د) آسیبهای مکانیکی که به علت نبود روشهای مناسب در طول دوره برداشت، بسته‌بندی و حمل و نقل منجر به زخمهای پوستی، خراش، شکستگی، فشردگی و لهیدگی محصول می‌گردند به طوری که مستعد فعالیت و رشد ریززنده‌ها می‌شوند، جابه‌جایی نامناسب در زمان رساندن محصول به بازار موجب زخمی شدن و آسیبهای مکانیکی شده مزایای سرد کردن پس از برداشت را کاهش می‌دهد از طرف دیگر بر اثر صدمه دیدن بافت سلولی فعالیت آنزیمها تا حد زیادی افزایش یافته و محصول آسیب می‌بیند. به طور کلی ضایعات پس از برداشت محصولات غیر دانه‌ای در کشورهای در حال توسعه در مرحله جابه‌جایی،‌ حمل و نقل، انبارداری و فرآوری و در محصولات دانه‌ای در مرحله خشک کردن و ذخیره سازی رخ می‌دهد.
ه) ضایعات ناشی از عوامل اجتماعی و اقتصادی که بر اثر عوامل زیر به وجود می‌آیند.
1- سیاست‌گذاری‌‌ها: شامل شرایط سیاسی خاصی می‌شود که در آن یک راه حل تکنولوژیکی کافی نیست یا برای به مرحله اجرا گذاشتن آن با مشکلاتی روبرو است. برای مثال نبود اطلاعات و برنامه‌ریزی ضعیف در رابطه با مدیریت منابع انسانی، اقتصادی و علمی از جمله این موارد است که سبب ضایعات غذایی می‌گردد.
2- منابع: کمبود منابع انسانی، اقتصادی و فن‌آوری جهت گسترش برنامه‌های مورد نیاز برای جلوگیری یا کاهش ضایعات پس از برداشت مواد غذایی.
3- آموزشی: نبود اطلاعات کافی از اصول علمی مربوط به نگهداری، فرآیند، بسته‌بندی، حمل و نقل و توزیع محصولات غذایی.
4- خدماتی: ناکارآمدبودن سازمانها و نهادهای تجاری دولتی یا خصوصی برای بازاریابی محصولات.
5- حمل و نقل: تجهیز نبودن وسایل حمل و نقل محصولات خام بویژه میوه‌ها و سبزی‌ها به سیستم خنک کننده، موجب آسیب دیدن حجم زیادی از آنها می‌شود (مینایی و افکاری، 1382).
2-6- فاکتورهای اقتصادی اجتماعی تاثیر گذار بر ضایعات
فاکتورهای اقتصادی اجتماعی تاثیر گذار را می توانیم به این صورت نیز طبقه بندی کنیم (کادر، 2005)15:
2-6-1- سیستم بازاریابی ناکافی
در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، به دلیل عدم وجود اطلاعات بازار و ارتباط لازم بین تولید کننده و خریدار، تولید کنندگان توانایی تولید مقدار محصول با کیفیت خوب را دارند ولی چون امکانات مورد نیاز، مناسب، سریع و مرتبط برای رساندن این محصولات به دست مصرف کننده را ندارند، ضایعات بسیار زیادی ایجاد میشود. در مناطق تولید، تشویق به ایجاد تشکلهای بازاریابی بین تولیدکنندگان محصولات عمده، به خصوص در کشورهای در حال توسعه، به علت کوچک بودن نسبی اندازه زمینها، لازم است، فواید این تشکلها به قرار زیر است:
– ایجاد مناطق تجمع مرکزی برای محصول برداشت شده
– فروش عمده محصولات برداشت و بسته بندی شده
– توانایی تهیه محصولات برای فروش و انبار به مقدار زیاد و در هنگام نیاز
تسهیل در حمل و نقل به بازارها
– عمل کردن به عنوان واحد فروشی مشترک برای اعضا
– هماهنگی برای برنامه فروش
– توزیع مساوی سود
لازم است سایر سیستمهای توزیع محصولات مانند فروش مستقیم به مصرف کننده (کنار جاده، ایجاد بازار در شهرها و بازار محلی در حومه شهر) نیز تشویق شده و برای کاهش هزینه های حمل و نقل، تولید به مناطق پر جمعیت نزدیک باشد. در بیشتر کشورهای در حال توسعه، بازارهای عمده فروشی به دلیل مشکلاتی مانند فقدان تسهیلات لازم برای بارگذاری و بارگیری، عدم وجود سیستمهای ضدعفونی، رساندن میوهها، بستهبندی و انبار موقت توسعه نیافته اند و طرحهای موجود برای بهتر شدن ساختار تسهیلات بازارهای عمده فروشی، به دلیل عوامل سیاسی، اجتماعی به تعویق میافتند.
