2-3. واژههای پایه14
2-3-1. تعریف واژههای پایه14
2-3-2. انواع واژههای پایه15
2-3-3. روشهای تشخیص واژههای پایه16
2-3-4. معیارهای تشخیص واژههای پایه18
2-3-4-1. جایگزینی نحوی18
2-3-4-2. متضاد18
2-3-4-3. باهمآیی همنشینی19
2-3-4-4. گستردگی19
2-3-4-5. شمول معنایی ……………………………………………………………………………………………………………..20
2-3-4-6. عاری بودن از مظاهر فرهنگی …………………………………………………………………………………….20
2-3-4-7. تلخیص ……………………………………………………………………………………………………………………… 21
2-3-4-8. باهمآیی متداعی ……………………………………………………………………………………………………….. 21
2-3-4-9. خنثایی زمینۀ گفتمانی …………………………………………………………………………………………….. 22
2-3-4-10. خنثایی ارتباطی گفتمان ………………………………………………………………………………………… 22
2-4. یادگیری واژه ………………………………………………………………………………………………………………………. 24

2-5. اصول آموزش واژه ………………………………………………………………………………………………………………. 27
2-6. روشهای آموزش واژه ………………………………………………………………………………………………………… 28
2-6-1. آموزش واژه محور……………………………………………………………………………………………………………. 30
2-6-2. استفاده از تصویر در آموزش زبان…………………………………………………………………………………… 33
2-6-3. فعالیتهای رایانهمبنا ……………………………………………………………………………………………………… 33
2-7. مراحل تحول نثر فارسی در دوران اخیر …………………………………………………………………………….. 35
2-7-1. نادیدهانگاری …………………………………………………………………………………………………………………… 35
2-7-2. بهت ………………………………………………………………………………………………………………………………… 36
2-7-3. خودیافت ………………………………………………………………………………………………………………………… 37
2-7-4. آگاهی …………………………………………………………………………………………………………………………….. 37
2-8. تجربۀ کشورهای دیگر ………………………………………………………………………………………………………… 38
2-8-1. واژهگزینی در ایسلند ……………………………………………………………………………………………………… 39
2-8-2. واژهگزینی در هند ………………………………………………………………………………………………………….. 40
2-8-3. واژهگزینی در پاکستان …………………………………………………………………………………………………… 42
2-8-4. واژهگزینی در روسیه ……………………………………………………………………………………………………… 42
2-8-5. واژهگزینی در کشورهای عربی ………………………………………………………………………………………. 44
2-8-6. واژهگزینی در ژاپن …………………………………………………………………………………………………………. 45
2-8-7. واژهگزینی در چین ………………………………………………………………………………………………………… 46
2-8-8. واژهشناسی در مالزی و اندونزی ……………………………………………………………………………………. 47
فصل سوم: مبانی نظری
3-1. مقدمه51
3-2. تعریف زبان علم52
3-2-1. نقشهای زبانی یاکوبسن 53
3-2-1-1. نقش ارجاعی و گونۀ زبانی53
3-2-1-2. نقش عاطفی و گونۀ زبانی53
3-2-1-3. نقش ترغیبی و گونۀ زبانی54
3- 2-1-4. نقش فرازبانی و گونۀ زبانی54
3- 2-1-5. نقش همدلی و گونۀ زبانی55
3- 2-1-6. نقش ادبی و گونۀ زبانی56
3- 2- 2. مقایسۀ زبان علم و زبان روزمره57
3- 2- 3. مقایسۀ زبان علم و زبان ادبیات59
3-2-4. معیارهای تمایز اثر زبانی از اثرادبی60
3-2-4-1. معیار ساختاری61

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

3-2-4-2. معیار نقشی ………………………………………………………………………………………………………………….62
3-2-4-3. معیار نشانهشناختی …………………………………………………………………………………………………… 62
3-2-5. پیوستار زبان علم و زبان ادب ………………………………………………………………………………………….64
3-3. برنامهریزی برای زبان و واژهگزینی …………………………………………………………………………………….. 68
3-4. معضلات و تبعات وامگیری واژگان …………………………………………………………………………………….. 73
3-4-1. رشد در واژههای علمی و فنی ……………………………………………………………………………………….. 74
3-4-2. بیتوجهی گویشوران زبان به زبان فنی …………………………………………………………………………. 75
3-5. ملاحظات تدوین فهرست واژههای دانشگاهی ……………………………………………………………………. 77
3-6. فهرست 570 واژهای کاکسهد ………………………………………………………………………………………….. 81
3-7. جمعبندی …………………………………………………………………………………………………………………………… 82
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل دادهها
4-1. مقدمه85
4-2. فهرست واژههای کاکسهد (2000) و برابرنهادهای آن85
4-3. روش پژوهش97
4-4. تحلیل میزان بازنمایی واژههای دانشگاهی در متون خواندن مرکز آموزش زبان فارسی قزوین98
4-5. جمعبندی104
فصل پنجم: نتیجهگیری
5-1. مقدمه109
5-2. مروری بر فصلهای پیشین110
5-3. ارزیابی سؤالها و فرضیهها111
5-3-1. ارزیابی سؤال و فرضیۀ اول ……………………………………………………………………………………………111
5-3-2. ارزیابی سؤال و فرضیۀ دوم ……………………………………………………………………………………………112
5-3-3. ارزیابی سؤال و فرضیۀ سوم …………………………………………………………………………………………..113
5-3-4. ارزیابی سؤال و فرضیۀ چهارم ……………………………………………………………………………………….114
5-4. نتیجهگیری…………………………………………………………………………………………………………………………115
5-5. پیشنهادهایی برای پژوهشهای بعدی …………………………………………………………………………….. 116
کتابنامه
کتابنامۀ فارسی119
کتابنامۀ انگلیسی121
واژهنامه
واژهنامه فارسی به انگلیسی129
