2-3-5- آب زیرزمینی و آب‌های جاری20
2-3-6- جهت و زاویه شیب دامنه21
2-3-7- پوشش گیاهی21
2-3-8- کاربری اراضی و عوامل انسانی21
2-4- پهنه بندی زمین لغزش22
2-4-1- اصول پهنه بندی در زمین لغزش22
2-4-2- انواع پهنه بندی در زمین لغزش23
2-4-3- مقیاس نقشه پهنه بندی زمین لغزش23
2-4-4- روش‌های عمده پهنه بندی زمین لغزش25
2-4-4-1- روش LNRF25
2-4-4-2- روش AHP26
2-4-4-3- روش ارزش اطلاعاتی27
2-4-4-4- روش تراکم سطح (تحلیل حساسیت)28
2-4-4-5- روش اثر نسبی29
2-5- تثبیت و پایدارسازی شیب‌ها31
2-5-1- اصلاح هندسی (تغییر در شکل دامنه)31
2-5-2- اصلاح هیدرولیکی32
2-5-3- احداث سازه‌های نگهدارنده خاک34
2-5-4- اصلاح و بهبود مقاومت برشی خاک34
2-6- پیشینه تحقیق36
2-6-1- پیشینه تحقیق در ایران36
2-7-2- پیشینه تحقیق در جهان42
فصل سوم: مواد و روش پژوهش
3- روش تحقیق47
3-1- روش‌شناسی پهنه بندی زمین لغزش48
3-1-1- روش LNSF49
3-2- معرفی نرم‌افزارها50
3-2-1- معرفی نرم‌افزار (v1.4)51
3-2-2- معرفی نرم‌افزار (v10.1) ArcGIS51
3-3- معرفی سیستم تبدیل جهانی مرکاتور (UTM)52
3-4- معرفی منطقه مورد مطالعه53
3-4-1- واحدهای زمین‌شناسی محدوده مورد مطالعه54
3-5- ساخت و رقومی سازی لایه‏های اطلاعاتی55
3-5-1- ساخت لایه زمین لغزش‌های موجود56
3-5-2- ساخت شبکه‏های نامنظم مثلث بندی شده57
3-5-3- ساخت لایه درجه شیب57
3-5-4- ساخت لایه جهت شیب58
3-5-5- ساخت لایه تغییرات نسبی ارتفاع59
3-5-6- ساخت لایه بارندگی59
3-5-7- ساخت لایه‏های فاصله از گسل‌ها، راه‏ها و آبراهه‏ها60
3-5-8- ساخت لایه کاربری اراضی62
3-5-9- ساخت لایه زمین‌شناسی63
3-5-10- ساخت لایه مناطق نمونه‌برداری شده63

3-5-11- ساخت لایه مناطق غیر لغزشی64
3-6- واحدبندی منطقه مورد مطالعه64
3-7- آزمایش‏های آزمایشگاهی75
3-7-1- نمونه‏های مورد آزمایش75
3-1-2- آزمایش استاندارد برای دانه‌بندی خاک (به روش الک و هیدرومتری) ASTM D422-6375
3-7-2-1- خلاصه روش آزمایش76
3-7-3- آزمایش استاندارد برای تعیین حد روانی و حد خمیری (حدود اتربرگ) ASTM D 4318-1076
3-7-3-1- خلاصه روش آزمایش77
3-7-4- آزمایش استاندار برش مستقیم خاک‏ها تحت شرایط تحکیم یافته زهکشی شده ASTM D303077
3-7-4-1- خلاصه روش آزمایش77
3-8- پهنه بندی خصوصیات خاک79
فصل چهارم: نتایج و بحث
4-1- وزندهی لایه‏های اطلاعاتی82
4-2- برهم نهی لایه‏ها85
4-3- منحنی‏های نرخ موفقیت89
4-4- راستی آزمایی پهنه بندی95
4-5- نتایج حاصل از پهنه بندی95
4-5-1- درجه شیب95
4-5-2- جهت شیب96
4-5-3- تغییرات نسبی ارتفاع96
4-5-4- بارندگی96
4-5-5- فاصله از گسل‌ها97
4-5-6- فاصله از راه‏ها97
4-5-7- فاصله از آبراهه‏ها97
4-5-8- کاربری اراضی98
4-5-9- زمین‌شناسی98
4-6- آزمایش‏های آزمایشگاهی99
4-6-1- نتایج آزمایش‌های دانه‌بندی و حدود اتربرگ99
4-6-2- نتایج آزمایش‌های برش مستقیم100
4-7- پهنه بندی خصوصیات ژئوتکنیکی خاک101
4-8- تعیین ضریب اطمینان استاتیکی102
فصل پنجم: نتیجه‏گیری و پیشنهادها
5-1- نتیجه‌گیری107
5-2- پیشنهاد‌ها108
5-2-1- پیشنهاد‌ها بر مبنای یافته‌های تحقیق108
5-2-2- پیشنهاد‌ها برای تحقیقات آتی108
فهرست جدول‌ها
جدول 2-1- طبقه‌بندی حرکات توده‏ای بر اساس مدل وارنز9
جدول 2-2- مقیاس نقشه پهنه بندی زمین لغزش و کاربرد آنها24
جدول 2-3- مقیاس مقایسه دو به دو در مدل فرآیند تحلیل سلسله مراتبی26
جدول 4-1- وزن‏های محاسبه شده بر اساس روش LNSF82
جدول 4-2- برهم نهی لایه زمین لغزش‌های موجود و پهنه بندی‏ها86
جدول 4-3- درصد مساحت مناطق با استعداد زمین لغزش خیلی زیاد در مقایسه با درجه شیب دامنه‏ها95
جدول 4-4- درصد مساحت مناطق با استعداد زمین لغزش خیلی زیاد در مقایسه با جهت شیب دامنه‏ها96
جدول 4-5- درصد مساحت مناطق با استعداد زمین لغزش خیلی زیاد در مقایسه با تغییرات نسبی ارتفاع96
جدول 4-6- درصد مساحت مناطق با استعداد زمین لغزش خیلی زیاد در مقایسه با بارندگی97
جدول 4-7- درصد مساحت مناطق با استعداد زمین لغزش خیلی زیاد در مقایسه با فاصله از گسل‌ها97
جدول 4-8- درصد مساحت مناطق با استعداد زمین لغزش خیلی زیاد در مقایسه با فاصله از راه‏ها97
جدول 4-9- درصد مساحت مناطق با استعداد زمین لغزش خیلی زیاد در مقایسه با فاصله از آبراهه‏ها98
جدول 4-10- درصد مساحت مناطق با استعداد زمین لغزش خیلی زیاد در مقایسه با کاربری اراضی98
جدول 4-11- درصد مساحت مناطق با استعداد زمین لغزش خیلی زیاد در مقایسه با زمین‌شناسی99
جدول4-12- نتایج آزمایش‏های دانه‌بندی و حدود آتربرگ99
جدول 4-13- نتایج آزمایش‏های برش مستقیم100
جدول 4-14- درصد مساحت مناطق با استعداد زمین لغزش خیلی زیاد در مقایسه با طبقه‌بندی خاک101
جدول 4-15- ضریب اطمینان پهنه استعداد زمین لغزش خیلی بالا در دو حالت خشک و اشباع104
فهرست شکل‏ها
شکل 1-1- آمار بلایای طبیعی به وقوع پیوسته بین سال‌های 2012 – 19904
شکل 1-2- تخریب دکل فشارقوی برق و امتداد جاده در اثر وقوع زمین لغزش دشتگان5
شکل 2-1- انواع حرکات توده‏ای بر اساس مدل وارنز (1978)11
شکل 2-2- اجزاء زمین لغزش بر اساس WP/WLI (1993)12
شکل 2-3- ابعاد زمین لغزش بر اساس WP/WLI (1993)13
شکل 2-4- وضعیت فعالیت زمین لغزش بر اساس WP/WLI (1993)15
شکل 2-5- پارامترهای مؤثر در تنش و مقاومت برشی17
شکل 3-1- مناطق سیستم جهانی مرکاتور (UTM)52
شکل3-2- موقعیت جغرافیایی و توپوگرافی در منطقه مورد مطالعه53