2-6-2- ناکافی بودن تسهیلات حمل و نقل
در بیشتر کشورهای در حال توسعه، برای حمل و نقل محصولات باغی، جادههای کافی و مناسب و تشکیلات حمل و نقل و سایر موارد مرتبط، به خصوص آنهایی که مناسب محصولات باغی تازه و فساد پذیر هستند، هم برای بازار محلی و هم برای صادرات وجود ندارد و تولید کنندگان معمولأ قادر به داشتن تشکیلات حمل و نقل نیستند و در برخی از موارد هم که بازاریابان و همکارانشان این تسهیلات را دارند، به دلیل ضعف شرایط جادهای کاری از دست آنها ساخته نیست (سهرابی و همکاران، 1381).
2-6-3- قوانین و مقررات دولتی
نظارت های دولت، به خصوص برای قیمتهای عمده و خرده فروشی محصولات کشاورزی، در کشورهای مختلف متفاوت است و در بسیاری از موارد کنترل قیمت در تقابل با تولید است. اگرچه این مقررات به منظور حمایت از مصرف کننده است ولی مشوق سوء استفاده بوده و انگیزهای را برای تولید محصول با کیفیت بالا و حفظ کیفیت پس از برداشت، ایجاد نمیکند، از طرفی در صورتی که مقررات به طور مناسب حمایت شده و ضامن سلامتی عمومی و بهبود روشهای انتقال و حمل باشد، برای مصرف کننده بسیار اهمیت دارد (مینایی و افکاری، 1382).
2-6-4- در دسترس نبودن ابزار و تجهیزات
حتی اگر تولیدکنندگان محصولات کشاورزی، نیاز به استفاده از ابزار و لوازم خاص در برداشت و جابهجایی پس از برداشت داشته باشند، در بیشتر موارد در بازار محلی آنها را پیدا نخواهند کرد. این مسئله در مورد ظروف، تجهیزات تمیز کردن، واکس زدن، بستهبندی و سرد کردن صادق است و بیشتر این ابزارها در محل تولید نمیشوند و به مقدار کافی و مورد نیاز تقاضای مصرف وارد نمیشوند. قوانین دولتی متفاوت در بعضی از کشورها، اجازه وارد کردن این تجهیزات را به تولید کننده نمیدهد و در دسترس بودن ابزار مورد نیاز برای استفاده فن آوری توصیه شده برای یک موقعیت خاص ضروری است. در بسیاری از موارد هم امکان ساخت این ابزار با قیمت بسیار کمتر از نمونه ای وارداتی در محل مورد نظر وجود دارد.
2-6-5- کمبود اطلاعات
در حمل و نقل پس از برداشت محصولات کشاورزی عامل بسیار مهم، انسان است، بسیاری از دستاندرکاران مستقیم امر برداشت، بسته بندی، حمل و نقل و بازاریابی در کشورهای در حال توسعه محدودیتهایی دارند و در این موارد و در حال حاضر، برنامه آموزشی یا ترویجی مؤثر و از راه دور بسیار لازم است و این نیاز در آینده هم ادامه خواهد یافت (ممتاز، 1371).