واژهنامه انگلیسی به فارسی132
پیوست
پیوست شماره 1) فهرست واژههای دانشگاهی کاکسهد ………………………………………………………… 137
چکیدۀ انگلیسی ……………………………………………………………………………….. 163
فهرست جدولها
جدول (4-1) زیرفهرست 1 از فهرست واژههای دانشگاهی …………………………………………………………………….87
جدول (4-2) زیرفهرست 2 از فهرست واژههای دانشگاهی……………………………………………………………………..88
جدول (4-3) زیرفهرست 3 از فهرست واژههای دانشگاهی…………………………………………………………………….89
جدول (4-4) زیرفهرست 4 از فهرست واژههای دانشگاهی…………………………………………………………………….90
جدول (4-5) زیرفهرست 5 از فهرست واژههای دانشگاهی…………………………………………………………………… 91
جدول (4-6) زیرفهرست 6 از فهرست واژههای دانشگاهی……………………………………………………………………. 92
جدول (4-7) زیرفهرست 7 از فهرست واژههای دانشگاهی…………………………………………………………………… 93
جدول (4-8) زیرفهرست 8 از فهرست واژههای دانشگاهی…………………………………………………………………… 94
جدول (4-9) زیرفهرست 9 از فهرست واژههای دانشگاهی…………………………………………………………………… 95
جدول (4-10) زیرفهرست 10 از فهرست واژههای دانشگاهی…………………………………………………………….. 96
جدول (4-11) واژههای مشترک فهرست واژههای دانشگاهی کاکسهد (2000) و کتاب خواندن سطح پیشرفته ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………99
جدول (4-12) واژههای مشترک فهرست واژههای دانشگاهی کاکسهد (2000) و کتاب خواندن سطح میانی ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….100
جدول (4-13) واژههای مشترک فهرست واژههای دانشگاهی کاکسهد (2000) و کتاب خواندن علوم پزشکی …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….101
جدول (4-14) واژههای مشترک فهرست واژههای دانشگاهی کاکسهد (2000) و کتاب خواندن فنیمهندسی ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….102
جدول (4-15)واژههای مشترک فهرست واژههای دانشگاهی کاکسهد (2000) و 4 کتاب خواندن………………………………………………………………………………………………………………………………………………………103
فهرست نمودارها
نمودار (3-1) پیوستار زبان علم و زبان ادب ………………………………………………………………………………………….. 65
نمودار (3-2) پیوستار زبان علم، زبان خودکار و زبان ادب ……………………………………………………………………. 67
نمودار (4-1) واژههای مشترک فهرست واژههای دانشگاهی کاکسهد (2000) و کتاب خواندن سطح پیشرفته …………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 100
نمودار (4-2) واژههای مشترک فهرست واژههای دانشگاهی کاکسهد (2000) و کتاب خواندن سطح میانی ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..101
نمودار (4-3) واژههای مشترک فهرست واژههای دانشگاهی کاکسهد (2000) و کتاب خواندن سطح پیشرفته…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….101
نمودار (4-4) واژههای مشترک فهرست واژههای دانشگاهی کاکسهد (2000) و کتاب خواندن سطح پیشرفته…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….102
نمودار (4-5) واژههای مشترک فهرست واژههای دانشگاهی کاکسهد (2000) و 4 کتاب خواندن ……104
نمودار (5-1) واژههای مشترک فهرست واژههای دانشگاهی کاکسهد (2000) و کتاب خواندن سطح پیشرفته ………………………………………………………………………………………………………………………………………..112
نمودار (5-2) واژههای مشترک فهرست واژههای دانشگاهی کاکسهد (2000) و کتاب خواندن سطح میانی ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 113
نمودار (5-3) واژههای مشترک فهرست واژههای دانشگاهی کاکسهد (2000) و کتاب خواندن علوم پزشکی ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 114
نمودار (5-4) واژههای مشترک فهرست واژههای دانشگاهی کاکسهد (2000) و کتاب خواندن فنیمهندسی ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 115

فصل اول
کلیات
1-1. مقدمه
زبان محمل اندیشۀ بشری است و انسانها برای ابراز احساسات، دستور دادن، شکایت کردن، درخواست کردن، دعوت کردن، تشکر کردن، موافقت کردن، سپاسگزاری، انتقال دانش و بسیاری اهداف دیگر از آن بهره میبرند. در واقع، زبان راهی برای بقا در اجتماع انسانی است و بدون آن بخش اعظم فعالیتهای بشری دچار نقصان و کمبود میشود. این موضوع در شرایطی که در دنیای امروز یادگیری زبانی غیر از زبان مادری اهمیتی بیش از پیش یافتهاست، بیشتر از هر زمان دیگری نیاز به توجه دارد. اگر بپذیریم که زبان، نظام در هم تنیده ای از حوزه های معنی، آوا، نحو و واژگان1 است، باید بر لزوم یادگیری همۀ مؤلفه های زبانی، برای یادگیری زبان واقف باشیم. اینجاست که آشنایی با نوینترین روشها و رویکردهای علم آموزش زبان دوم/ خارجی نقش غیرقابلانکاری پیدا میکند. امروزه حوزۀ آموزش زبان به قدری گسترده شدهاست که مباحث تخصصی و جزءنگری همچون “زبان برای اهداف ویژه”2، فهرست واژههای پربسامد، رویکرد محتوامبنا و مانند آن را به خود راه دادهاست. پس بجاست که در یاددهی و یادگیری هر زبانی، خود را به این روش و رویکردها مجهز کنیم.
