نظامی قدرتهای در حال ظهور 66
شکل شماره 30: کشورهای مهم دارای موشک‌های بالستیک 67
شکل شماره 31: پرتاب موشک بالستیک و مسلح به سلاح هسته‌ای از زیر آب 67
شکل شماره 32: کنترل پهباد 73
شکل شماره 33: کمربند ون آلن 74
شکل شماره 34: رادار74
شکل شماره 35: اقدامات ضد دسترسی75
شکل شماره 36: بازدارندگی مثلثی 90
شکل شماره 37: استراتژی بازدارندگی مثلثی91
شکل شماره 38: هزینه‌های نظامی کشورهای جنوب خلیج فارس95
شکل 39: مقایسه مخارج نظامی 1989-2011 96
شکل شماره 40: پیامدهای سامانه‌های دفاع موشکی بر امنیت ج.ا. ایران100
شکل شماره 41: موشک‌های ایران101
شکل شمار 42: موشک‎‌های بالستیک بین قاره‌ای ایران و رژیم صهیونیستی101
شکل شماره 43: سازماندهی نیروی هوایی اسرائیل در سال 2010 103
شکل شماره 44: حملات تلافی جویانه موشک‌های بالستیک ایران104
عنوان صفحه

شکل شماره 45: هزینه های تطبیقی ​​در نیروهای نظامی و فروش تسلیحات105
شکل شماره 46: آمار مقایسه‌ای برخی موشک‌های منطقه خلیج‌فارس106
شکل شماره47: مدل تحلیلی کاربردی115
شکل شماره 48: تاثیر سامانه‌های موشکی بر امنیت116
شکل شماره 49: پدافند غیرعامل117

فصل اول

مقدمه

1-1-طرح موضوع
سیستم سپر دفاع موشکی از سوی ابر قدرت‌های شرق و غرب پس از جنگ جهانی دوم مورد توجه قرار گرفت.کشورهای آمریکا و شوروی با توجه به توان نظامی و قدرت بازدارندگی خود، این سیستم جدید و پیشرفته را بعنوان یک اهرم فشار موثر برگزیدند، ایالات متحده آمریکا در این عرصه به عنوان پیشتاز موضوع سپر دفاع موشکی، از سال 1950م ابتدا با طرح پیشنهادی پنتاگون به آیزنهاور موسوم به «نایک زئوس» مطرح گردید و سپس طرح رونالد ریگان موسوم به «ابتکار دفاع استراتژیک» یا «جنگ ستارگان» و پس از آن طرح بوش پدر بود که به نام «سیستم دفاع در برابر حملات محدود» شهرت یافت با ورود کلینتون به جایگاه ریاست جمهوری امریکا طرح دفاع ضدموشکی کلینتون ، زنجیره‌ای از صدها موشک رهگیر در برخی از پایگاه‌های زمینی آمریکا مستقر می‌شدند تا موشک‌های دشمن هنگامی که در مراحل اولیه پرتاب هستند و هنوز به حالت بالستیک در نیامده اند، قبل از رسیدن به خاک امریکا به کمک شبکه هشدار دهنده‌ای متشکل از رادارها و ماهواره‌ها رهگیری شده و مورد هدف قرار گیرند (آجورلو، 1386).
البته آزمایش‌های زیادی صورت گرفت لکن این طرح نیز آن‌طور که تصور می‌شد اهداف مورد نظرشان را تامین نکرد و این طرح نیز عملا موفق نبود.
علی رغم صرف هزینه‌های زیاد اکثر این طرح-‌ها برروی کاغذ باقی ماندند و هیچگاه عملیاتی نگردیدند. اما یکی از مهم‌ترین طرح‌های مطرح شده ، طرح سپر دفاع موشکی آمریکا یا جنگ ستارگان در زمان بوش پسر مطرح گردید. این طرح نظامی که قرار است تا سال 2020میلادی اجرا گردد به طرح ضربه سریع جهانی موسوم(PGS) 1 گردیده است این طرح در ابتدا درسال 2001 در وزارت دفاع آمریکا وپنتاگون تصویب گردید و در سال2006میلادی مورد تجدید نظر قرار گرفت. هدف نهایی این طرح آن است که در کمتر از شصت دقیقه بدون نیاز به جابه‌جایی عظیم نیروی انسانی و تجهیزات فوق‌العاده نظامی ، اهداف خود را درسراسر جهان مورد هدف و تهاجم قرار دهد. این طرح در واقع نوعی استراتژی پیش‌دستانه ضربه اول است که الگوی زمینی جنگ ستارگان محسوب می‌گردد. طرح ابتکار دفاع استراتژیک یا همان استراتژی جنگ ستارگان براین فرض طراحی گردیده که از زمان صدور دستور حمله موشکی دشمن فرضی تا هنگام شلیک موشک زمانی لازم است تا موشک‌های مذبور از سیلوها خارج شوند و از سکوی‌های پرتاب شلیک شوند این طرح براین فرض استوار است که بهترین زمان حمله به سایت موشکی حد فاصل دستور شلیک تا زمان پرتاب موشک است. این سامانه دفاعی بر ضد شوروی طراحی گردیده بود، اما هیچ گاه مورد استفاده قرار نگرفت. پس از فرو پاشی شوروی، آمریکا قصد دارد این سامانه موشکی را برای حمله در سراسر جهان آماده و مهیا نماید((military.ir.
دفاع موشکی نقش بسیار مهم و راهبردی در استراتژی امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی دارد. دفاع موشکی به عنوان پشتوانه نظامی برای دیپلماسی و صلح عمل می‌کند و توان بازدارندگی کشورها را افزایش می‌دهد. به طورکلی قدرت نظامی نه تنها از بعد نظامی بلکه از حیث سیاسی و اقتصادی نیز حائز اهمیت است و کشوری می‌تواند در عرصه دیپلماسی و چانه‌زنی موفق گردد که در عرصه دفاع نظامی نیز دارای پتانسیل‌های بالقوه باشد و از آن به عنوان ابزاری برای پیشبرد توانائی دیپلماسی خود درعرصه بین‌المللی و منطقه‌ای استفاده نماید.
اما دولتهایی که داوطلبانه می پذیرند که جزو « ندارها » باشند خود را در معرض « نامعلوم بودن» قرار می ‌دهند و هیچ پشتوانه و تضمینی به عنوان استراتژی بقا برای خود ندارند(عسکرخانی ، 1377).
جهان قابل درک کنونی پس از فروپاشی شوروی سابق، فرصتی را برای آمریکا ایجاد نمود که بر اساس آموزه‌های استراتژیست‌های نومحافظه‌کار در جهت حفظ بقا در قرن پیش رو، مبنی بر عدم وجود تهدیدی علیه منافع این کشور و متحدانش در هیچ نقطه‌ای از جهان، و همچنین کنترل کشورهای قدرتمندی چون روسیه، چین، کره شمالی و ج. ا. ایران، برهمین اساس طرح‌های سپر دفاع موشکی آمریکا در شرق اروپا و در ژاپن و کره جنوبی و زمینه‌سازی ورود جنگ افزارهای جدید و پیشرفته به تعدادی از کشورهای خلیج فارس (قطر، امارات، کویت، بحرین وحتی عربستان …) در راستای استقرار سپر دفاع موشکی در خلیج فارس و اخیراً برای اولین بار استقرار سامانه دفاع موشکی توسط ناتو در ترکیه جنبه عملیاتی به خود گرفته است.
در مجموع ایجاد سامانه‌های دفاعی چندلایه به شکل یک زنجیره دفاعی مرتبط و بهم پیوسته در راستای اهداف دفاعی استراتژیک جهت کنترل قدرت‌های چالش‌گر جهانی و منطقه‌ای برنامه‌ریزی شده است. و دولت‌های دیگر نیز برای اینکه در زیر این گردونه نابود نشوند تلاش مضاعفی را در جهت حفظ توازن انجام می‌دهند.
هر کشوری سعی می‌کند بسته به موقعیت جغرافیایی و نظامی، خود را به جایگاه قابل قبولی از توان نظامی برساند. امروز موضوع سپر دفاع موشکی که ناشی از توان نظامی و قدرت بازدارندگی کشور درنظام بین‌الملل است موضوع بحث و رایزنی‌های گسترده محافل سیاسی و نظامی است وتحقیق نیز در این موضوع بسیار مهم و اجتناب ناپذیرمی‌باشد.
سامانه‌های دفاع موشکی هرچند در وهله نخست در جهت اهداف دفاعی تعریف می‌شوند و به عنوان تقویت‌کننده امنیت ملی تصور می‌گردند، اما با توجه به خصلت و ویژگی ارتباطات در روابط بین‌الملل و بهم پیوستگی امنیت کشورها به یکدیگر این نوع از سیستم‌ها دارای پیامدهای بعدی در روابط بین‌الملل و منطقه‌ای می‌باشند. این موضوع دفاع موشکی را به عنوان یکی از محورهای جدال نظری در روابط بین‌الملل و مطالعات استراتژیک وارد ساخته است. به این جهت در قالب نظریه بازدارندگی این موضوع دارای تاثیرات چند وجهی می باشد.
از سوی دیگرجمهوری اسلامی ایران نیز در حوزه منطقه‌ای از جمله در خاورمیانه با چنین سامانه‌هایی روبرو بوده، و آمریکا نیز سعی در استقرار آن در برخی از گستره‌های راهبردی این منطقه دارد، بنابر این تاثیر‌گذاری آن بر امنیت منطقه‌ای ج.ا. ایران مطرح می‌گردد.

