1-4-1- مسیرهای دسترسی به دهکویه7
1-4-2- جغرافیای طبیعی روستای دهکویه8
1-4-3- آب و هوای دهکویه8
1-5- شرایط اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی دهکویه10
1-6- مطالعات پیشین10
1-6-1- مطالعات پیشین بر روی موضوع مورد مطالعه11
1-6-2- مطالعات پیشین بر روی منطقه مورد مطالعه12
1-7- روش تحقیق13
فصل دوم: زمین‌شناسی
2-1- مقدمه15
2-1-1- مراحل تشکیل گنبدنمکی17
2-1-2- اشکال گنبدهای نمکی17
عنوان صفحه
2-2- توزیع گنبدهای نمکی در جهان18
2-3- توزیع گنبدهای نمکی در ایران19
2-4- چینه شناسی سازند هرمز20
2-5- زمین شناسی عمومی و چینه شناسی منطقه25
2-5-1- پرکامبرین پسین27
2-5-2- سنوزوئیک27
2-5-2-1- واحد آسماری- جهرم27
2-5-2-2- سازند گچساران27
2-5-2-3- سازند میشان28
2-5-2-4- سازند آغاجاری28
2-5-2-5- سازند بختیاری28
2-5-3- کواترنری28
2-6- زمین شناسی گنبدنمکی ده کویه29
2-6-1- سنگ های آذرین35
2-6-2- سنگهای رسوبی39
2-6-2-1- سنگنمک40
2-6-2-2- انیدریت و ژیپس42
2-6-2-3- سنگ آهک46
2-6-2-4- ماسهسنگ49
2-6-2-5- شیل سیاه50
2-7- زمین شناسی اقتصادی و اندیس های معدنی گنبدنمکی دهکویه52
2-8- جمع بندی55
عنوان صفحه
فصل سوم: تحلیل منحنی های طیفی
3-1- مقدمه58
3-2- روش کار59
3-2-1- دستگاه طیفسنج60
3-3- کتابخانه های طیفی62
3-4- ویژگیهای طیفی کانی ها و سنگ ها در محدودهVNIR-SWIR63
3-5- تحلیل منحنی های طیفی نمونه ها در منطقه مورد مطالعه70
3-5-1- شیل سیاه72
3-5-2- سنگ آهک73
3-5-3- انیدریت74
3-5-4- دیاباز76
3-5- پیش پردازش داده های رقمی78
3-5-1- تصحیح تداخل سیگنال78
3-5-2- تصحیح هندسی79
3-5-3- تصحیح جوی81
3-5-3-1- روش های کالیبراسیون جوی نسبی مجموعه داده های بازتابی82
3-5-3-1-1- روش کالیبراسیون میانگین بازتاب نسبی داخلی82
3-6- استخراج عضوهای انتهایی84
3-6-1- الگوریتم طیفی مخروط محدب بیشترین زاویه متوالی(SMACC)84
3-6-1-1- استخراج طیف خالص از تصویر با استفاده از روش SMACC87
3-6-2- استخراج طیف خالص تصویر با استفاده از روش Z-Profile91
3-6- جمع بندی96
عنوان صفحه
فصل چهارم: پردازش دادههای استر
4-1- مقدمه98
4-2- پردازش تصویر پایه99
4-2-1- تحلیل مولفه های اصلی(Principal Component Analysis – PCA)100
4-3- پردازش های طیف پایه101
4-3-1- انطباق سیمای طیفی (SFF)102
4-3-1-1- اجرای الگوریتم SFF با استفاده از طیف های استخراج شده از روش SMACC103
4-3-1-2- اجرای الگوریتم SFF با استفاده از طیف های استخراج شده از روش
Z-Profile104
4-4- پتانسیل یابی اکتشافی سنگ نمک و سنگ آهن موجود در گنبد نمکی دهکویه106
4-4-1- مقدمه106
4-4-2- پالایش تطبیقی تنظیم کننده آمیخته (MTMF)107
4-4-2-1- اجرای پالایش تطبیقی تنظیم کننده آمیخته (MTMF) برای بارزسازی نمک و آهن در گنبدنمکی دهکویه108
4-5- جمع بندی111
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری
5-1- مقدمه113
5-2- طیف سنجی نمونه های صحرایی114
5-3- نتایج حاصل از پردازش تحلیل مولفه های اصلی (PCA)115
5-4- بررسی نتایج الگوریتم انطباق سیمای طیفی (SFF)115
5-5- بررسی پتانسیل های معدنی و اقتصادی117
5-5-1- نتایج حاصل از پردازش پالایش تطبیقی تنظیم کننده آمیخته (MTMF)118
عنوان صفحه
5-6- ارزیابی و درستی سنجی نتایج118
5-7-1- گنبد نمکی های کرمستج و سیاه تاق123
5-7-2- گنبد نمکی های کنار سیاه (کوه گچ) و جهانی123
5-8- جمع بندی125
5-9- پیشنهادات127
منابع و مأخذ
منابع فارسی128
منابع انگلیسی131
پیوست‌ها
پیوست1- نمودارهای نتایج تجزیه XRD نمونه های صحرایی138
پیوست 2- شماره نمونه های کنترل شده در مشاهدات میدانی به همراه مختصات جغرافیایی، نوع رده در میدان و تصویر خروجی140
فهرست شکل ها
عنوان صفحه
شکل1-1- توزیع گنبدهای نمکی جنوب ایران و زاگرس.3
شکل 1-2- موقعیت گنبدنمکی دهکویه در ایران.6
شکل 1-3- راه های دسترسی به روستای دهکویه و شهر لار7
شکل1-4- تصویری از آب انبار در روستای دهکویه، ضلع جنوب شرقی گنبد نمکی دهکویه.9
شکل 2-1- طرحی از گنبدهای نمکی که نفوذ در میان دو واحد سنگی و تغییرشکل دادن بخش سنگی 16
شکل2-2- ترکیب سنگشناختی و کانی شناسی سنگپوش گنبد نمکی.16
شکل2-3- مراحل تشکیل گنبد نمکی.17
شکل 2-4- تصویری از انواع مختلف ساختارهای نمکی.18
شکل 2-5- نقشه پراکندگی و سن نهشته های تبخیری جهان19
شکل2-6- پراکندگی گنبدهای نمکی در جنوب ایران.20
شکل2-7- ستون چینه شناسی سازند هرمز25