2-6-7- ضعف خدمات پس از فروش

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، بسیاری از تجهیزات و تسهیلاتی که سالها پیش ساخته شده، در حال حاضر معیوب هستند یا کارآیی مناسب را ندارند که به دلیل فقدان خدمات پس از فروش یا عدم دسترسی به قطعات یدکی است و به خصوص در قسمتهای دولتی، این مورد بیشتر مشاهده میشود. به منظور اطمینان از موفقیت و توسعه مؤثر هر پروژه جدیدی باید سرمایه کافی برای خدمات پس از فروش داشته باشد.
2-7- نقش مراحل گوناگون در اتلاف محصولات کشاورزی
نشان داده شده که گندم در مرحله کاشت 2درصد، در مرحله برداشت 10 درصد، پس از برداشت 15 دصد ضایئات داشته، لوبیا در مرحله کاشت 15 درصد، داشت 30 درصد و برداشت 10 درصد و پس از برداشت 30 درصد ضایئات داشته اند (بی نام، 1382).
2-7-1- تولید
در رابطه با مواد غذایی با منشأ گیاهی باید محیط را برای رشد و نمو و تکثیر آفتها و عاملهای بیماریزا نامساعد ساخت. از روشهای کاهش ضایعات قبل از برداشت محصولات کشاورزی، می‌توان به تناوب یا گردش زراعی، شخم و از بین بردن بقایای محصول و گیاهان خودرو، تاریخ کاشت مناسب، انتخاب بذر و نهال سالم و استفاده از گونه‌ها و ارقام مقاوم در برابر آسیب حشرات و بیماری‌ها، ضدعفونی کردن خاک و استفاده از مقادیر مناسب کود اشاره کرد (زمردی، 1370).
اجرای عملیات زراعی به موقع از جمله رعایت زمان مناسب برداشت محصول و مراقبتهای لازم در زمان برداشت، حمل و نقل و جابجایی نقش مؤثری در جلوگیری از ایجاد ضایعات و کاهش کیفیت محصول دارد. با کاهش مصرف سم و کودهای شیمیایی و تلاش جهت بهینه سازی مصرف آنها می‌توان از اثرات نامطلوب آنها جلوگیری کرد. در صورتی که با مصرف بیش از حد کود و سم‌های شیمیایی زیانهای فراوانی وارد شده است که افزون بر تخریب محیط زیست مانند آبهای زیرزمینی و خاک و هدردادن منابع طبیعی سلامت انسان را نیز به خطر می‌اندازد برای مثال نیترات، اگر چه نقش یک کود شیمیایی مهم را به عهده دارد اما وجود بیش از 10 میلی‌گرم در لیتر ازت نیترات در آب و در وزن خشک محصولات کشاورزی موجب بروز انواع سرطان در بزرگسالان و بیماری و مسمومیت تا حد مرگ در دامها می‌شود (ملکوتی، 1377). در آزمونی با بررسی اثر ارتفاع برگچینی بر میزان ضایعات چای دیده شد که اختلاف بین سطوح ارتفاع برداشت و اختلاف بین زمان های برداشت بر ضایعات چای معنی دار بوده و میزان آن در پاییز بیشتر است (صلواتیان، 1387).
2-7-2- نگهداری در انبار
   بیشتر فرآورده‌های کشاورزی فصلی هستند و پس از برداشت باید در انبارها و سیلوها نگهداری شوند. افزون برآن کشاورزان برای تامین نیاز خود به انبار کردن محصولات کشاورزی نیاز دارند ضمن این که انبار کردن محصولات کشاورزی جهت برقراری تعادل در عرضه و تقاضا امری ضروری است از طرفی با همه اقدامها و فعالیتهایی که در کشورهای گوناگون برای توسعه اقتصادی و افزایش رشد کشاورزی به عمل می‌آید مقدار زیادی از محصولات به علت نبود شرایط مناسب نگهداری از بین می‌روند و از این راه زیانهای فراوانی به تولیدات کشاورزی وارد می‌شود (زمردی، 1370).