1-2. بیان مسأله
اگر بهسان متقدمان عصر زبانشناسی نظری، همچون دوسوسور و گاردنر، نظام زبان را اصلاً و ذاتاً واژهبنیاد و تجلّی این نظام، یعنی گفتار، را متشکل از جملهها بدانیم، آن گاه میتوانیم ادعا کنیم که حتی تازهترین رویکردها3 نیز، همانند روشتدریسهای سنتی که در آنها واژه عنصری اصلی و اساسی قلمداد میشد، از توجه به واژه غافل نشدهاند. به عنوان مثال، در رویکردی همچون آموزش تکلیفمدار4 که تقویت توانایی زبانآموز در به کار بردن جملهها در بافت مناسب را اساس تدریس تلقی میکند، نمیتوان از آموزش واژه صرفنظر کرد. از این رو، بیراه نیست اگر معتقد باشیم همۀ رویکردها و روشتدریسهای مطرحشده در زمینۀ آموزش زبان دوم/خارجی هر کدام به نوعی، مستقیم یا غیرمستقیم، قائل به تأثیرگذاری غنای دایرۀ واژگانی بر پیشرفت مهارتهای زبانی هستند. بنابراین، شکی نیست که تعیینکنندهترین لایۀ هر زبانی لایۀ واژههاست. اگر دستور هر زبان راه انتقال پیام در آن زبان است، واژه خود پیام است و طبیعی است که در ابتدای مسیر یادگیری و یاددهی زبان، ذهن را بیشتر از هر چیزی با واژه و گروههای اسمی و صفتی آماده کنیم و پرورش دهیم. گذشته از این، بسیاری از زبانآموزان زبان را به این دلیل میآموزند که در آینده مطالبی تخصصی را که به آن زبان نوشته شدهاند، بخوانند و درک کنند. متنهای تخصصی صرفنظر از این که مملو از اصطلاحات علمی خاص هر رشته هستند، حاوی واژههایی نیز هستند که در هر متن علمی میتوان آنها را به وفور یافت. مطمئناً دانستن این قبیل واژهها، به طور کلی به همۀ زبانآموزانی که زبانی را با هدف آموختن یک رشتۀ خاص به آن زبان یاد میگیرند، بسیار راهگشا و مفید است. حال، با توجه به این که در ایران نیز دانشجویان بسیاری از کشورهای مختلف، برای آمادگی جهت تحصیل در دانشگاههای کشور، در مراکز آموزش زبان فارسی، مثل دانشگاه بینالمللی قزوین، مشغول به یادگیری زبان فارسی هستند، تهیۀ فهرستی از واژههای دانشگاهی فارسی لازم به نظر میرسد. وجود چنین فهرستی، فارسیآموزانی را که فارسی را با هدف آموختن علمی خاص یاد میگیرند یاری میکند تا با زحمت کمتر و اطمینان بیشتری در مسیر یادگیری زبان فارسی و سپس آن رشتۀ علمی گام بردارند. پس، ضروری است که در فراهم کردن فهرست واژههای دانشگاهی فارسی همت بورزیم.
1-3. اهمیت پژوهش
در سطح جهانی، واژههای دانشگاهی، برای کسانی که در سطوح مختلف دانشگاهها مشغول به تحصیل به زبان انگلیسی هستند، از اهمیت فوق العاده ای برخوردارند. کاکسهد5 (۲۰۰۰) فهرستی از واژه های دانشگاهی اراﺋﻪ داده است که شامل ۵۷۰ خانوادۀ واژگانی است که این واژهها در فهرست دو هزار واژۀ پربسامد انگلیسی وجود ندارند اما بهوفور در کتابها و متون دانشگاهی کاربرد دارند و بهعلاوه در روزنامهها و مجلات علمی نیز دارای بسامد بالایی هستند. استفاده از واژههای دانشگاهی، در انحصار رشتهای خاص دانشگاهی نیست، بلکه می تواند برای دانشجویان رشته هایی چون پزشکی، ادبیات، علوم پایه، اقتصاد، حقوق و … بسیار مفید و کاربردی باشد. تحقیقات انجام شده نشان داده است که یادگیری این واژهها، درک مطلب متون دانشگاهی را، برای دانشجویان خارجی به طور چشمگیری بالا میبرد و باعث میشود، آنها بدون اتلاف وقت و مراجعه به فرهنگهای لغات پربسامد که معمولا شامل دو تا سه هزار واژه می باشند و بیشتر در مکالمه کاربرد دارند، قادر به درک متون دانشگاهی شوند. پس با توجه به آنچه در بخش پیش عنوان شد، وجود فهرست واژههای دانشگاهی زبان فارسی، فارسیآموزان را هم در شروع و هم در ادامه دادن یادگیری زبان فارسی تشویق و ترغیب میکند. پس بجاست که به روشی علمی و اصولی، تدوین فهرست واژههای دانشگاهی برای زبان فارسی را آغاز نماییم. رسالۀ حاضر، آغازی است بر همین هدف مهم.
1-4. هدف پژوهش
در این پژوهش بر آنیم که با الگوگیری از یک نمونۀ موفق زبان انگلیسی، فهرست واژههای دانشگاهی زبان فارسی را شناسایی میکنیم و از این طریق گامی در جهت گسترش و تسهیل آموزش فارسی برداریم.
1-5. سؤالهای پژوهش
سؤالهایی که پژوهش حاضر برای یافتن پاسخ آنها شکل گرفت عبارتند از:
1. بازنمایی واژههای دانشگاهی در کتاب خواندن سطح پیشرفته مرکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبانان دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزوین چگونه است؟
2. بازنمایی واژههای دانشگاهی در کتاب خواندن سطح میانی مرکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبانان دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزوین چگونه است؟
3. بازنمایی واژههای دانشگاهی در کتاب فارسی ویژۀ علوم پزشکی مرکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبانان دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزوین چگونه است؟
4. بازنمایی واژههای دانشگاهی در کتاب فارسی ویژۀ فنیمهندسی مرکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبانان دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزوین چگونه است؟
1-6. فرضیههای پژوهش
متناظر با سؤالهای فوق، فرضیههای زیر مطرح است:
1. بازنمایی واژههای دانشگاهی در کتاب خواندن سطح پیشرفته مرکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبانان دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزوین ضعیف است.