شکل2-8- نقشه زمین شناسی منطقه مورد مطالعه 29
شکل2-9- دیابازهای دگرسان شده همراه با رگههای حاوی هماتیت، (الف و ب)ضلع شرقی گنبد (ج و د) ضلع غربی گنبد، دید به سمت شمال.31
شکل 2-10- غرب گنبد نمکی دهکویه در مرز با سازند آسماری- جهرم، دید
به سمت شمال.32
عنوان صفحه
شکل 2-11- (الف و ب) حضور اکسیدهای آهن در دامنه های ضلع شرقی گنبد،
دید به سمت شمال.32
شکل2-12- جریان آب چشمه شور که موجب تشکیل بلورهای نمک در سطح گستردهای شده است بطوری که دیواره های نمکی در دو طرف مسیر جریان چشمه دیده میشود.33
شکل2-13- وجود غار نمکی، ضلع غربی گنبد.34
شکل2-14- وجود نمک در دیواره ها و سطح گنبد، ضلع شرقی گنبد دید به سمت شمال.34
شکل 2-15- دیابازهای دگرسان شده بر روی واحد انیدریتی، نواحی جنوبی ضلع غربی گنبد دید به سمت شمال.36
شکل2-16- مقطع میکروسکوپی دیاباز، ضلع غربی گنبد. الف- در نور xpl . ب-در نور ppl . Pyx : پیروکسن Pl : پلاژیوکلاز.36
شکل2-17- تصویر نمونه دستی دیاباز، ضلع غربی گنبد.37
شکل2-18- مقطع میکروسکوپی دیاباز که کلریتی شدن را متحمل شده است، ضلع شرقی گنبد. الف- در نورxplب- در نورppl پیروکسن: Pyx.38
شکل2-19- تصاویری از ورنی صحرا در منطقه مورد مطالعه ضلع شرقی گنبد، دید به سمت شمال.38
شکل2-20- هوازدگی پوست پیازی، ضلع غربی گنبد.39
شکل2-21- انیدریت به همراه نمک، شیلهای سیاه و ورنی صحرا روی سطح آنها، ضلع غربی گنبد، دید به سمت شمال.39
شکل2-22- واحد سنگ نمک، ( الف- ب- ه- ی) ضلع غربی گنبد (ج ود) واحد سنگ نمک در ضلع شرقی گنبد که زیر واحد انیدریتی قرار دارد، دید به سمت شمال.41
شکل2-23- تصویر نمونه دستی سنگ نمک که به علت ناخالصی رگه های تیرهای در آن دیده میشود، ضلع جنوب شرق گنبد.42
شکل 2-24- تصویر ژیپس در منطقه مورد مطالعه، الف- ضلع غربی گنبد ب- ضلع شرقی گنبد، دید به سمت شمال.43
عنوان صفحه
شکل2-25- مقطع میکروسکوپی ژیپس ضلع غربی گنبد، الف- در نور XPL
ب- در نور ppl .43
شکل2-26- تصویری از دیابازهای حاوی رگه های اسپکیولاریت، ضلع غربی گنبد دید به سمت شمال.44
شکل 2-27- همبری انیدریت با شیل های سیاه، ضلع غربی گنبد دید به سمت شمال.44
شکل 2-28- انیدریت به علت ناخالصی های هماتیت و لیمونیت به رنگ های سرخ و زرد دیده میشوند، ضلع شرقی گنبد، دید به سمت جنوب شرق.45
شکل2-29- انیدریت، ضلع غربی گنبد.45
شکل2-30- تصویر نمونه دستی از انیدریت تقریبا˝ خالص.46
شکل2-31- مقطع میکروسکوپی سنگ آهک کوارتزدار با سیمان کربناته، الف- در نورxpl
ب- در نور ppl ،Ca : کلسیت، q: کوارتز.47
شکل2-32- مقطع میکروسکوپی سنگ آهک همراه با اکسید آهن، الف- در نور xpl
ب- در نور ppl.47
شکل2-33- سنگ های آهکی بر روی واحد انیدریتی در ضلع غربی گنبد، دید
به سمت شمال.48
شکل2-34- تصویر نمونه دستی سنگ آهک، الف- آهک دولومیتی شده با رگه های اکسیدآهن، ضلع غربی گنبد ب- آهک ورنیدار ضلع غربی گنبد.48
شکل2-35- تصویر ماسه سنگ ضلع شرق و جنوب شرق گنبد، دید به سمت غرب.49
شکل2-36- مقطع میکروسکوپی ماسه سنگ ضلع شرقی گنبد، الف- در نور xpl
ب- در نورppl ، q : کوارتز، f: فلدسپار.49
شکل2-37- مقطع میکروسکوپی ماسه سنگ ضلع جنوب شرقی گنبد، الف- در نور xpl
ب- در نورppl ، q : کوارتز،Pl: پلاژیوکلاز.50
شکل2-38- تصویری از شیل های سیاه با میان لایه هایی از انیدریت،ضلع غربی گنبد دید به سمت شمال.50
عنوان صفحه
شکل2-39- مقطع میکروسکوپی شیل سیاه ضلع غربی گنبد، الف- در نورxpl
ب- در نورppl، q: کوارتز،Do: دولومیت،Ca: کلسیت.51
شکل2-40- تصویر نمونه دستی از شیل سیاه، ضلع غربی گنبد.51
شکل2-41- تصویر نمونه های دستی از اسپکیولاریت، برداشت شده از ضلع
جنوب شرق گنبد.53
شکل2-42- احداث جاده جدید خاکی جهت معدن آهن، ضلع شرقی گنبد.Error! Bookmark not defined.
شکل2-43- وجود اسپکیولاریت در سنگ میزبان دیاباز، ضلع شرقی گنبد.53
شکل2-44- محدوده اکتشافی سنگ آهن در گنبدنمکی دهکویه53
شکل2-45- ایجاد ترانشه ها در محدوده اکتشافی گنبدنمکی دهکویه، ضلع شرقی گنبد.54
شکل2-46- تصویرهای معدن نمک سنگی غیر فعال دهکویه، ضلع غربی گنبد.55
شکل3-1- موقعیت نقاط نمونه برداری شده روی تصویر ماهوارهای استر.60
شکل3-2- اجزا مختلف دستگاه طیفسنج ASD .61
شکل3-3- صفحه مرجع سفید و ابزار Contact probe.61
شکل3-4- کتابخانه طیفی کانیهای رسوبی- تبخیری در گنبدنمکی دهکویه
در محدوده VNIR-SWIR، (الف) توان تفکیک بالا (ب) بازنویسی شده به 9 باند استر.64