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

شکل3-3- نقشه واحدهای زمین‌شناسی منطقه مورد مطالعه54
شکل 3-4- تصویر ماهواره‏ای از زمین لغزش دشتگان56
شکل 3-5- بازدید میدانی از زمین لغزش دشتگان57
شکل 3-6- درصد فراوانی در بازه‏های درجه شیب و زمین لغزش‌های واقع در آنها58
شکل 3-7- درصد فراوانی در جهت‏های شیب و زمین لغزش‌های واقع در آنها58
شکل 3-8- درصد فراوانی در بازه‏های تغییرات نسبی ارتفاع و زمین لغزش‌های واقع در آنها59
شکل 3-9- درصد فراوانی در بازه‏های میزان بارندگی و زمین لغزش‌های واقع در آنها60
شکل 3-10- درصد فراوانی در بازه‏های فاصله از گسل و زمین لغزش‌های واقع در آنها61
شکل 3-11- درصد فراوانی در بازه‏های فاصله از شبکه راه‏ها و زمین لغزش‌های واقع در آنها61
شکل 3-12- درصد فراوانی در بازه‏های فاصله از شبکه آبراهه‏ها و زمین لغزش‌های واقع در آنها61
شکل 3-13- درصد فراوانی در دسته‏های کاربری اراضی و زمین لغزش‌های واقع در آنها62
شکل 3-14- درصد فراوانی در دسته‏های زمین‌شناسی و زمین لغزش‌های واقع در آنها63
شکل 3-15- نقشه درجه شیب منطقه مورد مطالعه65
شکل 3-16- نقشه جهت شیب منطقه مورد مطالعه66
شکل 3-17- نقشه تغییرات نسبی ارتفاع منطقه مورد مطالعه67
شکل 3-18- نقشه بارندگی منطقه مورد مطالعه68
شکل 3-19- نقشه فاصله از گسل در منطقه مورد مطالعه69
شکل 3-20- نقشه فاصله از راه در منطقه مورد مطالعه70
شکل 3-21- نقشه فاصله از آبراهه در منطقه مورد مطالعه71
شکل 3-22- نقشه کاربری اراضی منطقه مورد مطالعه72
شکل 3-23- نقشه زمین‌شناسی منطقه مورد مطالعه73
شکل 3-24- نقشه زمین لغزش‌های موجود، نقاط نمونه‌برداری و مناطق غیرلغزشی74
شکل 3-25- نمونه‌برداری از ترانشه زمین لغزش‏ها75
شکل 3-26- سری الک برروی لرزاننده و قرائت هیدرومتر78
شکل 3-27- جام کاساگرانده و دستگاه برش مستقیم78
شکل 3-28- نمونه‏ای از پهنه بندی خصوصیات خاک به روش پلی‏گون تی‏سن79
شکل 4-1- لایه وزنی LSI84
شکل 4-2- نمودار توزیع فراوانی داده‏های وزنی در برابر تراکم85
شکل 4-3- منحنی‏های نرخ موفقیت برای mهای متفاوت90
شکل 4-4- مقایسه 10% و 20% از ناحیه93
شکل 4-5- پهنه بندی استعداد زمین لغزش94
شکل 4-6- پهنه بندی نوع خاک در پهنه استعداد زمین لغزش خیلی زیاد102
شکل 4-7- ضریب اطمینان استاتیکی در حالت خشک و اشباع کامل104