2. بازنمایی واژههای دانشگاهی در کتاب خواندن سطح میانی مرکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبانان دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزوین ضعیف است.
3. بازنمایی واژههای دانشگاهی در کتاب فارسی ویژۀ علوم پزشکی مرکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبانان دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزوین ضعیف است.
4. بازنمایی واژههای دانشگاهی در کتاب فارسی ویژۀ فنیمهندسی مرکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبانان دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزوین ضعیف است.
5. بازنمایی واژههای دانشگاهی در کتابهای فارسی ویژۀ مرکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبانان دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزوین ضعیف است.
1-7. شیوۀ انجام پژوهش
در این پژوهش، که از دستۀ پژوهشهای کاربردی است، ابتدا فهرست واژههای دانشگاهی (کاکسهد، 2000) را که متشکل از 570 خانوادۀ واژگانی است، مطالعه کردیم. در هر خانوادۀ واژگانی این فهرست، یک سرواژه (که صورت بینشان هر خانواده است) و یک واژۀ ایتالیک (که پربسامدترین عضو هر خانواده است) وجود دارد. البته گاهی این دو ویژگی بر هم منطبق است یعنی صورت بینشان، پربسامدترین هم هست. ابتدا سرواژهها و ایتالیکها را از این فهرست جدا نمودیم. سپس، برابرنهادهای فارسی سرواژهها و ایتالیکها را از فرهنگلغت هزاره (حقشناس، 1386) استخراج کردیم. علت اصلی استفاده از فرهنگلغت هزاره این بود که برای هر مدخل رایجترین و قابلفهمترین معادل را ارائه میدهد و حداکثراطلاعات دربارۀ هر واژۀ رایج در انگلیسی را در اختیار فارسیزبانان قرار میدهد. در مرحلۀ بعد، فهرست برابرنهادهای فارسی سرواژهها و ایتالیکها را به همراه واژههای جدید چهار کتاب خواندن و درک مطلب متون فارسی6 (سطح میانی)، خواندن و درک مطلب متون فارسی7 (سطح پیشرفته)، فارسی ویژۀ فنیمهندسی8و فارسی ویژۀ علوم پزشکی9 مرکز آموزش زبان فارسی دانشگاه بینالمللی قزوین در چهار فایل مجزا در نرمافزار اکسل قرار دادیم و واژههای مشترک سرواژهها و ایتالیکها با هر یک از این چهار کتاب را یافتیم. در گام بعدی، میزان بازنمایی فهرست واژههای دانشگاهی کاکسهد (2000) در چهار کتاب مذکور را در نمودار نشان دادیم.
1-8. تعریف برخی مفاهیم و واژههای کلیدی
واژه
واژه یکی از عناصر طبیعی زبان است که اهل یک زبان آن را به عنوان یک واحد زبانی می شناسد و حتی بدون آشنایی با صورت نوشتاری زبان قادر به شناسایی آن است. با این وجود، به سادگی نمی توان آن را تعریف کرد و تاکنون تعریف واحدی از واژه توسط متخصصان این حوزه ارائه نشده است. شقاقی (1387: 21) واژه را عنصری می داند که در ساخت گروه استفاده میشود و به پدیدهای خیالی، واقعی، مادی یا انتزاعی در جهان خارج دلالت میکند .
واژگان
واژگان زبان، عبارت است ازمجموعۀ واژه هایی که اهل زبان در دسترس دارند و همچنین روابطی است که میان این واژه ها وجود دارد (باطنی، 1370: 74). واژگان مجموعه ای از عناصر انتزاعی
موسوم به واژه و تکواژ که در ذهن ذخیره شدهاند، است (شقاقی، 1387 : 143)
واژههای پایه
واژههای پایه متشکل از واژههایی است که میان گویشوران یک زبان مشترکند، به عبارتی دیگر، واژه های پایه شامل واژههایی است که برای توصیف سایر واژههای یک زبان کافی میباشند. کاربران بالقوه یک زبان مجهز به مجموعه‌ای از واژه‌های پایه هستند که به کمک آن می‌توانند در راستای ایجاد ارتباطی اساسی و ساده در بافت ویژه به منابعی از فرایندهای سادهسازی دسترسی داشتهباشند، مانند ارتباط با کودکان، خارجیان و غیره. (باقری، 1389: 39).
واژۀ دانشگاهی
فهرست واژههای دانشگاهی کاکسهد (2000)، از پیکرهای متشکل از 414 متن دانشگاهیِ نوشتهشده توسط بیش از 400 نویسنده، در چهار حوزۀ علوم انسانی، بازرگانی، حقوق و فناوری، بر پایۀ سه معیار وقوع تخصصی، دامنه، بسامد، استخراج شده است. فهرست کاکسهد (2000) از 570 خانوادۀ واژگانی تشکیل شدهاست. این 570 خانواده در تعداد ده زیرفهرست پخش شدهاند. زیرفهرست نخست پربسامدترین خانوادههای واژگانی و زیرفهرست دهم کمبسامدترین آنها را شامل میشود.
زبان علم
زبان علم آن گونۀ کاربردی10 از هر زبان است که در علم به کار میرود. البته منظور از این جمله، وجوه تمایز موجود میان زبانهای علوم مختلف نیست بلکه هدف، توجه به وجوه تشابه میان همۀ زبانهای همۀ علوم است؛ این که آن کدام ویژگیها هستند که در همۀ گونههای کاربردی همۀ علوم وجود دارند و لاجرم موجب میشوند گونههای مزبور همگی از گونههای کاربردی دیگری که برای مقاصدی سوای مقاصد علمی به کار میروند، جدا و متمایز بمانند (حقشناس، 1372).