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

شکل 3-5- کتابخانه طیفی کانی های سیلیکاته در گنبدنمکی دهکویه65
در محدودهVNIR-SWIR، (الف) ) توان تفکیک بالا (ب) بازنویسی شده به 9 باند استر.65
شکل3-6- طیف کانی های آبدار در محدودهVNIR- SWIR.67
شکل3-7- طیف کانی های مختلف دارای بنیان کربناته در محدوده VNIR-SWIR.68
شکل3-8- طیف نمونه های صحرایی قبل از حذف نوفه (A) و بعد از حذف نوفه (B).71
شکل3-9- منحنی طیفی با تفکیک بالا (الف)، منحنی طیفی بازنویسی به 9 باند
بازتابی استر (ب) مربوط به نمونه H1.72
شکل3-10- منحنی طیفی با تفکیک بالا (الف)، منحنی طیفی بازنویسی به 9 باند بازتابی استر
(ب) مربوط به نمونه H2.73
عنوان صفحه
شکل3-11- منحنی طیفی شیل سیاه کتابخانه طیفی USGS.73
شکل3-12- منحنی با تفکیک بالا(الف)، منحنی طیفی بازنویسی شده به 9 باند بازتابی استر74
(ب) مربوط به نمونه های سنگ آهک در گنبد نمکی کرمستج، (ج) منحنی طیف تصویر مربوط به سنگ آهک در گنبدنمکی دهکویه.74
شکل3-13- منحنی با تفکیک بالا(الف)، منحنی طیفی بازنویسی شده به 9 باند بازتابی استر75
(ب) مربوط به نمونه های انیدریت در گنبدنمکی کرمستج، (ج) منحنی طیف تصویر مربوط به انیدریت در گنبد نمکی دهکویه.75
شکل3-14- منحنی طیفی الف- انیدریت ، ب- ژیپس از کتابخانه طیفی USGS.76
شکل3-15- منحنی با تفکیک بالا(الف)، منحنی طیفی بازنویسی شده به 9 باند بازتابی استر77
(ب) مربوط به نمونه های دیاباز در گنبد نمکی کرمستج،77
(ج) منحنی طیف تصویر مربوط به دیاباز در گنبد نمکی دهکویه.77
شکل3-16- منحنی طیفی الف- اپیدوت، ب- کلریت از کتابخانه طیفی USGS.77
شکل3-17- تصویر نقشه توپوگرافی مورد استفاده برای استخراج نقاط کنترل
زمینی(GCP).80
شکل3-18- شمایی از سیستم مختصات تعریفی برای تصویر ماهوارهای
از نقشه مبنا دارای نقاط کنترل زمینی (GCP).80
شکل 3-19- منحنی طیفی پوشش گیاهی در دادههای 9 باندی استر،
(الف) کتابخانه طیفی (USGS)، (ب) قبل از اجرای IARR (ج) بعد از اجرای IARR.83
شکل3-20- منحنیهای طیفی استخراج شده از روش SMACC.86
شکل3-21- طیف های خالص استخراج شده از روش SMACC.87
شکل3-22- منطقه مورد مطالعه با ترکیب رنگی RGB 8,3,1 همراه با مناطقی که منحنی طیفی آنها از روش SMACC استخراج شده است.88
شکل3-23.88
شکل 3-24.89
عنوان صفحه
شکل3-25.89
شکل3-26.90
شکل3-27.90
شکل3-28.91
شکل 3-29- منطقه مورد مطالعه همراه با مناطقی که منحنی طیفی آنها
با استفاده از روش Z-Profile استخراج شده است.92
شکل 3-30- منحنی طیفی استخراج شده با روش Z-Profile بر روی واحدهای
قرمز رنگ تصویر خروجی RGB 8,3,1 براساس 9 باند بازتابی استر.93
شکل 3-31- منحنی طیفی استخراج شده با روش Z-Profile بر روی واحدهای
سورمهای رنگ تصویر خروجی RGB 8,3,1 براساس 9 باند بازتابی استر.93
شکل 3-32- منحنی طیفی استخراج شده با روش Z-Profile بر روی واحدهای سیاه رنگ تصویر خروجی RGB 8,3,1 براساس 9 باند بازتابی استر.94
شکل3-33- منحنی طیفی استخراج شده با روش Z-Profile بر روی
واحدهای آبی رنگ تصویر خروجی RGB 8,3,1 براساس 9 باند بازتابی استر.95
شکل 3-34- منحنی طیفی استخراج شده با روش Z-Profile بر روی واحدهای
آبی کم رنگ تصویر خروجی RGB 8,3,1 براساس 9 باند بازتابی استر.95
شکل4-1- تصویر خروجی الگوریتم تحلیل مولفه اصلی روی دادههای بازتابی استر،
ترکیب رنگی PC1، PC2، PC3 به صورت RGB.101
شکل4-2- طرح شماتیک برای نشان دادن انطباق سیمای طیفی103
شکل4-3- تصویرخروجی الگوریتم SFF با استفاده از طیفهای استخراج شده از روش SMACC.104
شکل 4-4- تصویرخروجی الگوریتم SFF با استفاده از طیف های استخراج شده از روش
Z-Profile .105
شکل4-5- نمایش تکنیک پالایش تطبیقی تنظیم شده آمیخته.108
عنوان صفحه
شکل4-6- نقشه پراکندگی هماتیت بر اساس ردهبندی تصاویر استر با استفاده از الگوریتم MTMF در ناحیه مطالعاتی که بر روی تصویر Gray Scale رونهاده شده است.110
شکل4-7- نقشه پراکندگی هالیت بر اساس رده بندی تصاویر استر با استفاده از الگوریتم MTMF در ناحیه مطالعاتی که بر روی تصویر Gray Scale رونهاده شده است.110
شکل5-1- نقشه زمینشناسی گنبدنمکی دهکویه در نقشه 1:250000 جنوب شرق استان فارس.116
شکل5-2- نقشه خروجی حاصل از الگوریتم انطباق سیمای طیفی (SFF).116
شکل5-3- نقشه زمین شناسی تهیه شده از خروجی SFF در محیط Arc GIS.117
شکل5-4- موقعیت نقاط کنترل شده روی تصویر خروجی الگوریتم SFF.119
شکل5-5- مکان طیف های شاخص استخراج شده از تصویر به120
روش Z-Profile بر روی خروجی الگوریتم SFF.120