فهرست علائم اختصاری کلیدی
زاویه اصطکاک داخلیΦچسبندگیCضریب انحناCCضریب یکنواختیCUمدل ارتفاعی رقومیDEMمدول نرمیFMضریب اطمینانFsاستعداد زیادHSپهنه بندی خطر وقوع زمین لغزشLHZحد روانیLLشاخص میزان خطر وقوع زمین لغزشLNRFشاخص میزان استعداد وقوع زمین لغزشLNSFپهنه بندی احتمال وقوع زمین لغزشLRZاستعداد کمLSشاخص حساسیت به لغزشLSIپهنه بندی استعداد زمین لغزشLSZاستعداد متوسطMSحد خمیریPLمنحنی نرخ موفقیتSRCشبکه‏های نامنظم مثلث بندی شدهTINسیستم جهانی مرکاتورUTMاستعداد خیلی زیادVHSاستعداد خیلی کمVLS
چکیده
پهنه بندی و پیش‌بینی وقوع زمین لغزش با استفاده از GIS
رضا امین عطایی استان گیلان و منطقه رودبار واقع در جنوب این استان، یکی از مستعدترین مناطق کشور نسبت به وقوع زمین لغزش، سنگ ریزش و سایر پدیده‌های مرتبط با لغزش دامنه‏ها می‌باشد. زمین‏لغزش موجب بروز فرسایش‏های شدید و گاه خسارات مالی و جانی می‌شود؛ لذا بررسی علل موثر بر وقوع این پدیده و تعیین پهنه‏های لغزشی حائز اهمیت است. در این پژوهش جهت تعیین خصوصیات خاک منطقه لغزشی اقدام به نمونه‌گیری از ترانشه‏ها و مرز گسلیده دامنه‏های لغزشی حوزه رودبار شد. نمونه‌های خاک از 10 زمین لغزش مکان‌یابی شده پس از بررسی صحرایی تهیه شدند. تعیین سایر عوامل موثر در لغزش دامنه‏های منطقه و تهیه نقشه‏های رقومی جداگانه از هر کدام از عوامل مرحله بعدی تحقیق را در برگرفت. 9 لایه اطلاعاتی شامل: جهت و درجه شیب، زمین‌شناسی، کاربری اراضی، بارندگی، تغییرات نسبی ارتفاع و فاصله از شبکه راه‏ها و آبراهه‏ها و گسل‌ها در محیط GIS جهت تهیه نقشه‌های وزنی استفاده شد. سپس برای تجزیه و تحلیل داده‏ها از مدل آماری LNSF در محیط GIS استفاده شده و منطقه مورد مطالعه به پنج پهنه با استعداد زمین لغزش خیلی کم (1)، کم (2)، متوسط (3)، زیاد (4)، و خیلی زیاد (5) تقسیم گردید. پس از تلفیق و تجزیه و تحلیل لایه‏ها با مدل LNSF و محاسبه 26 نقشه پهنه بندی، بهترین نقشه با استفاده از منحنی نرخ موفقیت انتخاب شد. سپس از میان 5 پهنه ذکرشده، مستعدترین منطقه به بروز زمین لغزش جهت مطالعات تکمیلی انتخاب شد. با انجام آزمایش‏های شناسایی خصوصیات فیزیکی و مکانیکی نمونه‏های خاک در آزمایشگاه مکانیک خاک دانشکده فنی دانشگاه گیلان که شامل آزمایش‏های دانه‌بندی، حدود آتربرگ و برش مستقیم بود، پهنه بندی ژئوتکنیکی پهنه استعداد زمین لغزش خیلی زیاد و تعیین ضریب اطمینان استاتیکی در این پهنه صورت گرفت. نتایج حاکی از آن بود که حدود نیمی از خاک پهنه از نوع CL است، همچنین با تعیین ضریب اطمینان استاتیکی در پهنه استعداد زمین لغزش خیلی زیاد مشخص شد که در صورت رسیدن خاک به درجه اشباع می‌توان انتظار ناپایداری دامنه‏ها را در بخش وسیعی از منطقه مورد مطالعه را داشت.

کلیدواژه‌ها: پهنه بندی، پیش‌بینی، زمین لغزش، حرکات توده‏ای، GIS، LNSF.

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

Abstract
Zoning and Predicting of Landslides using GIS
Reza Amin AtaeiGuilan province and Roudbar region in the south of this province, are among of the most potential areas of the country in occurrence of landslides, rock falls, and other events associated with the sliding slopes. Landslide causes severe erosions and sometimes leads to financial or life losses. Therefore, it is important to investigate the causes of occurring this phenomenon and determination of the sliding zones. In this study, we attempted to make sampling of the trenches and faulted boundary of sliding slopes in Roudbar domain in order to characterize the sliding soils. Soil samples were obtained from 10 localized landslides after the field investigates. Determining the other factors affecting the sliding slopes and preparation of digital maps of each factor are the next steps of our study. 9 data layers including direction and degree of slopes, geology, landuse, rainfall, relative changes in height, distance from roads, rivers and faults were used in GIS environment for preparation the weighted maps. Afterward the LNSF statistical method was used for data analyzing in GIS environment and the studied area was separated into 5 zones with very low (1), low (2), moderate (3), high (4), and very high (5) sliding susceptibility. After integrating and analyzing the layers with LNSF model and calculation of 26 zonation maps, the best map was selected by using success rate curves. Then, among the five zones listed, the most potential zone for landslide occurrence was selected for further studies. By performing tests to identify the physical and mechanical properties of soil samples in the Soil Mechanics Laboratory of Faculty of Engineering, in University of Guilan including gradation, Atterberg limits and direct shear tests; geotechnical zonation of very high susceptibility zone and determination of the statistical safety factor in this area were carried out. The results indicated that almost half of the soil of the zone is CL, also by determining the statistical safety factor in very high susceptibility zone; it was found out that if the soil would reach the saturation level we can expect a wide range of slope instability in the studied area.
Keywords: Zoning, Predicting, Landslide, Mass movements, GIS, LNSF

فصل اول:
کلیات پژوهش

مقدمه
نیاز روزافزون انسان به طبیعت و روند رو به رشد فعالیت‌های عمرانی، بخش قابل توجهی از سرمایه‌گذاری‌های ملی و زیربنایی را به خود اختصاص داده است. این سرمایه‌ها باید با اطمینان کافی انتخاب شده به مصرف برسند تا متضمن بقاء و دوام منافع حیاتی انسان باشند. اما وجود پیچیدگی‌ها‌ی طبیعت مشکلاتی را بر سر راه تحقق این امر فراهم می‌آورد و ضمن اتلاف سرمایه‌های ملی و مردمی، انسان‌های بی‌گناه را قربانی می‌کند. حوادث و وقایع طبیعی بزرگ مقیاس نظیر، آتش‌فشان‌ها، زلزله‌ها و باران‏های سیل‌آسا که به عنوان حوادث غیرمترقبه یا بلایای طبیعی خوانده می‌شوند، از جمله مهم‌ترین و وسیع‌ترین این مشکلات هستند که به طور مستقیم و غیرمستقیم باعث بروز تلفات و خسارات قابل توجهی می‌شوند. از جمله آثار غیر‌مستقیم این حوادث ایجاد زمین لغزش‌ها و ریزش‌های سنگی در مناطق کوهستانی و کوهپایه‌ای می‌باشد.
حرکات توده‌ای1 از جمله پدیده‌هایی است که گاهی در شیب تند تپه‌ها و مناطق کوهستانی به وقوع می‌پیوندد و در برخی موارد خطرات جانی و مالی در پی دارد. یکی از اثرات غیرقابل‌انکار این پدیده، تشدید فرسایش خاک و انتقال رسوبات به پشت سدها و یا بندهای پایین‌دست حوزه‌های آبخیز می‌باشد.
زمین لغزش‌ جزء پدیده‌هایی به شمار می‌روند که در کل به عنوان حرکت توده‌ای معرفی می‌شوند. مطالعه علمی و جامع پدیده زمین لغزش در دنیا به دلایل متعدد، از مهم‌ترین مسائل در پروژه‌های عمده عمرانی، همچون انتخاب مسیر احداث بزرگراه‌ها و راه‌های اصلی و فرعی کوهستانی، انتخاب محل احداث سدهای خاکی، بتونی و طرح‏هایی همچون توسعه جنگل‌ها و مراتع طبیعی و هرگونه توسعه معدنی در گرو مطالعات پایداری شیب‌های طبیعی منطقه است. عدم توجه به این مسئله خسارات جبران‌ناپذیری را می‌تواند به دنبال داشته باشد.
کشور ایران با توجه به توپوگرافی عمدتاً کوهستانی، شرایط جغرافیایی و سازندهای متنوع زمین‌شناختی، فعالیت‌های نئوتکتونیکی، لرزه‌خیزی، شرایط مساعدی را برای وقوع پدیده زمین لغزش، به طور بالقوه دارا می‌باشد. این پدیده هر ساله به خسارت‌های مالی و جانی، تخریب راه‌ها، خطوط لوله، خطوط انتقال نیرو، تأسیسات معدنی، تونل‌ها، نقاط مسکونی شهری و روستایی و منابع طبیعی در کشور منجر می‌شود. عدم رعایت کاربری مناسب برای مناطق و تغییر در کاربری زمین‌ها همگی دست به دست هم داده تا فرسایش خاک، روز به روز با شدت بیشتری صورت گیرد و مبالغ مالی زیادی بجای آنکه صرف تولید و آبادانی این کشور گردد به ناچار صرف تثبیت خاک و جلوگیری از فرسایش می‌شود [1].
استان گیلان و منطقه رودبار واقع در جنوب این استان، یکی از مستعدترین مناطق کشور نسبت به وقوع زمین لغزش، سنگ ریزش و سایر پدیده‌های مرتبط با لغزش دامنه‏ها می‌باشد. پس از احداث آزادراه رشت – قزوین ، با توجه به سرعت بالای حرکت خودروها، ریزش‌های جزئی در طول مسیر نیز می‌تواند بسیار خطرناک باشد، لذا این مسئله و در نظر گرفتن امنیت جانی رانندگان اهمیت مطالعه پهنه بندی خطر وقوع زمین لغزش و تثبیت ترانشه‌ها با روش‌های متناسب با شرایط طرح را لازم می‌سازد.
در همین رابطه طی بازدیدهای صحرایی که از محدوده مورد مطالعه (رودبار) به عمل آمده و برداشت‌ها و اندازه‌گیری‌های انجام شده 10 مورد زمین لغزش شناسایی و به نقشه درآورده شدند. شناسایی اولیه این لغزش‌ها با استفاده از عکس‌های ماهواره‏ای و هوایی بوده که پس از مطالعات صحرایی، با استفاده از سامانه موقعیت‌یاب جهانی2 محل وقوع و وسعت آنها علامت‌گذاری و مشخص گردیدند. همچنین جهت تعیین خصوصیات خاک منطقه لغزشی، اقدام به نمونه‌گیری از ترانشه‏ها و مرز گسلیده دامنه‏های لغزشی شد. تعیین سایر عوامل موثر در لغزش دامنه‏های منطقه و تهیه نقشه‏های رقومی جداگانه از هر کدام از عوامل مرحله بعدی تحقیق را در برگرفت. در این مرحله، جهت و درجه شیب، زمین‌شناسی، کاربری اراضی، بارندگی، تغییرات نسبی ارتفاع و فاصله از شبکه راه‏ها و آبراهه‏ها و گسل‌ها مورد مطالعه قرار گرفت. برای تحلیل داده‏ها از روش LNSF3 در محیط GIS4 استفاده شده و منطقه مورد مطالعه به پنج پهنه با حساسیت زمین لغزش خیلی کم (1)، کم (2)، متوسط (3)، زیاد (4)، و خیلی زیاد (5) تقسیم گردید. در نهایت از نتایج حاصل از آزمایش مکانیک خاک نمونه‏ها که شامل دانه‌بندی، حدود آتربرگ و برش مستقیم است، جهت پهنه بندی ژئوتکنیکی پهنه استعداد زمین لغزش خیلی زیاد و تعیین ضریب اطمینان استاتیکی در این پهنه استفاده شده است.

آمار مربوط به بلایای طبیعی
مرکز تحقیقات همه‌گیرشناسی بلایا و حوادث5 بلایای طبیعی را به 5 گروه ژئوفیزیکی6، هیدرولوژیکی7، بیولوژیکی8، هواشناختی9 و اقلیمی10 تقسیم نموده که زمین لغزش‌ها را در زیرگروه حرکات توده‏ای از گروه اول لحاظ می‏نماید. بنا بر شکل 1-1 که توسط این مرکز در سال 2013 منتشر شده است، روند صعودی بلایای طبیعی گزارش شده در دهه اخیر به خوبی قابل مشاهده است. بنا بر این گزارش در سال 2012 از میان 10 کشور برتر از لحاظ مرگ‌ومیر فجایع طبیعی، ایران با 319 قربانی در رتبه نهم قرار دارد [2].
شکل 1-1- آمار بلایای طبیعی به وقوع پیوسته بین سال‌های 2012 – 1990 [2]

همچنین بنا بر آمار سال 2013 سازمان صلیب سرخ جهانی11، در فاصله سال‌های 2003 تا 2012 مجموعاً 190 مورد حرکات توده‏ای (خشک و تر) گزارش شده که منجر به کشته شدن 9183 نفر در اقصی نقاط جهان گردیده است [3].

ضرورت انجام تحقیق در منطقه
در اثر زمین‌لرزه ویرانگر 31 خرداد 1369 منجیل و رودبار بیش از 100 مورد حرکات دامنه‌ای به وقوع پیوسته است که یکی از مرگبارترین آنها مربوط به لغزش روستای فتلک بوده که طی آن 150 تا 190 تن از اهالی کشته شده و خط لوله رشت – قزوین قطع گردید. لغزش گلدیان لغزش بزرگ دیگر منطقه است که با این زلزله ایجاد گشت.
در سال 1384 در کیلومتراژ 520+29 الی 850+29 آزادراه رشت – قزوین زمین لغزش بزرگ دشتگان رخ داده است، که پس از وقوع این زمین لغزش مسیر آزادراه در این محدوده مسدود گردید. مطابق شکل 1-2.
سقوط دکل‏های فشارقوی انتقال نیرو، جابجایی زمین‌های کشاورزی و ایجاد اخلال در امر کشاورزی، تخریب جنگل‏ها و باغ‏ها، تخریب کانال‏ها در دامنه شیب‌های مناطق کوهستانی و سایر تأسیسات آب رسانی و تهدید مناطق مسکونی روستایی در مناطق کوهستانی بر اثر لغزش زمین و ریزش سنگ‌ها و صخره‌ها از جمله مواردی است که علاوه بر خسارات مالی به طور مستقیم و یا غیرمستقیم موجب تلفات جانی نیز می‌شود.
لذا تعیین پهنه‏های مستعد زمین لغزش در این ناحیه می‌تواند گامی موثر در جهت مهار یا جلوگیری حوادث آینده در این منطقه باشد.

شکل 1-2- تخریب دکل فشارقوی برق و امتداد جاده در اثر وقوع زمین لغزش دشتگان [4]

اهداف تحقیق
پهنه بندی استعداد زمین لغزش در منطقه رودبار
پهنه بندی ژئوتکنیکی در پهنه استعداد لغزش خیلی زیاد
تعیین ضریب اطمینان استاتیکی در پهنه استعداد لغزش خیلی زیاد

فرضیات تحقیق
9 نقشه عامل لغزش بکار رفته در این تحقیق، کافی و با دقت مناسب هستند.
روش LNSF روشی مناسب برای پهنه بندی استعداد زمین لغزش در منطقه رودبار است.
استفاده از پلی‏گون‏های تی‏سن روشی مناسب برای پهنه بندی خصوصیات خاک است.

معرفی فصل‏های پایان‌نامه
فصل اول با عنوان “کلیات پژوهش” بوده که در آن ضمن ارائه مقدمه، ضرورت انجام تحقیق، اهداف و فرضیات آن آورده شده است.
فصل دوم تحت عنوان “مبانی نظری پژوهش و پیشینه تحقیق” به معرفی پدیده زمین لغزش، چگونگی بروز و عوامل آن به همراه روش‏های عمده پهنه بندی و پیشینه تحقیقات انجام شده در ایران و جهان اختصاص داده شده است.
در فصل سوم با عنوان “مواد و روش پژوهش” به معرفی روش LNSF، نرم‌افزارهای مورد استفاده و منطقه مورد مطالعه، همراه با مراحل ساخت لایه‏های اطلاعاتی و آزمایش‏های آزمایشگاهی انجام شده بر روی نمونه‏ها پرداخته شده است.
در فصل چهارم نتایج وزندهی و برهم نهی لایه‏های اطلاعاتی و آزمایش‏های آزمایشگاهی به همراه پهنه بندی استعداد زمین لغزش، نوع خاک و ضریب اطمینان استاتیکی منطقه مورد مطالعه، بحث و بررسی شده است.
در فصل پنجم به نتیجه‌گیری پرداخته می‌شود و در نهایت پیشنهاد‌هایی برای ادامه تحقیق ارائه می‏گردد.

فصل دوم:
مبانی نظری پژوهش
و پیشینه تحقیق

تعاریف و اصطلاحات
ابتدا به تعریف مفاهیم پایه و مورد بحث در این تحقیق پرداخته می‌شود:

تعریف زمین لغزش
محققان و مؤلفین عبارات مختلفی را با وجود اشتراک‏های زیاد، برای توصیف انواع لغزش‌ها بیان نموده‏اند. از جمله به اصطلاحات حرکت توده‏ای، حرکت شیب12، زمین لغزش13 و انتقال توده‏ای14 اشاره نمود.
اصطلاح زمین لغزش گاهی برای هر نوع توده خاکی که به سمت پایین دامنه حرکت کند، به کار می‏رود و در برخی موارد، اشاره به تیپ خاصی از حرکات توده‏ای دارد و عموماً به کلیه رویدادهایی گفته می‌شود که در اثر ناپایداری در دامنه‏ها اتفاق افتاده و سبب جابجایی توده‏ای از مواد در طول دامنه می‌شود [5].
بر اساس نظریه برخی دانشمندان، زمین لغزش عبارت است از حرکت خاک، سنگ و واریزه‏ها که برروی شیب‌ها صورت می‌گیرد [6]. گاهی در این زمینه محققین علاوه بر خاک، مواد تشکیل دهنده شیب شامل صخره‏های طبیعی، انباشته‏های مصنوعی و یا مخلوطی از آنها که توسط نیروی ثقل به سمت پایین جابجا شوند را نیز جزء این دسته به شمار می‏آورند [7].
سازمان‏های مرتبط نیز تعاریف خاصی برای این پدیده عنوان نموده‏اند، از جمله می‌توان به تعریف فائو15 اشاره نمود که در راهنمای مدیریت آبخیزها، زمین لغزش را حرکت قسمتی از شیب یک صخره، واریزه درشت یا خاک در طول سطح لغزش معرفی نموده است [8].
همچنین انجمن بین‌المللی زمین‌شناسی مهندسی16 نیز زمین لغزش را عبارت از جابجایی توده‏ای از مواد (سنگ بستر یا خاک‌های ماسه‏ای) در امتداد شیب به سمت پایین دامنه بیان نموده است. این انجمن عنوان نموده است که زمانی زمین مستعد حرکت می‌شود که نوعی ناپایداری (به هر دلیل ممکن) در یک شیب حادث شود [9].
تعریف ارائه شده در زیر می‌تواند تکمیل کننده این بخش از بحث باشد:
زمین لغزش عبارت است از کلیه حرکات و گسیختگی‏های شیبی یا دامنه‏ای نسبتاً سریع که با کاهش ناگهانی ضریب اطمینان به سطح پایین‏تر از واحد (1) تحت تأثیر غلبه نیروهای مخرب؛ محرک یا مهاجم بر نیروهای مقاوم در سطوح شیب‌دار به وقوع می‏پیوند. مضافاً اینکه در زمین لغزش‌ها مرزهای گسیختگی بارز و مشخص‏اند، حتی در زمین لغزش‌های قدیمی، منطقه لغزشی، مورفولوژی خاص خود را دارد و کاملاً قابل تمایز است [10].
طبقه‌بندی حرکات توده‏ای
در میان خصوصیات مختلفی که به عنوان معیارهای طبقه‌بندی و شناسایی حرکات توده‏ای مورد استفاده قرار گرفته است؛ نوع حرکت، نوع مصالح، سرعت حرکت، شکل هندسی منطقه لغزشی، نهشته‏های حاصله، سن، میزان فعالیت، عوامل موثر، درجه برهم ریختگی توده جابجا شده، رابطه یا عدم رابطه هندسی لغزش با ساختمان زمین‌شناسی، درجه توسعه و وضعیت فعالیت را می‌توان نام برد [10].
وارنز17 (1978) بر اساس ویژگی‏های اصلی زمین لغزش یعنی نوع حرکت و نوع مواد جابجا شده نوعی از طبقه‌بندی را ارائه داد که به عنوان ساده‏ترین و رایج‏ترین طبقه‌بندی زمین لغزش بکار می‏رود، مطابق جدول2-1. از ویژگی‏های اصلی این طبقه‌بندی استفاده از مشخصه‏هایی است که پس از رویداد زمین لغزش نیز حفظ شده و با گذشت زمان کمتر دست‌خوش تغییر می‏شوند و از این ویژگی آن می‌توان برای دسته‌بندی زمین لغزش‌های قدیمی‏تر نیز استفاده کرد. در این طبقه‌بندی نحوه حرکت به پنج گروه اصلی ریزش‏ها، واژگونی‏ها، لغزش‌ها، حرکات با گسترش جانبی و جریان‏ها تقسیم گردیده است. ششمین گروه نیز با نام حرکات پیچیده شامل ترکیبی از دو یا چند نوع حرکت ذکر شده بالا در نظر گرفته شده است [7]. طبق تعریف، خاک‌های مهندسی به دو دسته واریزه و خاک تقسیم می‌شوند که خاک عبارت است از مواد ریزدانه‏ای که حداقل 50 درصد ذرات آن در اندازه ماسه، سیلت یا رس باشد.
جدول 2-1- طبقه‌بندی حرکات توده‏ای بر اساس مدل وارنز (1978)
نوع حرکتنوع مصالح (قبل از حرکت)سنگ بسترنوع خاک از دید مهندسیواریزه (غالباً درشت‏دانه)خاک (غالباً ریزدانه)1) ریزش‏هاریزش سنگریزش واریزه‏ایریزش خاکی2) واژگونی‏هاواژگونی سنگواژگونی واریزه‏ایواژگونی خاکی3) لغزش‌ها3-1) چرخشیلغزش چرخشی سنگیلغزش چرخشی واریزه‏ایلغزش چرخشی خاک3-2) انتقالیلغزش بلوک سنگی
لغزش سنگیلغزش واریزه‏ایلغزش بلوک خاکی4) حرکات با گسترش جانبیگسترش جانبی سنگگسترش جانبی واریزه‏ایگسترش بلوک خاکی5) جریان‏هاجریان سنگی
خزش عمیقجریان واریزه‏ای
بهمن واریزه‏ایجریان خاکی
خزش خاک6) پیچیدهترکیب دو یا چند از عوامل حرکات توده‏ای بالا
ریزش‏ها18
ریزش‏ها، حرکات دامنه‏ای در دامنه‏های پرشیب هستند که یک توده منفصل از مواد، صرف‌نظر از اندازه از دامنه جدا شده و به صورت حرکت در هوا، غلتیدن و یا جهش بر روی دامنه به سمت پایین حرکت می‌کنند [11] ریزش، بیشتر در دامنه‌های قائم یا نزدیک به قائم رخ می‏دهد سرعت حرکت روانی ذرات ریزشی ممکن است زیاد تا بسیار زیاد، اندازه آنها متفاوت و جنسشان از سنگ یا خاک باشد. مطابق شکل 2-1 شماره 1.