1-9. محدودیتهای پژوهش
محدودیتهایی که در پیش روی پژوهشگر در انجام مطالعۀ حاضر وجود داشت، عبارتند از:
1. مهمترین مانع در انجام این پژوهش انتخاب بهترین برابرنهاد بود. اگرچه در ابتدا تصمیم بر آن شد که رایجترین و نخستین برابرنهاد هر مدخل در فرهنگلغت انتخاب شود اما گاهی نخستین برابرنهاد مدخل رایجترین آنها نبود. به طور کلی، انتخاب برابرنهاد امری بود که احتمال اعمال سلیقه در آن بالا بود.
2. در موردآموزش واژه در زبان فارسی تحقیقات فراوانی شدهاست. ازجمله پژوهش های اخیر، باقری(١٣۸۹)؛ قپانداری بیگدلی(١٣۷۸)؛ رستم زاده(١٣۸۹)؛ مرصوص (١٣۸۹) می باشد؛ اما تا جایی که نگارنده مطلع است، این پژوهش نخستین پژوهشی است که دربارۀ موضوع واژههای دانشگاهی در ایران انجام شده است. به همین دلیل، یکی از مهمترین محدودیتهای پژوهشگر، یافتن منابع مفید و قابلدسترس بود.
3. با توجه به نقشی که واژههای دانشگاهی در درک مطلب متون دانشگاهی دارند، این سؤال به ذهن نگارنده متبادر شد که برابر نهاد فارسی این واژهها چه تأثیری در درک مطلب متون دانشگاهی به زبان فارسی خواهند داشت. ابتدا نظر بر این بود که پس از بررسی میزان انطباق این واژهها با واژههای مورد استفاده در متون فارسی دانشگاهی، نقش آنها را در درک مطلب دانشجویان خارجی بررسی نماید، اما به دلیل عدم همکاری مؤسسههای دارای دانشجوی خارجی، به ویژه دانشگاه بینالمللی قزوین، و محدویت زمانی اجرای پژوهش، چارهای جز آن نبود که از این بخش صرفنظر نموده و به تهیۀ فهرستی از برابرنهادهای واژههای دانشگاهی کاکسهد (2000) اکتفا کنیم، لذا عنوان پایاننامه بر اساس این تصمیم انتخاب شده بود.
1-10. ساختار پژوهش
پژوهش حاضر مشتمل بر پنج فصل است. در فصل اول (کلیات)، بیان مسئله، اهمیت و هدف پژوهش، پرسشها و فرضیههای پژوهش و روش پژوهش بیان شدهاست. فصل دوم شامل بخشهایی چون اهمیت واژه، واژههای پایه و تعریف و انواع آن، یادگیری واژه و اصول و روشهای آموزش آن، مرحلههای تحول نثر فارسی و مانند اینهاست. فصل سوم به طور مفصل به معرفی جامع و کامل فهرست واژههای دانشگاهی کاکسهد (2000) میپردازد. در فصل چهارم، واژههای مشترک فهرست کاکسهد (2000) و چهار کتاب درحالتدریس در مرکز آموزش زبان فارسی دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزوین، استخراج گردید. در فصل پنجم پس از مروری بر فصول پیشین، به ارزیابی پرسشها و فرضیهها پرداخته شد و پیشنهادهایی برای پژوهشهای بعدی ارائه گردیده است.

فصل دوم
پیشینۀ مطالعات
2-1. مقدمه
اهمیت واژه در درک زبان به قدری پررنگ و غیرقابلانکار است که بهسختی میتوان به مخالفت با آن برخاست. واضح است که هر چه گنجینۀ واژههای هر فرد غنیتر باشد، درک متون نوشتاری یا گفتاری زبان را آسانتر مییابد. مطالعات مختلف و متفاوتی در این راستا انجام شدهاست. از طرفی، کار واژهگزینی نیز سالهاست که در کشورهای مختلف جهان به انحاء گوناگون آغاز شدهاست. بنابراین، این فصل خود دو بخش دارد. در این فصل و در بخش نخست، ابتدا به ذکر اهمیت واژه میپردازیم، سپس واژههای پایه را تعریف میکنیم و آنها را از حیث انواع و روشها و معیارهای تشخیص بررسی مینماییم، بعد روند، انواع و سطوح یادگیری واژه را از نظر میگذرانیم و در نهایت، اصول و روشهای آموزش واژه را معرفی میکنیم. در بخش دوم نیز به تاریخ تحول نثر فارسی در دوران اخیر، گریزی میزنیم و در پایان تجربۀ کشورهای دیگر در امر واژهگزینی را مرور میکنیم.
2-2. اهمیت واژه
ویلکینز11 (1976: 111) در خصوص اهمیت واژه می‌گوید: «بدون دانستن دستور زبان می‌توان اطلاعات اندکی را انتقال داد، اما بدون آشنایی با واژه‌ها، هیچ‌گونه اطلاعاتی را نمی‌توان منتقل کرد.»
به اعتقاد مککارتی12 (1990)، هرچقدر هم زبانآموز در زمینه دستور و آواهای زبان دوم/خارجی تبحر داشتهباشد، بدون بهکارگیری واژه هرگز نمی‌تواند ارتباط معناداری با گویشوران زبان موردنظر برقرار سازد.
ورمیر13 (1992) نیز معتقد است برای آن که گویشور سخن دیگران را درک کند و سخنش نیز برای آنان مفهوم باشد باید واژه‌ها را بداند. در واقع، بخش اصلی یادگیری یک زبان جدید، یادگیری واژه‌های جدید است و دانش دستوری مهارت چندانی را در زبان به ارمغان نمی‌آورد.