1-2-سوال اصلی
منطقه خاورمیانه نقطه تلاقی راهبردهای نظامی و امنیتی است . با توجه به توسعه و فناوری‌های نوین و تغییر استراتژی جدید قدرت مداخله‌گر، از فضای راهبردی به فضای عملیاتی، این پرسش محور اساسی پژوهش حاضر را شکل می‌دهد که :
سامانه دفاع موشکی چه تاثیری بر امنیت منطقه‌ای کشورها در پی دارد؟ واین موضوع درخصوص ج.ا. ایران نیز مطرح می گردد که اصولاٌ استقرار سامانه دفاع موشکی توسط قدرت‌های مداخله‌گر در برخی از مناطق حساس خاورمیانه چه تآثیری بر امنیت منطقه‌ای ج. ا. ایران در پی دارد؟
1-3-سوالات فرعی
فرآیند تآثیر گذاری سامانه دفاع موشکی بر امنیت منطقه ای کشورها چگونه است؟
جایگاه سامانه‌های دفاع موشکی در سیستم بازدارندگی کدام است ؟
با توجه به گسترش چنین سامانه‌هایی در منطقه، فرآیند تاثیرگذاری این سامانه بر امنیت منطقه‌ای ج.ا.ایران چگونه است ؟
سامانه‌های موشکی در چه وضعیتی باعث ایجاد ثبات راهبردی در بازدارندگی می‌شوند؟
سامانه‌های موشکی در چه وضعیتی باعث ایجاد بی ثباتی راهبردی در بازدارندگی می‌شوند؟
ثبات و بی ثباتی در بازدارندگی چه ارتباطی با امنیت منطقه‌ای دارند؟

1-4-ادبیات موضوع
درپاسخ به پرسش های مذکور، پس از کنکاش در باب موضوع فوق الذکر که در واقع موضوع جدید و قابل دسترسی محدود به نظر می‌رسد آثار و متون اندکی در حوزه روابط بین‌الملل به رشته تحریر درآمده است که فهرست‌وار به تعدادی از آنها اشاره می‌گردد:
بیشتر محققین متفق‌القولند که سامانه های‌موشکی در قالب بازدارندگی وجهه مثبت به خود می‌گیرند. به عنوان نمونه سامانه‌های موشکی عنصرهای اصلی نظریه بازدارندگی‌اند . و با تحول و تغییر در نقطه ثبات راهبردی نظام بین‌الملل و نظام‌های منطقه‌ای انواع جدیدی از بازدارندگی مانند بازدارندگی یک جانبه و گسترده، مثلثی و شبکه‌ای نام می‌برند(قاسمی، 1390). و بازعده‌ای دیگر، در همان قالب بازدارندگی در فضای ملتهب امنیتی خاورمیانه، سامانه موشکی را تعریف نموده و تاثیر آن بر راهبرد بازدارندگی ج . ا. ایران با توجه به توانمندی قدرت آمریکا و اسرائیل در مقابل ایران تعریف نموده‌اند و در نهایت دفاع موشکی را عملی غیر قابل اجتناب در زندگی و تامین امنیت و پایداری و استحکام آنالیز کرده اند(قوام ملکی، 1390).
نمونه دیگر، پژوهشی در راستای مفاهیم مربوط به بازدارندگی و امنیت بین‌المللی است. که سه نظریه بازدارندگی هسته‌ای، خلع‌سلاح و کنترل تسلیحات را مطرح نموده و اینکه کدامیک بهتر می‌تواند در برقراری امنیت مفید باشد، از جمله سوالات مورد بررسی آن است. و در نهایت اصول خودیاری و دفاع از خود مهمترین اقدام امنیت و اعتمادآفرین مطرح شده. به عبارت دیگر ملتی که انتخاب می‌کند مسلح نباشد، در ساختار نظام بین المللی که مهمترین مظاهر آن مبارزه قدرت است، منفعل می‌شود، قدرت چانه‌زنی را از دست می‌دهد، در ایجاد رژیم‌ها یعنی در ایجاد اصول ، هنجارها ، قواعد و رویه‌های تصمیم‌گیری ، ناتوان می‌شود(عسکرخانی، 1377).
در ادامه پژوهشی دیگر در راستای متحول شدن استراتژی و سرزمین در عصر موشک را بیان نموده و استراتژی جنگ زمینی را به مفهوم ثانوی تبدیل کرده است. در واقع «عمق استراتژیک» در مقابل موشک‌های قاره‌پیمای میان‌برد و سلاح‌های کشتارجمعی، معنای اولیه خود را از دست داده است. و نتیجه آن تغییر معنا و مفهوم امنیت است(کرمی، 1375).
تحقیق دیگری علت وجود سپر دفاع موشکی ترکیه را از ضروریات سیاست دفاعی ناتو برمی‌شمرد چرا که پیشرفت‌های موشکی و بالستیکی ایران باعث نگرانی آنان گردیده است(بهرامی، 1390).
برخی دیگر با دادن آمار و اطلاعات نظامی، موازنه نظامی، سلاح های کشتار جمعی که بیشتر جنبه تطبیقی و مقایسه ای از جهت توانمندی و تنظیم موازنه قدرت و سلاح های کشتار جمعی بحث و بررسی نموده‌اند(کوردسمن، 1382).
تحقیق دیگری که در رابطه با سامانه های موشکی مورد بررسی قرار گرفت، با اشاره به سپر دفاع موشکی آمریکا و ابعاد مختلف این سامانه در منطقه خلیج فارس پرداخته و پیامدهای آن و چگونگی تاثیر بر امنیت و منافع ملی کشورمان و شناخت راهکارهای مواجهه با این سپر در محیط امنیتی ج.ا. ایران را مورد بررسی قرار داده است(قربانی، 1391).
برخی از پژوهش‌ها نیزکه در تقابل با رویکرد بازدارندگی و دفاعی درجهت دستیابی به فناوری‌های موشکی پیشرفته، حفظ سامانه‌های موشکی را مهمترین اهداف هرملت تعریف می‌نماید ، طراحی سایت‌های موشکی و سکوهای پرتاب سیلویی به شیوه دفاع غیر عامل (مانند مکان‌یابی سایت، استتار، اختفاء، فریب، پراکندگی، مقاوم‌سازی و استحکامات) که باعث کاهش آسیب پذیری تاسیسات، تجهیزات و نیروی انسانی می‌گردد. به عنوان عوامل مهم در مقابله با تهدیدات در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است(سوادکوهی فر، خیراندیش، 1390).
بررسی سامانه‌های موشکی که جنبه عملیاتی دارد از دیگر پژوهش‌های مورد بررسی است که در واقع در راستای استراتژی امنیتی ایالات متحده و اسرائیل در منطقه خاورمیانه می‌باشد(2010،Roze A.).
نظریات دیگری نیز وجود دارد که سامانه های موشکی و نظریات راهبردی آن را با نگاه ساده‌تری پیوند می‌زند و در واقع دفاع موشکی را یک قسمت الحاقی انحصاری از موازنه‌های هسته‌ای بر می‌شمرد که نیاز به تجدید نظر دارد. دفاع موشکی مدرن دو اختیار به طراحان استراتژی می دهد 1-دفاع بدون منع و بازداری مثل ژاپن و جمهوری اتحادیه عرب 2- دفاع با منع و بازداری مثل هند ودر نهایت آن را به عنوان عامل امنیت و پایداری می پذیرد(2010، Rubin ).
هر یک از موضوعات مطروحه به یک بخشی از مباحث دفاع استراتژیک و موشکی پرداخته‌اند. که جای بسی تقدیر و تشکر دارد. لکن خواسته نگارنده این تحقیق را برآورده نمی‌کند ولی آنچه نگارنده را بر آن داشت تا موضوع سامانه‌های دفاع موشکی وتاثیر آن بر امنیت ج.ا. ایران را مورد پژوهش قرار دهد، وجود انقلابی است که با گذشت سی و اندی سال مدام با چالش‌گران بین‌المللی در کشمکش بوده و بارها و بارها با وجود تحریم‌ها از پا ننشسته بلکه از ویژگی‌های منحصر به فرد آن انعطاف‌پذیری است که همانند نهری جاری در برخورد با مانع از حرکت نمی‌ایستد و به طور طبیعی شکل و شرایط موجود را به خود می‌گیرد و این ویژگی باعث شده است کشوری باشد پویا، نوشونده و در برابر شرایط بحرانی عکس‌العمل مناسبی از خود بروز دهد. در واقع یکی از دلایل انتخاب موضوع مذکور اهمیت افزایش قدرت دفاعی ج.ا. ایران و تاثیر مثبت آن بر امنیت منطقه‌ای است که همواره در شرایط دسترسی محدود به این قابلیت و توانمندی دست یافته و امروزه در عرصه دفاع استراتژیک و دستیابی به فناوری موشک های کوتاه‌برد و میان‌برد تا حدودی به جایگاه قابل قبولی در بین کشورهای منطقه دست یافته که در شرایط نامتعادل به شیوه‌های نامتقارن و پدافند غیرعامل دارای انعطاف‌پذیری لازم می‌باشد. و توانسته است عاملی مهم در دور کردن خطر از منطقه باشد.

1-5-هدف پژوهش
پژوهش حاضر با هدف بررسی ابعاد مختلف تاثیرات سامانه‌های دفاع موشکی بر امنیت منطقه خاورمیانه از دو بعد نظری و کاربردی طراحی گردیده است:
از بعد نظری: اکنون ادبیاتی که در حوزه روابط بین الملل حاکم است و کم وبیش در تحقیق‌های مورد بررسی یافت می‌شود در اکثر مواقع بر حس برتری برخی قدرت‌های جهانی و حفظ شئونات آن تاکید دارد در حالی که این امر شاید یک امر لازمی باشد اما یقینا یک امر کافی نیست نمونه آن نبرد 8 روزه غزه که باعث بر هم زدن برخی معادلات در عرصه روابط بین‌الملل و باعث ایجاد باورهای نوینی در مبحث بازدارندگی شده است.
از بعد کاربردی: سعی می‌کند تا با بررسی و شناسایی پیامدهای این سامانه در محیط پیرامونی ایران وکل خاورمیانه و تاثیر مثبت آن بر امنیت و منافع ملی کشورمان و سرانجام شناخت راه‌کارهای مواجهه با خطرات منطقه‌ای و به حداقل رساندن آسیب‌های احتمالی مدل نوینی از بازدارندگی را ارائه نماید.

1-6-فرضیه
سیستم‌های دفاع موشکی تاثیردو وجهی بر امنیت منطقه‌ای کشورها داشته و در قالب سیستم بازدارندگی و ثبات استراتژیک تاثیرات آن تبیین می‌گردد. به این جهت سیستم دفاع موشکی با ایجاد ثبات استراتژیک در بازدارندگی سبب‌ساز امنیت منطقه‌ای بوده و از سوی دیگر در صورت توسعه آن در محیط با ثبات و ایجاد بی‌ثباتی منطقه‌ای، امنیت منطقه‌ای را تضعیف می‌نماید. در همین راستا در منطقه خاورمیانه به دلیل بی‌ثباتی استراتژیک، سیستم دفاع موشکی قدرت مداخله‌گر در منطقه، بی‌ثباتی بیشتر استراتژیک را در پی داشته و امنیت منطقه‌ای ج.ا. ایران را تهدید می‌نماید به همین سبب استقرار سپر موشکی توسط ایران نیز از جمله الزامات راهبردی در سیاست دفاعی این کشور محسوب می‌گردد.

1-7-عملیاتی کردن فرضیه و تعریف مفاهیم
فرضیه پژوهش از دو متغیر مستقل و وابسته شکل گرفته است که سیستم دفاع موشکی به عنوان متغیر مستقل و امنیت منطقه‌ای به عنوان متغیر وابسته می‌باشند و متغییر میانی ثبات و بی‌ثباتی در بازدارندگی می باشد.

1-7-1-متغیرهای پژوهش
با توجه به سوال اصلی و فرضیه پژوهش مهمترین متغیرهای پژوهش را می‌توان به صورت زیر نشان داد:

شکل1: متغیرهای پژوهش

در این پژوهش مهمترین مفاهیم تحلیلی عبارتند از:
1-امنیت منطقه‌ای: امنیت منطقه‌ای از دو بعد قابل تعریف می‌باشد. از بعد نخست بر اساس فقدان احساس ترس تعریف می‌شود. از این منظر تاکید بر بعد روانی امنیت می‌باشد. بعد دوم بر پایه عینی و نبود تهدید قابل تعریف خواهد بود.
2-دفاع استراتژیک: دفاع استراتژیک بیان‌گر دفاع مبتنی بر ابزارهای استراتژیک تامین‌کننده بقاء و تمامیت سرزمینی است.
3-سیستم دفاع استراتژیک: بیان‌گر مجموعه‌ای به هم پیوسته از ابزارها و سیاست‌ها و همچنین قواعد دفاعی است که نتیجه آن تامین بقاء و تمامیت سرزمینی کشورها خواهد بود.
4-ثبات استراتژیک: این مفهوم بیان‌گر معادله تهدید و توانایی می‌باشد.در این معادله موازنه بین توان و تهدید واحدها در مقابل یکدیگر به عنوان محور تعریفی انتخاب می‌گردد.

1-7-2-مدل تحلیلی فرضیه
به طور کلی مدل تحلیلی فرضیه را می‌توان به صورت شکل زیر نشان داد. در این مدل فرض بر آنارشی بودن سیستم جهانی است. به همین جهت سیستم‌های امنیتی فردگرایانه از جمله سیستم موازنه قوا و بازدارندگی به عنوان دو سیستم اصلی نظم و امنیت مطرح می‌گردند. به این جهت سیستم‌های مذکور با وضعیت ثبات و بی‌ثباتی روبرو می‌باشند. از جمله سیستم‌های فرعی مکمل سیستم‌های دفاع موشکی است که پیامدهای امنیتی آن در قالب ایجاد ثبات و بی‌ثباتی در سیستم‌های اصلی مذکور قابل تحلیل خواهد بود.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

امنیت در محیط آنارشی
شکل‌گیری سیستم‌های امنیتی فردگرایانه

موازنه قوا بازدارندگی

شکل‌گیری وضعیت راهبردی در سیستم های فردگرایانه امنیتی
ثبات راهبردی بی ثباتی راهبردی
سیستم‌های تهاجمی سیستم‌های تدافعی
سیستم‌های موشکی
امنیت منطقه‌ای
شکل2: مدل تحلیلی فرضیه