آلودگی ممکن است قبل از برداشت محصول به وسیله محصولات آلوده از مزرعه به انبار منتقل شود و یا درون انبار ایجاد گردد. این زیانها به دلیل تغییرهای شیمیایی، فعالیت ریززنده‌ها، تکثیر و رشد حشره‌ها و کنه‌ها، حمله موشها، روشهای نادرست نگهداری و شرایط نامناسب از نظر دما و رطوبت نسبی به وجود آید که در نتیجه محصول از نظر کمی و کیفی آسیب می‌بیند، آسیبهای کمی موجب کاهش وزن محصولات کشاورزی می‌شود و آسیبهای کیفی ارزش غذایی و تجاری محصولات را کاهش می‌دهد. نمودارهای 1تا 4 نشان می‌دهد که مقادیر قابل توجهی گندم، سیب‌زمینی، زردآلو و سیر در طول مدت نگهداری در انبار از بین می‌رود (سهرابی و همکاران، 1381)، بیشتر این خسارتها ناشی از ریززنده‌ها یعنی کپکها و باکتریها است. برخی از قارچها در محصولات آلوده مایکوتوکسین تولید می‌کنند که تغذیه از چنین محصولات آلوده‌ای برای انسان و دام مناسب نمی‌بــاشد (زمردی، 1370).
2-7-3- فرآوری
     یکی از علتهای مهم وجود ضایعات و یا افت کیفیت در محصولات کشاورزی عدم توسعه فعالیتهای صنعتی و تبدیلی است. به کمک فرآوری می‌توان موجب کاهش حجم و وزن مواد اولیه شد و آنها را به اشکالی که از نظر عملی و اقتصادی قابل حمل‌تر و قابل مبادله‌تر باشد تبدیل نمود (مردوخی و نصیرپور، 1373). برای حفظ خواص فیزیکی و کیفیت مواد اولیه صنایع تبدیلی باید دقتها و مراقبتهای ویژه‌ای در جریان حمل و نقل، تخلیه و نگهداری آنها به عمل آید و سرعت خاصی به کار گرفته شود که در دیگر صنایع تا این حد مطرح نبوده و ضرورتی ندارد تا مقدار ضایعات تا حد امکان کاهش یابد (ممتاز، 1381). صنایع تبدیلی کشاورزی با فرآوری مواد دارای منشأ گیاهی و حیوانی از طریق تغییرات فیزیکی، شیمیایی، نگهداری، بسته‌بندی و توزیع به تبدیل و نگهداری آنها می‌پردازد. ایجاد و گسترش آن می‌تواند قسمت قابل توجهی از ضایعات میوه و تره‌بار را بازیابی و یا از استمرار تولید آنها جلوگیری نماید. در واقع نگهداری مناسب و فرآوری پس از برداشت افزون بر رعایت مراقبتهای قبل از برداشت بروز فساد به وسیله عوامل خارجی یا داخلی را به تعویق انداخته یا ممانعت به عمل می‌آورد که در نتیجه آن مواد غذایی می‌تواند برای مدت طولانی‌تری قابل مصرف باقی بماند. در حال حاضر تنها 67 هزار تن از مواد غذایی تولید شده به صورت بسته‌بندی به بازار عرضه می‌شود.