گاس و سلینکر14 نیز می‌گویند: «واژگان مهم‌ترین بخش برای زبانآموز است» (به نقل از لوفر15، 1997:140). تحقیقات میرا16 (1980) و نیشن17 (1990) نشان می‌دهد، بسیاری از مشکلات زبانآموزان در تولید و دریافت زبان، ناشی از دانش واژگانی کم آنهاست (کنگ18، 1995 : 43). به اعتقاد ریورز19 (1981: 242)، اصولاً بدون واژه، یادگیری زبان غیرممکن است.
2-3. واژههای پایه
به دلیل اهمیت خاصی که فهرستهای بسامدی و واژههای پایه20 در آموزش زبان دارند، از اوایل قرن بیستم تلاشهای متعددی برای تهیۀ چنین فهرستهایی از پیکرههای زبانی به عمل آمدهاست. امروزه به کمک رایانه و امکان دستیابی به گسترۀ فراوانی از متون رایانهای به عنوان پیکرۀ زبانی، میتوان تحلیلهای متنی دشواری را که در گذشته بسیار محدود و نیازمند وقت بسیار بودهاست، به آسانی انجام داد (باقری، 1389: 10). در این بخش، ابتدا واژههای پایه را تعریف و سپس از حیث انواع و روشها و معیارهای تشخیص بررسی میکنیم.
2-3-1. تعریف واژههای پایه
روش‌های متفاوتی برای تعریف واژه‌های پایه وجود دارد. از میان آنها می‌توان به سه مورد زیر اشاره کرد:
1. واژه‌های پایه شامل n واژه پربسامد یک زبان است.
2. واژه‌های پایه متشکل از واژه‌هایی است که میان همه گویشوران زبان مشترک است.
3. واژه‌های پایۀ معنایی شامل واژه‌هایی است که برای توصیف سایر واژه‌های یک زبان کافی هستند.
دو روش اول را می‌توان به عنوان روش‌های آماری و روش سوم را به عنوان رویکردی معنایی تبیین کرد (بارنت و لمان21، 1986،به نقل از باقری 1389: 50).
در تحقیقات مربوط به واژه‌های پایه باید به جای یک واژه پایه به چندین واژه پایه قائل بود، زیرا بسیاری از این واژه‌های پایه به شرایط ارتباط ویژه‌ای مرتبط هستند. کاربران بالقوه یک زبان مجهز به مجموعه‌ای از واژه‌های پایه هستند که به کمک آن می‌توانند در راستای ایجاد ارتباطی اساسی و ساده در بافت ویژه به منابعی از فرایندهای سادهسازی دسترسی داشتهباشند؛ مانند ارتباط با کودکان، خارجیان و غیره. (باقری، 1389: 39).
در حیطه واژه‌ها، واژه‌های پایه عموماً بسیار ساده و اساسی به نظر می‌رسند. معلمان زبان در زمره اولین کسانی هستند که برای تأمین اهداف یادگیری به تعریف واژه‌های پایه میپردازند. این واژه‌های پایه فاقد درونمایه عاطفی، ورزشی، ادبی و نیز بسیار عاری از مظاهر فرهنگی هستند (کارتر22، 2002‌: 34).
2-3-2. انواع واژههای پایه
واژه‌های پایه به طور کلی با توجه به مهارت‌های زبانی به چهار دستۀ واژه‌های نوشتاری، خوانداری، گفتاری و شنیداری تقسیم می‌شوند. تقسیمبندی زیر را برای واژه‌های پایه نیز می‌توان قائل شد:
1. واژه‌های پایۀ نوشتاری: یعنی تعداد واژه‌های پایه‌ای که فرد در نوشتن به کار می‌برد.
2. واژه‌های پایۀ خوانداری: یعنی تعداد واژه‌های پایه‌ای که فرد در خواندن متن به سادگی می‌فهمد.
3. واژه‌های پایۀ گفتاری: یعنی تعداد واژه‌های پایه‌ای که در کلام فرد یافت می‌شوند.
4. واژه‌های پایۀ شنیداری: یعنی تعداد واژه‌های پایه‌ای که فرد وقتی آنها را می‌شنود، می‌فهمد (نعمتزاده، 1379: 10).
واژه‌های پایه را از نظر محتوا می‌توان به دو دسته عمومی و تخصصی نیز تقسیم کرد:
نعمتزاده (1379) واژههای پایۀ عمومی23 را مجموعۀ واژههایی میداند که برای ارتباط متعارف به کار میروند اما واژههای پایۀ تخصصی24 دربردارندۀ واژههایی است که به زبان علم و زبان حوزهای تخصصی تعلق دارد. به عنوان مثال، در گفتار عادی اگر گفته شود «چراغ نارنجی» از واژه‌های عمومی، واژه‌ای انتخاب شده و اگر گفته شود «چراغ چشمکزن» از واژه‌های تخصصی واژه‌ای استفاده شدهاست (نعمت زاده، 1379: 11).
2-3-3. روشهای تشخیص واژههای پایه
به جرأت می‌توان گفت که متعارفترین روش که برای تخمین واژه‌های پایه چه در ایران و چه در خارج از ایران انجام شده، روش بسامدبنیاد است. سابقه این روش در خارج به سال 1944 و در ایران به سال 1350 بر می‌گردد. البته خود این روش هم به لحاظ ابزار مورداستفاده به دو نوع تقسیم می‌شود:
1. دستی: که سابقۀ بیشتری دارد و تمام کارهای آن با دست و کاغذ و قلم انجام می‌شود و وقت زیادی می‌برد ضمن اینکه هزینۀ زیادی هم صرف آن می‌شود.