1-8-روش آزمون
پژوهش از نوع مطالعه موردی با تقدم نظریه می‌باشد. لذا ابتدا نظریه و مدل تحلیلی متناسب تدارک دیده خواهد شد و پس از آن در قالب مطالعه موردی به بررسی موضوع ج.ا. ایران می‌پردازد.
1-9-پیامدهای اثبات فرضیه
در صورت تایید فرضیه پژوهش، دو پیامد نظری و عملی را می توانیم شاهد باشیم:
پیامد نظری: در صورت اثبات فرضیه پژوهش، از آنجایی که بازدارندگی و سامانه‌های موشکی لازم و ملزوم یکدیگرند و در واقع یکی از ابزارهای عملی ساختن توانایی تهدیدات است(قاسمی، 1390) می‌توان نظریه جدیدی در راستای خودباوری کشورهای منطقه خاورمیانه و راه مقابله و سرپیچی از قدرت‌های استکباری و لزوم تاثیرگذاری بر ثبات و امنیت منطقه‌ای بدون حضور قدرت مداخله‌گر ارائه کرد.
پیامد عملی: ارائه مدلی کارآمد از سیاست‌گذاری منطقی در حوزه امنیت منطقه‌ای برای کشورهای منطقه خاورمیانه علی‌الخصوص ج.ا. ایران در جهت تامین منافع ملی ومنطقه‌ای می‌باشد.

1-10-محدوده زمانی و مکانی
نخستین بعد پژوهش حاضر، بعد نظری است که از این منظر پژوهش متمرکز بر نظریه بازدارندگی و انواع آن به صورت عام و سامانه دفاع راهبردی و موشکی به صورت خاص می‌باشد. و بعد دوم مربوط به امنیت منطقه‌ای و مطالعه موردی و مکانی پژوهش است که متمرکز بر منطقه خاورمیانه می‌باشد. از بعد زمانی تاکید بر دوره نوین سیستم بین‌الملل یعنی از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی تاکنون می‌باشد.
1-11-ساماندهی پژوهش
پژوهش حاضر در راستای پاسخ به پرسش اصلی و فرعی فرضیه مطروحه در سه فصل طراحی گردیده است.
فصل اول: پژوهش به طرح پژوهش اختصاص یافته است.
فصل دوم در قالب بنیان‌های مفهومی و نظری پژوهش به نظریات مختلف در خصوص سیستم‌های موشکی و جایگاه نظری آن در راهبرد امنیت منطقه‌ای کشورها پرداخته می‌شود. هدف اصلی در این فصل فراهم ساختن مدل تحلیلی برای تحلیل و تبیین سیستم‌های دفاع موشکی در استراتژی کشورهاست. که پس از تجزیه و تحلیل مدلی جامع از پیوند بین سیستم دفاع موشکی و امنیت منطقه‌ای ارائه می‌دهد.
فصل سوم: با نگاه و نگرش تاریخی بر سامانه‌های موشکی، چشم‌انداز راهبردی سامانه‌های دفاع موشکی آمریکا و شوروی سابق نیز مورد بررسی قرار گرفته است. در این فصل به تفاوت میزان هزینه‌های نظامی ایالات متحده امریکا و روسیه با سایر کشورها و اهداف و سیاست‌های کلان نظامی و لزوم تاثیرگذاری بر مدیریت و نظم و امنیت مناطق مختلف جهان از طریق تهدید و ارعاب پرداخته شده است.
فصل چهارم: به مطالعه موردی امنیت منطقه‌ای ج.ا. ایران و سیستم‌های دفاع موشکی می‌پردازد. در این فصل در قالب پژوهش‌های مبتنی بر مطالعه موردی به بررسی امنیت منطقه‌ای ج.ا. ایران در قالب منطقه‌ای خاورمیانه پرداخته می‌شود.

فصل دوم

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

بنیان‌های مفهومی و نظری

2-1- طرح موضوع


پاسخ دهید