فصل اول

مقدمه

1-1- کلیات
سنجش از دور با زمین فیزیک و زمین شیمی به عنوان روشی استاندارد در بسیاری از برنامههای اکتشاف مواد معدنی، به ویژه در مناطق دور دست جهان که به خوبی نقشهبرداری نشدهاند، پذیرشی عام یافته است. این پذیرش به ویژه در مناطق خشک و نیم خشک، جایی که پوشش گیاهی، سنگها وخاک حاصل از آنها را از نظر پنهان نمیکند، صادق است. همچنین، سنجش از دور از راه عکسهای هوایی و ماهوارهای نقش مهمی در تهیه نقشههای سنگشناسی، تحلیلهای سنگشناختی و اکتشاف منابع معدنی ایفا میکند (Leeg, Christopher, 1944). با توجه به اینکه در این پژوهش از تصاویر سنجنده استر استفاده میشود، بنابراین ضروری است که ابتدا مختصری به معرفی آن پرداخته شود.
سنجنده استر1 محصول مشترک آمریکا2 و ژاپن است که بر روی ماهواره ترا3 قرار دارد و در سال 1999 به فضا پرتاب شد. این سنجنده نسبت به سنجندههای چند طیفی4 قدیمیتر از توان تفکیک طیفی بالاتری برخوردار بوده و دارای توانایی بهتری در تمایز واحدهای سنگشناختی میباشد (Fujisada,1995; Iwasaki et al., 2002). بنابراین با توجه به مطالعات انجام شده بر روی سنجنده استر و توانایی این سنجنده در بارزسازی واحدهای سنگی، در این پژوهش از دادههای این سنجنده برای بارزسازی، تفکیک واحدهای سنگشناختی و پتانسیلیابی استفاده شد.
در طبیعت اطراف ما پدیدههای طبیعی بسیار شگفتانگیز و پیچیدهای در جریان هستند از جمله وجود گنبدهای نمکی که به صورت طبیعی در بعضی از مناطق شکل گرفته و دارای مشخصات و خاصیت و نیروی طبیعی بسیار متحیر کنندهای میباشند. بطور کلی، ساختهای گنبدی را میتوان بعنوان ساختهایی تعریف کرد که در نتیجه نیروهای که از پائین به بالا اثر میکنند تشکیل میشوند. گنبدهای نمکی عمدتا˝ از ترکیبات تبخیری هالیت (نمک طعام و نمک صنعتی)، انیدریت و ژیپس (گچ) هستند. علاوه بر رسوبات تبخیری میتوان به عناصر فلزی و مواد رادیو اکتیو نیز اشاره کرد؛ اما آنچه که مهم است وجود درصد ذخایر نفت و گاز فراوان همراه با گنبدهای نمکی است.
ته نشین شدن رسوبات تبخیری در ادوار گذشته، لایههای ضعیفی از نمک را به وجود آورده است که هم اکنون در اعماق زمین قرار دارد. صعود نمک منجر به ایجاد یک برآمدگی در سطح زمین شده و نهایتا˝ زمین را میشکافد و کوههایی از نمک به صورت گنبدنمکی بر روی زمین ظاهر میشود. ایران از نظر رسوبات تبخیری بسیار غنی است و بهترین نمونههای گنبدهای نمکی شناخته شده در دنیا مربوط به جنوب ایران و خلیج فارس است (شکل1-1). تعدادی گنبد نیز در جنوب استان سمنان و کرمان وجود دارد که از دریاهای عظیم ولی کم عمق تشکیل شده و اکنون در چندین کیلومتری عمق زمین مدفون هستند (صمدیان،1369) . در این تحقیق سعی میشود با استفاده از دادههای فروسرخ بازتابی استر به تحلیل و نقشهبرداری سنگشناختی گنبدنمکی دهکویه لار پرداخته و پتانسیلهای معدنی آن معرفی شوند.

شکل1-1- توزیع گنبدهای نمکی جنوب ایران و زاگرس (www.ngdir.ir).
1-2- طرح موضوع تحقیق و اهمیت آن
به طور کلی برجستگیهایی که توسط نمک به علت حرکات و بالا آمدن آن ایجاد میگردد، گنبدنمکی5 نامیده میشود. همچنین گنبدهای نمکی حاوی کانیهای باارزشی هستند که میتوانند نقش قابل توجهی در صنعت داشته باشند. از جمله منابع اقتصادی با ارزش در گنبدهای نمکی، کانی هالیت یا نمک طعام است که در بسیاری از صنایع شیمیایی، دارویی و غذایی به میزان بسیار زیاد کاربرد دارد. از ترکیبات و ناخالصیهای مهم همراه با گنبدهای نمکی میتوان به گوگرد، گچ، هماتیت، پتاس، خاک سرخ وغیره اشاره کرد. بخشی از ذخیرههای نفتی و گازی دنیا در ارتباط با گنبدهای نمکی هستند. این ذخایر در اثر مهاجرت هیدروکربن برای پر کردن خلل و فرج ناشی از ایجاد تاقدیسهای زیرزمینی که همرا با حرکات نمکی است ایجاد میشوند. گنبدهای نمکی از نظر زیست محیطی نیز حائز اهمیت هستند و به دلیل شوری بالای خود میتوانند باعث کاهش کیفیت آبهای سطحی و آبخوانهای کارستی مجاور شوند. علم دور سنجی با تشخیص محل گنبدنمکی مورد مطالعه و واحدهای سنگشناختی آن میتواند گام موثری در شناخت بهتر آن بردارد. در این تحقیق با استفاده از فناوری سنجش از دور، ویژگیهای طیفی انواع واحدهای سنگی گنبدنمکی دهکویه لار واقع در جنوب استان فارس مطالعه و پس از اجرا کردن این ویژگیها بر روی دادههای استر، نتایج آن به صورت تحلیل سنگشناختی ارائه خواهد شد.