2. رایانهای: که نسبت به روش قبلی قدری ساده‌تر است و از نرمافزار رایانهای واژهپرداز و نرمافزار تحلیل متن در آن استفاده می‌شود.
بسامد وقوع همواره به عنوان معیاری برای پایه بودن واژه مورد استفاده قرار گرفتهاست. در این مورد تعریفی از دیکسون25 (1971: 441) ذکر می‌کنیم:
«واژه‌های پایه (هستهای)26 نسبت به واژه‌های غیرپایه (غیرهسته‌ای)27 از بسامد وقوع بالاتری برخوردارند؛ البته نه به این معنی که در گروه (پیوستار) افعال هسته‌ای، فعلی که از شرایط هسته‌ای بودن کمتری برخودار است پربسامدتر از فعل غیرهستهای عام باشد. اما می‌توان گفت که تقریباً در بسیاری موارد یک واژه هسته‌ای معیّن نسبت به واژه‌های غیرهسته‌ای دارای بسامد وقوع بالاتری است.»
تورنبری28 (2004: 138) نیز معتقد است که واژه‌های پربسامد در هر زبانی حاوی معنای پربسامد زبانی نیز می‌باشند.
کارتر (2002: 36) معیارهای تشخیص واژه‌های پایه را به دو دسته مرتبط تقسیم می‌کند:
1. معیارهای مربوط به روابط معنایی و نحوی واژه‌های پایه
2. معیارهای مربوط به خنثایی و بی‌نشانی واژه‌های پایه.
هدف از معیار اول تعیین میزان وابستگی برخی واژه‌ها به نظام زبانی است. این واژه‌ها جایگاهی را در یک شبکۀ سازمانیافته از روابط متقابل نحوی و معناییساختاری اشغال می‌کنند. معیار دوم به منظور کشف میزان خنثایی گفتمانی و بی‌نشانی برخی واژه‌ها نسبت به سایر واژه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. این واژه‌ها در بافت‌های کاربردی به صورت بی‌نشان ظاهر می‌شوند. برخی از این معیارها به کاربرد زبانی گویشوران مرتبط است. ارائۀ معیارهای مطمئن‌تر به منظور سنجش کاربردی واژه‌ها بسیار دشوار است اما معیارهای مذکور حداقل شناختی را ورای شم شخصی گویشوران به دست می‌دهد.
2-3-4. معیارهای تشخیص واژههای پایه
برخی از معیارهای متداول در تشخیص واژه‌های پایه عبارتند از:
2-3-4-1. جایگزینی نحوی
در این معیار قابلیت برخی واژه‌ها در جایگزینی به جای سایر واژه‌ها سنجیده می‌شود؛ به طور مثال در گروه واژه‌های: gormandize (باولع خوردن) ، stuff (لمباندن)، eat (خوردن) ، devour (بلعیدن)، dine (ناهار خوردن) و gobble (حریصانه خوردن) برای اشاره به هر یک از واژه‌ها می‌توان از فعل “خوردن” استفاده کرد (زیرا دارای ویژگی‌ معنایی پایه است) اما چندان مناسب نیست که به جای “خوردن” از هر یک از واژه‌های دیگر استفاده کنیم (کارتر، 2002 : 36، به نقل از باقری، 1389: 55).
معیار مربوط به جایگزینی نحوی29 مبتنی بر توصیفی است که دیکسون از فعل‌ها به دست داده است. دیکسون اظهار می‌کند که افعال هسته‌ای30 جملگی دارای ویژگی‌های معنایی و نحوی افعال غیرهسته‌ای31 هستند اما عکس این موضوع صادق نیست؛ به عنوان مثال در گروه give (دادن)، donate (بخشیدن)، award (اعطا کردن)، فعل give قابلیت جایگزینی بیشتری نسبت به افعال مرتبطی مانندaward و donateدارد. قابلیت جایگزینی واژه‌ها می‌تواند مقیاسی برای هسته‌ای بودن آنها باشد (باقری، 1389: 55).
2-3-4-2. متضاد
هرچه واژه‌ای کمتر پایه محسوب شود یافتن واژه متضاد32 آن دشوارتر خواهد بود. بنابراین، با توجه به اینکه fat (چاق)-thin (لاغر) و laugh (خنده)-Cry (گریه) متضاد هستند، یافتن متضاد دقیقی برای واژه‌هایی که جایگاههای متفاوتی را در فضای معنایی اشغال کرده‌اند دشوار است، از این رو، مطابق این تعریف می‌توان گفت که واژه‌های دو مجموعه (فربه، تنومند، گوشتالو و نحیف) و (هق هق زدن و قهقهه زدن) کمتر پایه محسوب می‌شوند (کارتر، 2002 : 38، به نقل از باقری، 1389: 56).
2-3-4-3. باهم آیی همنشینی
باهمآیی33 در واقع نمایانگر مجموعه یا گروهی است که واژه در آن ظاهر می‌شود؛ یعنی واژه‌های مجزا در محیط واژگانی کلمات دیگر فعالیت می‌کنند. برخی واژه‌ها تنها از طریق ذکر دامنۀ باهمآیی معمول آنها متمایز می‌شوند؛ به عنوان مثال: Powerful Tea و Strong Tea.