واژگونی‏ها19
واژگونی هنگامی اتفاق می‌افتد که یک گسیختگی کششی ناشی از کوه یخی، گیاهی یا سایر عوامل ناپایداری، سبب چرخش مواد حول یک نقطه شود [11]. در اثر چرخش مواد در امتداد نیروی ثقل جسم از سطح مقطع آن خارج شده و سبب واژگونی جسم می‌شود. مطابق شکل 2-1- شماره 2.

لغزش‌ها20
لغزش‌ها دسته‌ای از حرکات دامنه‌ای هستند که مواد در امتداد یک سطح گسیختگی یا یک سطح گسیختگی مشخص بر روی دامنه لغزیده و به سمت پایین حرکت می‌کنند بر اساس شکل سطح گسیختگی لغزش‌ها به دو دسته لغزش‌های چرخشی و لغزش‌های انتقالی تقسیم می‌شوند [12]. مطابق شکل 2-1- شماره 3.

حرکات با گسترش جانبی21
در این نوع حرکت یک لایه ضعیف در زیر لایه‏های مقاوم سطحی قرار گرفته و با حرکت به سمت بیرون، مواد روی خود را حمل و سبب ایجاد ترک‏های کششی در مواد رویی می‌شود. جهت حرکت غالب در این نوع از حرکات توده‌ای تقریباً افقی می‌باشد [11]. مطابق شکل 2-1- شماره 4.

جریان‏ها22
جریان‏ها حرکات دامنه‏ای هستند که ویژگی مکانیکی مواد دامنه سبب می‌شود که به عنوان یک جریان چسبناک
پلاستیکی یا یک جریان واقعی رفتار کنند. جریان‏ها ممکن است با سرعت‏های متفاوت از حالت تند تا آهسته با محتوای رطوبت مختلف از حالت خشک تا اشباع تغییر کنند [11]. مطابق شکل2-1- شماره 5.
شکل 2-1- انواع حرکات توده‏ای بر اساس مدل وارنز (1978) [13]
پیکر شناسی زمین لغزش‌ها
انجمن بین‌المللی ژئوتکنیک در کارگروه یونسکو برای تهیه بانک اطلاعات زمین لغزش‌ها23 در سال 1993 در قالب فرهنگی چند زبانه اقدام به انتشار فهرست اصطلاحات پیشنهادی برای توصیف یک زمین لغزش شاخص نمود. این اصطلاحات به معرفی ابعاد و اجزاء مختلف یک زمین لغزش می‏پردازد [14].
اجزاء زمین لغزش: مطابق شکل2-2

شکل 2-2- اجزاء زمین لغزش بر اساس WP/WLI (1993) [13]

ابعاد زمین لغزش (شکل 2-3)
1) پهنای توده جابجا شده (Wd):
بیشینه پهنای توده جابجا شده است که بر طول توده جابجا شده (Ld) عمود باشد.
2) پهنای صفحه گسیختی (Wr):

شکل 2-3- ابعاد زمین لغزش بر اساس WP/WLI (1993) [13]
8) حجم توده لغزیده:
در مورد زمین لغزش‌های چرخشی می‌توان آن را نیمی از یک بیضی‏وار در نظر گرفت [15].
V=(π⁄2)Ld×Dd×Wdرابطه2-1
وضعیت فعالیت زمین لغزش
1) فعال:
یک زمین لغزش فعال در حال حرکت است. به عنوان مثال شکل 2-4 شماره 1، نمایانگر فرسایش در پنجه شیب است که موجب واژگونی بلوک شده است
2) معلق:
زمین لغزشی که در 12 ماه گذشته حرکت داشته اما در حال حاضر فعال (1) نیست. به عنوان مثال شکل 2-4 شماره 2، نمایانگر ترک‌خوردگی محلی در تاج واژگونی است.
3) بازفعال:
زمین لغزشی فعال (1) است که پیشتر غیرفعال (4) بوده است. به عنوان مثال شکل 2-4 شماره 3، نمایانگر یک واژگونی بلوکی دیگر است، با اختلاط در توده جابجا شده.
4) غیرفعال:
زمین لغزشی که در 12 ماه گذشته حرکت نداشته است؛ می‌تواند شامل هر یک از چهار وضعیت: خفته (5)، متروکه (6)، تثبیت‌شده (7) و پس مانده (8) باشد.
5) خفته:
زمین لغزشی غیرفعال (4) است که می‌تواند بازفعال (3) شود؛ حال به علل اصلی خود یا سایر علل ممکن؛ به عنوان مثال شکل 2-4 شماره 5، نمایانگر توده جابجا شده‏ای است که پوشش درختی خود را مجدداً بدست آورده و افتگاه که دچار هوازدگی گردیده است.
6) متروکه:
زمین لغزشی غیرفعال (4) است که دیگر متأثر از علل اصلی خود نیست. به عنوان مثال شکل 2-4 شماره 6، نمایانگر رسوب رودخانه است که از پنجه شیب محافظت می‏کند؛ افتگاه نیز پوشش درختی خود را مجدداً بدست می‏آورد.
7) تثبیت‌شده:
زمین لغزشی غیرفعال (4) است که از علل اصلی خود توسط اقدامات اصلاحی محافظت می‌شود. به عنوان مثال شکل 2-4 شماره 7، نمایانگر دیوار حائلی است که از پنجه شیب محافظت می‏نماید.
8) پس مانده:
زمین لغزشی غیرفعال (4) است که تحت شرایط آب و هوایی و یا شرایط ژئومورفولوژی24 بطور قابل توجهی متفاوت از گذشته است. به عنوان مثال شکل2-4 شماره 8، نمایانگر پوشش درختی یکسانی است که در منطقه تشکیل شده است.

شکل 2-4- وضعیت فعالیت زمین لغزش بر اساس WP/WLI (1993) [13]
چگونگی بروز زمین لغزش
نیروی وزن توده به عنوان عامل اصلی ناپایداری در سطح گسیختگی به دو مؤلفه عمود و موازی با سطح برش تجزیه می‌شود که مؤلفه موازی با سطح گسیختگی تنش برشی و عامل اصلی برش و لغزش است. تنش برشی می‌تواند تحت تأثیر افزایش بارگذاری در دامنه‏ها، افزایش ارتفاع یا شیب دامنه و سایر عوامل باشد. از این عوامل که باعث افزایش متوسط تنش برشی در طول سطوح گسیختگی بالقوه یا سطوح ضعیف موجود در سنگ یا خاک می‏گردند با عبارت عوامل بیرونی یاد می‏شوند.
مقاومت برشی عبارت از ایستادگی توده و مواد تشکیل دهنده آن در مقابل تغییر شکل است. برای کاهش آن موارد مختلفی وجود دارد، از جمله جذب آب توسط کانی‏های تشکیل دهنده، کاهش چسبندگی، ایجاد ترک و … . عواملی که موجب کاهش مقاومت برشی می‏شوند با عبارت عوامل درونی نام برده می‏شوند (شکل2-5) [10]
رانش شیب هنگامی آغاز می‌شود که نیروهای برشی در صفحه گسیختگی بیشتر از مقاومت برشی خاک در این صفحه باشد. این مطلب به صورت رابطه 2-2 بیان می‌شود.
Fs=S⁄τ رابطه2-2
در این رابطه، Fs = ضریب اطمینان، S = مقاومت برشی در صفحه برشی و τ = تنش برشی ایجاد شده در این صفحه است.
مقاومت برشی را می‌توان به صورت رابطه 2-3 بیان نمود:
S=C+(σ-μ) tan⁡∅رابطه2-3
که C = چسبندگی مواد، σ = تنش نرمال، μ = فشار منفذی و ∅ = زاویه اصطکاک داخلی است
تنش نرمال مؤلفه عمودی نیروی جاذبه است که در مقابل حرکت شیب دامنه مقاومت می‏کند و به صورت رابطه 2-4 قابل‌بیان است:
σ=γ z cos⁡β cos⁡βرابطه2-4
که γ = وزن واحد ماده، z = عمق قائم سطح گسیختگی و β = زاویه شیب دامنه نسبت به افق است. مطابق شکل 2-5.
فشار منفذی نیز طبق رابطه 2-5 قابل محاسبه است
μ=γ_w m z cos⁡β cos⁡βرابطه2-5
که γw وزن واحد آب، و m نسبت ارتفاع ستون آب بالای سطح گسیختگی به z است. مطابق شکل 2-5.
تنش برشی عبارت از نیروی جاذبه در جهت موازی شیب است که به صورت رابطه 2-6 بیان می‌شود.
τ=γ z cos⁡β sin⁡βرابطه2-6

شکل 2-5- پارامترهای مؤثر در تنش و مقاومت برشی [16]

بنابراین در نهایت رابطه 2-7 به صورت زیر قابل بازنویسی است:
Fs=(C+(γ-mγ_w ) z cos⁡β cos⁡β tan⁡∅)⁄(γ z sin⁡β cos⁡β )رابطه2-7
طبق تعریف اگر Fs > 1 باشد دامنه مورد نظر پایدار است و اگر Fs < 1 باشد دامنه به سمت ناپایداری رفته و در آستانه لغزش قرار می‌گیرد. با مطالعات صورت گرفته مشخص شده است که چنانچه 1 < Fs < 1.3 باشد نیز احتمال لغزش وجود دارد [17].
مقاومت برشی بر اساس دو فاکتور عمل می‏کند:
مقاومت اصطکاکی که مقاومت مواد روی شیب در برابر سایش روی دیگر ذرات است.
مقاومت چسبندگی که پیوند بین ذرات را شامل می‌شود.
مواد درشت‏دانه مثل ذرات شن، مقاومت اصطکاکی بالایی دارند، اما مقاومت چسبندگی کمی دارند. برخلاف آنها، مواد ریزدانه مانند رس‏ها می‏باشند که مقاومت چسبندگی بالا و مقاومت اصطکاکی پایین دارند. از دیگر عواملی که می‌توان بر روی مقاومت برشی مؤثر دانست، شالوده و یا خواص رسوبات می‌باشد. بعضی مواد مانند لس‏ها دارای شالوده سستی می‏باشند مخصوصاً اگر به صورت مکانیکی دست‌خورده و تخریب شده باشند و یا توسط جریان‌های آب حرکت کرده باشند.
افزایش میزان آب چه در اثر عوامل طبیعی و یا در اثر فعالیت‌های انسانی، مخصوصاً در مواد شنی، سبب کاهش تنش مؤثر میان ذرات شده و از میزان مقاومت اصطکاکی می‏کاهد [15].
عوامل عمده موثر در وقوع زمین لغزش
عوامل متعددی مانند شرایط زمین‌شناسی، شرایط هیدرولوژی25 و هیدروژئولوژی26، وضعیت توپوگرافی و مورفولوژی27، آب و هوا و هوازدگی بر پایداری شیب تأثیر می‏گذارند و می‏توانند باعث ایجاد لغزش شوند. یک عامل منفرد به تنهایی بندرت می‌تواند علت زمین لغزش باشد. علاوه بر عوامل عمده درونی و بیرونی که پیشتر ذکر شد، ممکن است یک گروه حد وسط با ترکیبی از هر دو نوع علت‏های درونی و بیرونی وجود داشته باشد، لذا ممکن است تعدادی از نیروهای درونی و بیرونی وارد عمل شوند و مقاومت برشی را کاهش دهند و یا تنش برشی را افزایش دهند که در هر دو حالت با کاهش ضریب اطمینان با ناپایداری و نهایتاً لغزش در شیب روبرو خواهیم بود [10].
بطور کلی عوامل ذکر شده در زیر، هر کدام به نحوی می‏توانند در ایجاد ناپایداری و وقوع لغزش مؤثر باشند.

شرایط زمین‌شناختی (ژئوتکنیک، ژئولوژی و لیتولوژی)
پارامترهای مقاومت برشی مواد تشکیل دهنده شیب‌ها شامل چسبندگی و ضریب اصطکاک داخلی که با علائم C و Φ نشان داده می‌شوند، ارتباط بسیار نزدیک با نوع لیتولوژی28 مواد دارد. مقدار عددی این پارامترها در مواد تشکیل دهنده یک شیب و تغییر آن‌ها تحت تأثیر عوامل مختلف نقش تعیین‌کننده‌ای در شروع و نحوه گسیختگی شیب دارد. تعیین دقیق مقدار پارامترهای مقاومت برشی در یک شیب، کاری مشکل و حساس است. مقدار این پارامترها در مواد تشکیل دهنده یک دامنه از سطح به عمق و به بیانی با افزایش عمق و یا تغییر همگنی مواد و یا نوع لیتولوژی نوسان می‌کند. بعلاوه در یک لیتولوژی واحد، میزان هوازدگی می‌تواند نقش تعیین‌کننده در تغییر مقدار این پارامترها داشته باشد. از این جهت است که در نمونه‌برداری از یک توده لغزشی برای تعیین پارامترهای C و Φ و استفاده از آن‌ها در آنالیز پایداری برگشتی توصیه می‌شود؛ نمونه از نقاط مختلف در سطح توده گسیخته شده به ویژه از افراز زمین لغزش و در عمق‌های مختلف تهیه شود. علاوه بر موارد فوق، پارامترهای فیزیکی خاک مانند وزن واحد حجم ɣ، میزان تخلخل و پوکی مواد نیز به نحوی از لیتولوژی و بافت تبعیت می‌کنند و نقش موثری در پایداری شیب‌ها دارند [10].
ساختارهای زمین‌شناسی شامل لایه‌بندی، ردیف چینه شناسی و تغییرات عمده در سنگ‌شناسی نیز از عوامل ایجاد ناهماهنگی و ناپیوستگی در توده‌های سنگی و خاکی توده و یکی از عوامل مهم و موثر در افزایش پتانسیل ناپایداری دامنه‌های می‌باشد. لیتولوژی شامل بافت، ترکیب، ویژگی‌های کانی‌شناسی و دیگر خصوصیاتی است که می‌تواند رفتار شیمیایی و فیزیکی سنگ و خصوصیات مهندسی خاک را تغییر دهد. این خصوصیات مصالح شامل نفوذپذیری، مقاومت در برابر هوازدگی فیزیکی و شیمیایی، مقاومت برشی و غیره است [18].

خصوصیات خاک
خاک و خصوصیات خاک جزو عوامل مستعد کننده زمین لغزش طبقه‌بندی می‌شوند. وجود سیلت در دانه‌بندی خاک به
عنوان حساس‌ترین ذره در لغزش خاک می‌تواند مورد توجه قرار گیرد. وجود رس زیاد به علت نفوذپذیری پایین و تجمع رطوبت در خاک می‌تواند موثر در نظر گرفته شود؛ زیرا لایه‌های رس در افق‌های زیرین، به صورت یک لایه نفوذناپذیر عمل کرده و با جذب بیشتر رطوبت و نفوذ کم آن، باعث سنگین شدن لایه‌های بالایی خاک شده و در نتیجه، خاک در طول شیب به حرکت در می‌آید [19]. هرچه میزان رس‌های غیراشباع مانند مونت موریلونیت29 و ایلیت30 زیادتر باشد سازند حساس‌تر به حرکات توده‌ای می‌باشد. همچنین وجود لایه رسی در هر شرایطی عامل ناپایداری است [12].
وجود ماده آلی در پیوستگی و انسجام خاک نقش مهمی دارد. میزان ماده آلی خاک بسته به کاربری و پوشش گیاهی متفاوت است. مواد آلی خاک در جذب آب و به هم پیوستن خاکدانه‏ها و ایجاد ساختمان قوی نقش دارند. اراضی شیب‌داری که ماده آلی سطحی خوبی دارا باشند، از فرسایش توده‌ای کمتری برخوردارند [19].

حرکات تکتونیکی ( گسل، زلزله و لرزش‏ها)
حرکات تکتونیکی در پوسته زمین، می‌تواند باعث افزایش زاویه شیب شده و در درازمدت به ایجاد زمین لغزش‌ها کمک کنند. حرکات تکتونیکی همچنین با ایجاد درز و شکاف‏های متعدد و خردشدگی در سنگ‌ها می‏توانند شرایط را برای هوازدگی و در نتیجه لغزش توده مهیا نمایند.


پاسخ دهید