2-8- آثارضایعات محصولات کشاورزی برجنبههای مختلف اقتصادی
ضایعات از چند جنبه بر اقتصاد ضربه وارد می کند:
1- میزان تولید را کاهش می دهد
2- نیاز به واردات را افزایش می دهد
3- نهاده های لازم برای تولید (که به سختی تهیه می شوند) را هدر می دهد

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

2-9- روشهای اقتصادی جلوگیری از ضایعات
1- برنامه کنارگذاری کشت محصول (set Aside)
2- سیاستهای کاهش هزینه مبادله (Transaction Cost)
3- کاهش سوبسید بعضی از محصولات غذایی
4- بکارگیری قیمت تضمینی
5- افزایش کیفیت بسته بندی
6- کاهش ضایعات از طریق بازاریابی مناسب
ضایعات در محصولات فاسدشدنی در هر جایی از مزرعه تا مصرف کننده نهایی رخ داده و بستگی به درجه فاسد شوندگی محصول دارد (سهرابی و همکاران، 1381). چون زنجیر یا سیستم بازاریابی به عملیات ویژه حمل و نقل، ترابری و فعالیتهای تجاری اطلاق می شود و همبستگی نزدیکی بین نوع و حجم ضایعات ایجاد شده برای یک محصول خاص و سیستمی که این محصول در آن به پیش می رود وجود دارد. لازم است در مورد بازاریابی به دو موضوع بدلیل اهمیت آنها بطور مجزا اشاره شود
الف- کارآیی سیستم بازاریابی
استقرار یک سیستم یا زیرسیستم بازاریابی برای معرفی و کاربرد معیارهایی که کاهش دهنده ضایعات تا یک حد مطلوب هستند بسیار مفید است. وقتی یک زیرسیستم بازاریابی نوظهور که در آن یک اقتصاد پیشرفته که دارای اضافه تولید است جایگزین اقتصاد معیشتی یا نیمه معیشتی می شود و سیستم بازاریابی برای جمع آوری، انتقال و توزیع حجم محصول اضافه، سازگار نشده است. این سیستم بازاریابی، از کارآیی لازم برخوردار نخواهد بود. اما هنگامی که شاخص خوبی برای معرفی و کاربرد یک معیار ویژه برای کاهش ضایعات وجود دارد، کاهش اندازه و میزان ضایعات در یک سیستم رخ می دهد که البته به آمادگی و توانایی سیستم در انتقال این پیشرفت و بهبود به قسمتهای مختلف زنجیره بازاریابی بستگی دارد (مردوخی و نصیرپور، 1373).
به نظر می رسد اکثر معیارهایی که روی حمل و نقل مطمئن، شرایط بهتر وانتقال سریعتر و انبارداری مناسب، متمرکز شده اند، تنها هنگامی کاربرد مؤثر دارند که ساختار سیستم بازاریابی بهبود یافته باشد.
ب- رابطه میزان ضایعات و نقص در سیستم بازاریابی
میزان بالای ضایعات به دلیل تجارب ناقص مدیریتی در تصدی و سیاست انبارهای سردخانه دار، نداشتن اطلاعات تکنیکی در توزیع امکانات و تکنیکهای حمل و نقل، فقدان یک برنامه فروش برای مجموعه برنامه های خرید و عموماً سیاستهای غیرواقعی قیمت گذاری، رخ می دهد. فعالیتهای چاره ساز زیادی برای رفع این مشکل وجود دارد و ممکن است نیاز به توجه و اولویت بندی بهتر در هر برنامه ریزی عملی برای کاهش ضایعات داشته باشد (سهرابی و همکاران، 1381).
2-10- استراتژی کاهش ضایعات پس از برداشت محصولات کشاورزی
اولین قدم برای تعیین استراتژی مناسب برای کاهش ضایعات پس از برداشت محصولات کشاورزی، تجزیه و تحلیل سیستماتیک هر محصول تولیدی و سیستم جابهجایی است (بل و همکاران، 161999؛ لاگرا، 2000)17. اگرچه بررسی منفعت به هزینه برای تشخیص برگشت سرمایه در فنآوری پس از برداشت، ضروری است، انتخاب فنآوری مناسب برای هر اندازه از تشکیلات پس از برداشت، اهمیت دارد( پرسون، 2006)18. برای جابهجایی محصول و کاهش ضایعات، شرکتهای بازاریابی و شرکای آنها مستلزم فراهم کردن تسهیلات برای جمعآوری، تهیه و حمل محصول به بازار از طریق فعالیتهای بازاریابی هماهنگشده و توزیع سود مساوی به اعضاء هستند.برای کشورهای در حال توسعه، نیاز به ساختار هماهنگکنندهای که باعث ارتقای رشد و رفاه شده و موارد زیر را تأمین کند، پیشنهاد شده است:
– تهیه اطلاعات کافی از بازار و ارائه آن به تمامی شرکای تجاری
– مشخص کردن زمینههای سرمایهگذاری در تحقیقات پس از برداشت
– شرکت در موافقتنامههای بین المللی برای ارتقای تجارت و امنیت غذایی
بنابراین به نظر می رسد که پیشسرمادهی در خلأ، بهبود روشهای بسته بندی، بسته بندی جداگانه اقلام برای افزایش ماندگاری و روشهای انبارداری و سردخانهای و تحقیق برای تعیین مقدار رسیدگی محصولات و آموزش عاملین بازار در جلوگیری از ضایعات مؤثر است (شادان و مهینخواه، 1383).