این معیار بر اساس فرضیه‌ای استوار است که طبق آن هرچه یک واحد واژگانی پایه‌تر باشد، در تعامل بیشتری با واژه‌های دیگر قرار می‌گیرد؛ یعنی اگر واژه‌های «روشن، آشکار، بدیهی، درخشان» به عنوان عوامل فعال در پیوستار پایه_غیرپایه فرض می‌شوند، پس مقیاس پایه بودن نسبی «روشن» این است که ما موارد زیر را در زبان داریم: فکر روشن، آبی روشن، اتاق روشن، آینده روشن. اما واژه‌های دیگر دارای موارد همنشینی کمتری هستند. البته در تعیین و اندازه‌گیری روابط همنشینی مشکلاتی نیز وجود دارد. آن رابطه‌ای که متعارف و ممکن به نظر می‌رسد معمولاً نوعی انتخاب سبکی و مرتبط با یک بافت تعاملی پویا و قابل تأمل است (کارتر 2002 : 38، به نقل از باقری، 1389: 56).
2-3-4-4. گستردگی
استابز34 (1986) به ویژگی گستردگی35 که توسط واژه پایه یا مطابق اصطلاح وی «هسته‌ای» تصرف می‌شود اشاره میکند. استابز اظهار می‌کند که می‌توان از طریق کنترل تعداد مدخل‌هایی که یک واژه در فرهنگ لغت دارد به موارد تشخیص ساده‌ای دست یافت. او اظهار می‌کند که در فرهنگ زبان انگلیسی کالینز36 150 ترکیب فهرست شده‌اند که با well شروع می‌شود و می‌گوید که هسته‌ای بودن فعلی مانند run ، حداقل از طریق حضور این فعل در ترکیبات، اصطلاحات، افعال چندکلمه‌ای، افعال دوقسمتی و غیره آشکار می‌شود، به طور مثال: run-of-the-mill (عادی)، run up (تلف کردن). این معیار به وضوح با معیار قبلی (با همآیی همنشینی) پیوند خوردهاست و این امر نشان می‌دهد که برای سنجیدن پایه‌ای بودن یک واژه یک معیار نمی‌تواند به تنهایی کافی باشد (کارتر 2002 : 40، به نقل از باقری، 1389: 57).
2-3-4-5. شمول معنایی
شمول معنایی37 مشابه معیارهای قبلی، شامل این مفهوم است که واژه‌های پایه دارای ویژگی‌های عام‌تری هستند. رابطه هم شمولی نوعی رابطه ترادف نامتقارن است. «لاله» و «رز» همشمول هستند و با یک شمول معنایی یکسان ذیل واژه شامل «گل» به هم پیوند خورده‌اند. به طور مشابه گروه «موتورسیکلت، اتومبیل، وانت و غیره» همگی به طبقه‌ای متعلقند که به طور عام می‌توانند با برچسب «وسیلۀ نقلیه» مشخص شوند. البته نباید چنین تصور شود که تمامی واژه‌های شامل واژه‌های پایه هستند. تشخیص واژه‌های پایه از طریق معیار شمول معنایی همیشه میسر نیست (کارتر 2002 : 40، به نقل از باقری، 1389: 57).
2-3-4-6. عاری بودن از مظاهر فرهنگی
مطابق معیار عاری بودن از مظاهر فرهنگی38، هرچه واژه‌ای پایهتر باشد، کمتر به کاربردهای فرهنگی وابسته است. استابز (1986الف) مواردی را مورد بحث قرار می‌دهد که در آن واژه‌ها کمتر از زبانی به زبان دیگر قرضگیری می‌شوند. بنابراین در انگلیسی، در حالیکه اصطلاحاتی مربوط به آشپزی مانند pouf (پف دادن) از زبان فرانسه قرضگیری شدهاند، واژه‌هایی از قبیل واژه‌های مربوط به عملکردهای اصلی بدن، پدیدههای فیزیکی طبیعی، ابعاد شکلی و اندازهای، واژه‌های ضمیری و غیره، از این قرضگیری مستثنی هستند و اجزاء پایه زبان را تشکیل می‌دهد. استابز در این مفهوم خاص کلماتی از قبیل round (گرد)، Earth (زمین)، Eat (خوردن)، big (بزرگ)، sun (خورشید) وsleep (خوابیدن) را کلمات عاری از مظاهر فرهنگی می‌داند (کارتر 2002: 41 ،به نقل از باقری، 1389: 58).

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

2-3-4-7. تلخیص
این معیار گویشورمحور است و از بررسی سبکی ادبی تجربی که در کتاب استابز (1980) گزارش شده به دست آمدهاست. تلخیص39 به مسئلۀ انتخاب مجموعه گسترده‌ای از واژه‌های قاموسی توسط گویشوران به هنگام خلاصه کردن رویدادها، طرح‌ها و غیره اشاره دارد. بنابراین، در خلاصه‌های داستان گربه در باران همینگوی گویشوران بهاتفاق ترجیح دادند که به جای واژه‌هایی از قبیل kitty (پیشی) و pussy (پیشی) از واژه cat (گربه) استفاده کنند. از این مسئله چنین برمی‌آید که خلاصه‌ها گونه‌ای هستند که در آنها گزاره‌های نقلشده باید با پوششی غیرسبکی و بلاغی یا قیاسی بیان شوند. در مورد این معیار می‌توان از گویشوران تقاضا کرد تا متونی را که از واحدهای واژگانی مرتبط تشکیل شده‌اند خلاصه کنند (کارتر، 2002: 42، به نقل از باقری، 1389: 58).
2-3-4-8. با هم آیی متداعی
معیار با هم آیی متداعی40 در نتیجۀ مطالعات ازگود41 و همکارانش در دهه 50 بدست آمده و بعدها به روز شدهاست (ازگود، 1976). در آزمون‌های ثبتشده کارتر (1982الف) از گویشوران خواسته شدهاست که واژه‌ها را در گروهی بهترتیب بچینند. مطابق این معیار، واژه پایه واژه‌ای است که صرفنظر از پربسامد بودن، در شرایطی که نیاز به آن وجود دارد بهراحتی به ذهن متبادر شود (کارتر، 2002: 42، به نقل از باقری، 1389: 59).


پاسخ دهید