1-3- هدف از تحقیق
در این پژوهش از دادههای سنجنده استر مربوط به منطقه لارستان برای تحلیل سنگشناختی و پتانسیلیابی معدنی گنبدنمکی دهکویه استفاده شده تا با بررسی ویژگیهای سنگشناختی آن با استفاده از دادههای VNIR+SWIR سنجنده استر، به شناسایی ویژگیهای طیفی و بارزسازی دقیقتر واحدهای سنگشناختی پرداخته، آنها را براین اساس ردهبندی کرده و سپس این ویژگیها را برای تشخیص و معرفی اندیسهای معدنی گنبد بکار بریم. در نهایت با تحلیل نتایج پردازشهای انجام شده، یک نقشه زمینشناسی از منطقه ارائه خواهد شد.
با توجه به مطالعات پیشین صورت گرفته بر روی گنبدهای نمکی منطقه لارستان که از تنوع سنگشناختی و پتانسیل معدنی برخوردار میباشند، گنبدنمکی مورد مطالعه نیز امکان تنوع سنگشناختی و پتانسیل معدنی را خواهد داشت بر این اساس میتوان با استفاده از دادههای دورسنجی واحدهای مختلف سنگشناختی را از هم تفکیک و در صورت دارا بودن اندیسهای معدنی، گنبدنمکی مورد مطالعه را به عنوان ذخیرهای از پتانسیلهای معدنی معرفی کرد. از آنجایی که تاکنون از طریق پردازش دادههای استر، در مورد تفکیک واحدهای سنگی و شناسایی ذخایر و پتانسیلهای معدنی گنبدهای نمکی تحقیق زیادی صورت نگرفته، و گزارشی در این خصوص از گنبدنمکی دهکویه در دست نیست، این پژوهش میتواند رهیافت جدیدی در این زمینه باشد و در نوع خود از اولین گامها به حساب میآید.

1-4- موقعیت جغرافیایی منطقه مورد مطالعه
گنبد نمکی دهکویه (سینه سفید) از نظر جغرافیایی بخشی از شهرستان لارستان در جنوب استان فارس میباشد که در فاصله 320 کیلومتری جنوب شیراز و 27 کیلومتری شمالشرق لار واقع است ( شکل 1-2 ).
شکل 1-2- موقعیت گنبدنمکی دهکویه در ایران.

این عارضه طبیعی از نظرموقعیت جغرافیایی محدودهای بین طول54 درجه و 28 دقیقه و 16 ثانیه شرقی و عرض 27 درجه و 54 دقیقه و30 ثانیه شمالی را به خود اختصاص داده است و قابلیت دسترسی به آن از طریق مسیر شیراز – جهرم – دهکویه و جاده خاکی با طول تقریبی 61/3 کیلومتراست که این مسیر نزدیکترین راه دسترسی به گنبدنمکی دهکویه میباشد. علاوه بر این مسیر، یک جاده خاکی دیگر با طول تقریبی 11 کیلومتر وجود دارد که از روستای دهکویه میگذرد. شکل ظاهری گنبد تقریبا˝ لوبیایی، که قطر بزرگ آن با روند شمال غرب – جنوب شرق 11 کیلومتر و قطر کوچک آن به طور متوسط نزدیک3 کیلومتر بوده و مساحتی نزدیک به 33 کیلومتر مربع را اشغال میکند. از نظرتوپوگرافی گنبد را میتوان به یک بخش مرتفع و دو بخش پست در نواحی غربی و شرقی تقسیم کرد که بخش مرتفع مرکز اولیه برونزدگی گنبد میباشد. قسمتهای پست در نواحی غربی و شرقی یکسان نمیباشد و قسمت غربی تقریبا˝ کمتر از یک سوم قسمت شرقی میباشد.
گنبد نمکی دهکویه از شمال به رسوبات کواترنری، سازند آسماری– جهرم (ائوسن آغازین – میوسن آغازین)، عضو چمپه (میوسن پایینی) و عضو مول از سازند گچساران (میوسن بالایی)، از جنوب به عضو چمپه و مول، عضو گوری از سازند میشان (میوسن میانی-بالایی)، رسوبات کواترنری و سازند آغاجاری (میوسن پایانی – پلیوسن پایانی)، از غرب به رسوبات کواترنری و از جنوب شرقی با سازند بختیاری در تماس میباشد.

1-4-1- مسیرهای دسترسی به دهکویه
– مسیر شیراز- جهرم- دهکویه: این مسیر نزدیکترین راه دسترسی به دهکویه است.

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

– سایر مسیرها: مسیرهای فرعی دیگر مانند (لار- اوز- دنگز- دهکویه) و مسیر شیراز- جهرم- جویم- دنگز- دهکویه و مسیر داراب- دهکویه نیز وجود دارد که ارتباط منطقه با شهرهای دیگر را برقرار میسازند (شکل 1-3).

شکل 1-3- راههای دسترسی به روستای دهکویه و شهر لار (اطلس راههای ایران،1387).

1-4-2- جغرافیای طبیعی روستای دهکویه

روستای دهکویه با 875 کیلومتر مربع مساحت در جنوب ایران قرار دارد. این روستا از جهات شمال و شمال شرقی و شمال غربی به شهرستان زرین دشت و بخش بنارویه، از غرب و جنوب به دهستان حومه و شهر گراش و از سمت غرب و جنوب غربی با دهستان بیدشهر و شهر اوز در ارتباط است.
منطقه دهکویه از نظر تقسیمات کشوری تابع بخش مرکزی لار بوده و شامل روستای دهکویه – روستاهای کورده – بریز و دنگز است. دهکویه به عنوان مرکز، در عرض جغرافیایی 27 درجه و 51 دقیقه و طول جغرافیایی54 درجه و 25 دقیقه قرار دارد. ارتفاع متوسط دهکویه از سطح دریا 1010 متر است و در 27 کیلومتری شمال شرق شهر لار در کنار جاده لار به جهرم قرار دارد. قله رشته کوه کورده با 2171 متر ارتفاع بلندترین نقطه و نقطهای واقع در شمال غربی دشت دنگز با 785 متر ارتفاع از سطح دریا پست‌ترین نقطه منطقه دهکویه می‌باشند. جمعیت منطقه دهکویه 13هزار نفر می‌باشد که 6 هزار نفر آن در روستای دهکویه ساکنند (امید علی معزی،1383).

1-4-3- آب و هوای دهکویه
آب و هوای دهکویه مانند دیگر مناطق لارستان گرم و خشک است. در تابستان‌ دمای هوا تا ۴۸ درجه سانتیگراد نیز می‌رسد و در زمستان‌ها به ندرت دمای هوا به صفر یا زیر صفر می‌رسد و فقط چند روزی آب‌ها یخ می‌زنند. میزان بارندگی سالانه به طور متوسط ۲۰۰ میلیمتر می‌باشد که بیشتر آن در بین ماه‌های آبان تا اسفند می‌بارد و در فصل تابستان باران‌های موسمی می‌بارد که مردم به آن «چل پسینی» می‌گویند زیرا بیشتر روزها هوا ابری است و به صورت پراکنده باران می‌بارد. بر اساس آمار و اطلاعات اداره کل هواشناسی از سال 1370 تا سال 1390 متوسط میزان دمای سالیانه 6/22 تا 3/24 و حداقل مطلق دما 8/3 تا 0/4 و حداکثر مطلق دما 45 تا 8/48 درجه سانتیگراد است. طی دوره 21 ساله مذکور متوسط دما حدود 4/22 متوسط حداقل دما حدود 6/1- و متوسط حداکثر دما 19/46 درجه سانتیگراد است. در این مدت گرمترین ماه سال تیر و به ندرت مرداد و سردترین ماه به طور عمده دی یا بهمن ماه بوده است.
زیباترین فصل سال در دهکویه بین ماه‌های بهمن تا فروردین می‌باشد که رویش انواع گل‌ها و گیاهان که بیشتر آن‌ها دارویی هستند جلوه‌ای زیبا به این منطقه می‌دهند (امید علی معزی، 1383). موقعیت بسیاری از چشمههای فصلی، مسیر آبراههها و همچنین راستای رودخانههای غیر دائمی در گستره مورد بررسی در پیوندی تنگاتنگ با عوامل زمینساختی است. کیفیت بسیاری از ذخایر طبیعی آبهای سطحی و زیرزمینی در این چنین پهنهها بر پایه ویژگیهای گذرگاه، اثر گنبدهای نمکی واثر ناسازگار پارهای از سازندها در منطقه، پایینتر از استاندارد آب آشامیدن و حتی کشاورزی است. ساختمان آب انبارهای سنتی در منطقه مورد مطالعه به منظور نگهداری ذخائری از آب شیرین در فصلهای پر باران است (شکل1-4). این گونه آب انبارها تامین کننده بخشی از آب شیرین اهالی منطقه میباشد (سازمان زمین شناسی کشور، 1977).

شکل1-4- تصویری از آب انبار در روستای دهکویه، ضلع جنوب شرقی گنبد نمکی دهکویه.

1-5- شرایط اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی دهکویه
مردم روستای دهکویه از راههای تجارت در کشورهای حاشیه خلیج فارس، دامداری و کشاورزی امرار معاش میکنند که مهمترین محصولات کشاورزی این ناحیه گندم، کنجد و پنبه است.
هم اکنون در لارستان سه نشریه عصر اِوز، میلاد لارستان و پسین دهکویه به صورت رسمی منتشر می‌شوند. ماهنامه پسین دهکویه از سال ۸۱ ابتدا به صورت داخلی منتشر شد و در سال ۸۳ با کسب مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به صورت رسمی در سطح لارستان انتشار آن ادامه یافت.
مردم روستای دهکویه اقدام به راهاندازی وبسایتهای تخصصی با نام روستای دهکویه به آدرسهای www.10kooye.blogfa.com،www.dahkooye.blogfa.com، www.dahkoosky.blogfa.com، www.dahkoo.ir کردهاند که اطلاعات مربوط به روستا را در آنها به روز رسانی میکنند.
روستای دهکویه با دارا بودن یکی از اماکن مقدس و زیارتگاههای لارستان، یک منطقه زیارتی- تفریحی محسوب میشود. زاهد رستم دهکویه در 45 کیلومتری شمال دهکویه- بریز در مسیر جاده قدیم لار – داراب واقع شده است، که نیمی از مسیر آسفالت بوده و در طول سال پذیرای مشتاقان و زائران زیادی از شهرهای همجوار میباشد.

1-6- مطالعات پیشین
گنبدهای نمکی به دلیل دارا بودن پتانسیلهای معدنی از دیرباز مورد توجه زمینشناسان بودهاند و مطالعات گوناگونی بر روی نحوه بالا آمدن، زمین فیزیک، هیدروشیمی و عناصر موجود در آنها انجام شده که در برخی از این مطالعات از فناوری سنجش از دور استفاده شده است.

1-6-1- مطالعات پیشین بر روی موضوع مورد مطالعه
مطالعات زیادی بر روی گنبدهای نمکی از گذشته تا کنون صورت گرفته، اما نتایجی که با استفاده از فناوری سنجش از دور به دست آمده باشد اندک است.
– تیم تحقیقاتی گومز (2004) با استفاده از تکنیک تحلیل مولفههای اصلی6 به روی 9 باند استر، به منظور کاهش اطلاعات اضافی در باندهای با همبستگی بالا، موفق به نقشهبرداری بیابان کالاهاری واقع در نامیبیا شدند.
– نقشههای ژﺋومگنتیک همراه با گزارشات تصویری سنجنده لندست از ساختارهای زمین-شناسی مانند چینها، خط وارههای سطحی دارای ساختار ان اشلون و گنبدهای نمکی برای تشخیص خط وارههای گسلی در کمربند کوهزایی زاگرس به کار رفتهاند (Yassaghi, 2006).
– توکلی (2008) با به کارگیری دادههای استر و TM لندست، روشهای تحلیل مولفههای اصلی و نقشه بردار زاویه طیفی7 را، به منظور تفکیک واحدهای سنگشناختی گنبدهای نمکی جهانی و کنارسیاه، ادغام کرد. وی همچنین از طریق نسبتگیری طیفی با استفاده از دادههای گرمایی8 استر، موفق به بارزسازی هالیت در گنبدهای نمکی شد. دادههای رقمی مورد استفاده در این مطالعه دادههای TM مربوط به ماهواره لندست 5 و دسته دادههای L1B، AST_07 و AST_05 از سنجنده استر میباشد. در این پژوهش برای بارزسازی و تفکیک واحدهای سنگشناختی گنبدنمکیهای کنار سیاه و جهانی از پردازش تصویر – پایه مثل فاکتور شاخص بهینه9، بسط ناهمبستگی10، نسبتگیری باندی11، تحلیل مولفههای اصلی و تبدیل کسر کمترین نوفه12 در دسته دادههای ASTER و TM، پردازش طیف – پایه نقشه بردار زاویه طیفی در محدودههای VNIR-SWIR-TIR و همچنین برای انتخاب عضوهای انتهایی از روش شاخص خلوص پیکسل13 استفاده شده است.
– طیبی و همکاران (2011) با تلفیق دادههای VNIR وSWIR استر و یک نوع پردازش زمین رقمی، نواحی متاثر از گنبدهای نمکی کنارسیاه و جهانی در جنوب شرقی فیروزآباد را با روش MLP نقشهبرداری کردند. در تحقیق ایشان، مدل شبکه عصبی MLP با چندین محدوده یادگیری بر روی دادهL1B استر اجرا شد و نتایج به وسیله ماتریس آشفتگی مقایسه شدند تا در نهایت واحدهای سنگشناختی این دو گنبد شناسایی و نقشهبرداری شود.
– لیاقت (1385) مطالعهای بر روی گنبدهای نمکی استان فارس داشت و پتانسیلهای معدنی و سنگشناختی آنها را مورد مطالعه قرار داد.
– عزیزی (1389) با استفاده از دادههای فروسرخ موج کوتاه استر14، دگرسانیهای هیدروترمالی را در ناحیه شمال آباده استخراج کرد.
– بهبودنیا (1392) با به کارگیری دادههای استر روش انطباق سیمای طیفی15 را به منظور تفکیک واحدهای سنگشناختی و پتانسیلیابی گنبدنمکی کرمستج به کار برد.
– رئیسی (1392) با به کارگیری دادههای استر نیز روش انطباق سیمای طیفی را به منظور تفکیک واحدهای سنگشناختی گنبدنمکی سیاهتاق به کار برد.
با توجه به مطالعات صورت گرفته در ناحیه لارستان (گنبدنمکیهای کرمستج و سیاهتاق) برای بارزسازی و تفکیکشناختی این گنبدهای نمکی از پردازش تصویر- پایه شامل تحلیل مولفههای اصلی، پردازش طیف – پایه انطباق سیمای طیفی و برای انتخاب عضوهای انتهایی از روش شاخص خلوص پیکسل و Z-Profile بر روی مجموعه دادههای L1B استر در محدوده‌های VNIR-SWIR استفاده شده است.

1-6-2- مطالعات پیشین بر روی منطقه مورد مطالعه
در سال 1998 یک تیم تحقیقاتی از جمهوری چک گنبدهای نمکی جنوب ایران و از جمله گنبدنمکی دهکویه را مورد مطالعه قرار داده و آنها را از نقطه نظر ساختاری، موفولوژیکی، مراحل تکامل، محتوای سنگشناسی و کانهزایی بررسی کردند. ولی در زمینههای مختلف از قبیل هیدروشیمی، زمین فیزیک و فناوری سنجش از دور هیچگونه مطالعهای صورت نگرفته و این پژوهش اولین قدمی است که در این راستا میباشد.
1-7- روش تحقیق
در این پژوهش پس از بررسیهای میدانی و مطالعه نقشههای موجود، نمونههایی از سنگهای منطقه برداشت شده و بر روی تعدادی از آنها با استفاده از دستگاه طیفسنج ASD تجزیه طیفسنجی صورت گرفته سپس با تهیه مقاطع نازک و مطالعات میکروسکوپی، تحلیل نتایج بر روی دادههای استر اجرا و تلاش میشود واحدهای مختلف سنگشناختی از یکدیگر تفکیک شوند. همچنین، پتانسیلهای معدنی این منطقه معرفی خواهند شد.
مراحل مختلف اجرای این پژوهش به شرح زیر است:
– گردآوری تصاویر مناسب استر، نقشههای زمینشناسی و توپوگرافی منطقه و سایر منابع اطلاعاتی
– پیشپردازش دادهها
1. تصحیح تداخل سیگنال16
2. تصحیح هندسی
3. تصحیح جوی (رادیومتریک)
– پردازشهای اولیه و کنترلهای اولیه میدانی و برداشت نمونهها
– تجزیه پراش پرتو X (XRD)
– تجزیه طیفسنجی نمونهها
– تهیه مقاطع میکروسکوپی
– رقمیسازی نقشه زمینشناسی منطقه در محیط Arc GIS
– پردازشهای پیشرفته و استخراج منحنیهای طیفی از تصویر با استفاده از روشهای مخروط محدب بیشترین زاویه متوالی17 و Z-Profile
– تهیه نقشههای خروجی با استفاده از الگوریتمهای تمام پیکسلی و زیر پیکسلی18
– تهیه نقشه زمینشناسی گنبدنمکی دهکویه بر پایه پردازش دادههای استر
– کنترل نتایج از راه مشاهدات میدانی و طیف تصویر
– تحلیل نتایج

فصل دوم

زمین‌شناسی

2-1- مقدمه
گنبدهای نمکی ایران یکی از واحدهای مهم ژئومورفولوژی ساختمانی ایران هستند که متراکمترین آنها در زونهای چینخورده و گسیخته زاگرس و در حوضه خلیج فارس تشکیل شدهاند که سرچشمه آنها حوضه نمکی سازند هرمز است که مربوط به اینفراکامبرین میباشد. گنبدهای نمکی در ایران مرکزی و در منطقه آذربایجان در اهر و میانه تبریز نیز به وجود آمدهاند. گنبدهای نمکی در ایران مرکزی مربوط به نهشتههای ائوسن و سازند قرمز زیرین و نیز قاعده سازند قرمز بالایی است (احمدیزاده هروی و هوشمند زاده،1369). گنبدنمکی، یک برآمدگی یا ستونی از نمک است که به سمت سطح زمین صعود کرده باشد. این صعود به واسطه چگالی کمتر نمک نسبت به سنگهای بالایی انجام میپذیرد. نمک در اینجا رفتاری مانند جریانی از یک روغن با ویسکوزیته بالا دارد که به آرامی در حال صعود به لایه قطور آب فوقانی میباشد (شکل 2-1). هرگنبدنمکی شامل یک هسته مرکزی است که از نمک تشکیل شده و بخشی که اطراف هسته مرکزی را احاطه میکند از سنگهای رسوبی تشکیل شده که معمولا˝ از رسوبات نمکی هسته مرکزی جوانترند. در بیشتر گنبدهای نمکی، سطح فوقانی بوسیله طبقات رسوبی پوشیده شده که به آن سنگپوش19 میگویند و معمولا˝ از سنگهای آهکی، ژیپس و انیدریت تشکیل میشود (شکل 2-2).
یخچالهای نمکی و اشکال کارستی از پدیدههای بسیار جالب در گنبدهای نمکی هستند. گنبدهای نمکی از عوامل مهم شوری منابع آب وخاک هستند، از طرف دیگر گنبدهای نمکی با به وجود آمدن نفتگیرها و منابع گوگرد و نمک توجه زیادی را به خود جلب میکنند به همین دلیل مطالعه و بررسی این واحد ژئومورفولوژیک از اهمیت زیادی برخودار است.
شکل 2-1- طرحی از گنبدهای نمکی که نفوذ در میان دو واحد سنگی و تغییرشکل دادن بخش سنگی که بلاواسطه در بالا قرار دارد را نشان میدهد. رشد گنبد با مهاجرت نمک از محیطهای پیرامون به درون گنبد تکمیل میگردد. نمک به این خاطر که با وزن رسوبات فوقانی فشرده میشود، به درون گنبد مهاجرت مینماید ( تصویر از سایت سازمان زمین شناسی ایالات متحده).

شکل2-2- ترکیب سنگشناختی و کانیشناسی سنگپوش گنبد نمکی (www.ngdir.ir).

2-1-1- مراحل تشکیل گنبدنمکی
– پوشیده شدن لایههای نسبتا˝ ضخیم نمک به وسیله یک یا چند لایه رسوبی.
– تشکیل طبقات با یک شیب ملایم.
– ایجاد تاقدیس ساده گنبدی شکل همراه با شکستگیها و گسلها.
– نفوذ نمک به داخل شکستگیها و تشکیل گنبد.

شکل2-3- مراحل تشکیل گنبد نمکی (www.ngdir.ir).

2-1-2- اشکال گنبدهای نمکی
از نظر جکسون و تالبوت (1986)، ساختمانهای نمکی ممکن است به صورت تاقدیس نمکی20 ، بالشهای نمکی21، برجستگیهای تیغه مانند نمکی22، امواج نمکی23، استوکهای نمکی24 و غیره باشد. شکل گنبدنمکی متغیر است دیواره بسیاری از گنبدهای نمکی دارای شیب زیاد در حدود 80 تا 90 درجه به طرف خارج است. گنبدهای نمکی متقارن کمیاب، و اغلب گنبدها نامتقارن و شیب دیوارهها در جهت مختلف متفاوت است. گسترش افقی گنبدها بسیار متغیر و اغلب چندین کیلومتر است (شکل 2-4).
شکل 2-4- تصویری از انواع مختلف ساختارهای نمکی (www.ngdir.ir).

2-2- توزیع گنبدهای نمکی در جهان
گنبدهای نمکی برای اولین بار در سال 1862 میلادی در ایالات متحده کشف شدند که از آن زمان تا کنون بیش از 300 گنبدنمکی در این منطقه کشف شده است (Murray, 1966 ). درخلیج مکزیک بیش از 500 گنبدنمکی در ساحل و زیر کف دریای خلیج مکزیک کشف شده ( Guzman et al., 1953)، حدود 200 گنبد در شمال آلمان (Trusheim, 1960)، حوضه مدیترانه بیش از 200 گنبد (Ewing, 1966،Ryan) و در جنوب ایران بیش از 200 گنبد نمکی یافت شده است (شکل 2-5).

شکل 2-5- نقشه پراکندگی و سن نهشتههای تبخیری جهان (Tucker, 1991).

2-3- توزیع گنبدهای نمکی در ایران
ایران از نظر نهشتههای تبخیری که در دورههای مختلف فانروزوییک نهشته شدهاند، بسیار غنی است و همچنین فراوانی منحصر بفردی از دیاپیرهای نمکی رخنمون شده را نشان میدهد. در ایران سه منطقه جنوب وجنوب غربی در کمربند چینخورده زاگرس، ایران مرکزی در ناحیه قم و سمنان، ناحیه مکران و جنوب شرق ایران و در شرق کرمان گنبدهای نمکی مشاهده شدهاند (درویش زاده،1370؛ تهرانی،1370؛ مطیعی،1372).
پراکندگی گنبدهای نمکی در جنوب ایران یکنواخت نیست و در دو گستره گرد آمدهاند یکی بندرعباس- سروستان (شیراز) که 101 گنبد و دیاپیر را شامل میشود و دیگری گستره جنوب کازرون است که تنها 14 گنبد و دیاپیر دارد (شکل2-6). در فاصله میان این دو گستره تاکنون دیاپیر یا گنبد آشکاری گزارش نشده است. همچنین افزون بر گنبدهای نمکی واقع بر روی خشکی، شماری گنبدنمکی نیز در خلیج فارس وجود دارد و در واقع بیشتر جزیرههای خلیج فارس گنبدهای نمکی هستند که فراتر از سطح آب قرار گرفتهاند. در جنوب ایران و منطقه زاگرس تعدادی دیاپیرهای مدفون وجود دارد که به سطح زمین راه نیافتهاند (صمدیان،1369).

شکل2-6- پراکندگی گنبدهای نمکی در جنوب ایران (www.ngdir.ir).