2-11- عوامل موثر بر ضایعات بادام زمینی در گیلان
بادام زمینی از جمله گیاهان عمده گیلان می باشد که در فرایند تولید (کاشت، داشت، برداشت) و پس از تولید ( مراحل فرآوری) دارای ضایعات است که عبارتند از:
2-11-1- ضایعات ناشی از تنش ماندابی
بارندگی فراوان در ماه های فروردین و اردیبهشت، در تاریخ و زمان کاشت بادام زمینی (فرودین ماه و اردیبهشت ماه) منجر به پوسیدگی بذرها و عدم رسیدن به سطح سبز یکنواخت می گردد. آب ماندگی و زیادی آب در زمین هایی که در ارتفاع کمتر از سطح رودخانه ها واقع شده اند منجر به آب ماندگی پای بوته و پوستیدگی غلاف ها منجر می گردد. ماندابی پای بوته همچنین باعث افزایش شدت بیماری ها می شود. غوطه ور شدن گیاه درآب به مدت چند روز ممکن است تا 90 درصد موجب افت محصول گردد (پاکدل و همکاران، 1391).
2-11-2- ضایعات ناشی از آفات
بادام زمینی گیاهی بسیار کم توقع است که در خاک هایی با پایین ترین درصد ماده آلی به خوبی رشد کرده و عملکرد قابل قبولی خواهد داشت. اما یکی از معضلات عمده کشاورزان بادام کار، آفت لارو آگروتیس است.
لارو آگروتیس دارای سه چرخه زندگی در طول دوره رشد بادام زمینی است و درست در زمانی که بادام زمینی به مرحله تشکیل غلاف می رسد این لاروها به سنین لاروی بالا رسیده و ریشه ی گیاه را از ناحیه طوقه قطع می کنند و می جوند و ارتباط گیاه با ریشه کاملا قطع شده و گیاه به طور کامل نابود می شود. معمولا زمانی که لارو آگروتیس در یک مزرعه ظاهر می شود به سرعت اپیدمی پیدا می کند و خسارت سنگینی به مزارع وارد می کند که به سختی قابل کنترل خواهد بود (خواجه پور، 1383).
2-11-3- ضایعات ناشی از مصرف نابجای عناصر غذایی
 برخی کشاورزان به اشتباه برای رسیدن به عملکرد بالا به مصرف بی رویه کود نیتروژن از منبع اوره در کشت بادام زمینی روی می آورند در حالی که گیاه بادام زمینی از جمله گیاهان تثبیت کننده ازت است و نیاز بسیار کمی به کود نیتروژن دارد. از طرفی گیاه بادام زمینی جهت دانه بندی بهتر در غلاف به فسفر فراوان و همچنین گچ نیازمند است که معمولا کشاورزان منطقه در مورد مصرف این دو منبع غذایی غفلت می کنند و به طوری که یا اصلا مصرف نمی کنند یا بسیار اندک مصرف می کنند، مصرف گچ تامین کننده کلسیم مورد نیاز بادام زمینی است و قطعا در زمان وجین علف های هرز و خاک دهی پای بوته بایستی حداقل 200 کیلوگرم در هکتار گچ به طور مخلوط با خاک پای بوته های بادام زمینی توزیع شده و در اختیار این گیاه قرار گیرد (جاوید و همکاران، 1390).

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید