1-6-2: سالیسیلیک اسید و نقش آن در گیاهان 33
1-6-3: نقش سالیسیلیک اسید در پیری برگ ها 34
1-6-4: سالیسیلیک اسید و تنظیم کنندگی رشد در شرایط تنش 35
فصل دوم (بررسی منابع) 37
2: بررسی منابع 38
2-1: تنش 38
2-1-1: انواع تنش های محیطی 41
2-1-2: تنش خشکی (کمبود آب) 42
2-1-3: اثرات تنش آب بر ساختمان گیاه 42
2-1-4: اثرات تنش آب بر رشد گیاه 43
2-1-5: پایداری غشاء و تنش 44
2-1-6: تنش و متابولیسم کربن 45
2-1-7: مکانیسم های مقاومت به خشکی 47
2-1-8: اثرات تنش آب بر محتوای آب نسبی 48
فهرست مطالب

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

عنوان صفحه
2-1-9: اثر تنش کمبود آب بر محتوای آب اولیه 49
2-1-10: اثر تنش کمبود آب بر کمبود آب اشباع 49

2-1-11: اثر تنش کمبود آب بر مقدار آب برگ50
2-1-12: اثر تنش کمبود آب بر صفات زراعی، عملکرد و اجزای عملکرد51
2-1-13: اثر تنش کمبود آب بر ارتفاع بوته 52
2-1-14: اثر تنش کمبود آب بر ارتفاع شاخه دهی از سطح زمین 53
2-1-15: اثر تنش کمبود آب بر تعداد شاخهی فرعی در بوته 54
2-1-16: اثر تنش کمبود آب بر قطر ساقه 55
2-1-17: اثر تنش کمبود آب بر عملکرد دانه 55
2-1-18: اثر تنش کمبود آب بر وزن هزار دانه 58
2-1-19: اثر تنش کمبود آب بر عملکرد بیولوژیک 60
2-1-20: اثر تنش کمبود آب بر قطر غوزه 61
2-1-21: اثر تنش کمبود آب بر شاخص برداشت 61
2-1-22: اثر تنش کمبود آب بر تعداد غوزه در بوته 63
2-1-23: اثر تنش کمبود آب بر تعداد دانه در غوزه 64
2-1-24: اثر تنش کمبود آب بر تعداد غوزهی نابارور 66
2-1-25: اثر تنش کمبود آب بر شاخص سطح برگ 66
2-1-26: اثر تنش خشکی بر عملکرد روغن 66
فهرست مطالب
عنوان صفحه
2-1-27: اثر تنش خشکی بر درصد روغن 68
2-1-28: اثر تنش خشکی بر پروتئین ها69
2-1-29: اثر تنش خشکی بر چربی ها 69
2-1-30: اثر تنش خشکی بر اولئیک اسید 70
2-1-31: اثر تنش خشکی بر لینولئیک اسید70
فصل سوم (مواد و روش ها) 72
3: مواد و روش ها 73
3-1: خصوصیات جغرافیایی و اقلیمی محل آزمایش 73
3-2: انتخاب طرح آزمایشی 75
3-3: خصوصیات رقم مورد استفاده 75
3-4: آماده سازی زمین و عملیات زراعی 77
3-5: اندازه گیری صفات 78
3-5-1: عملکرد و اجزای عملکرد 78
3-5-1-1: ارتفاع گیاه 78
3-5-1-2: ارتفاع اولین شاخهی فرعی گیاه از سطح خاک 78
3-5-1-3: قطر ساقه در قسمت تحتانی آن 78
3-5-1-4: تعداد شاخهی فرعی78
3-5-1-5: تعداد غوزهی نابارور در هر بوته 78
فهرست مطالب
عنوان صفحه
3-5-1-6: قطر غوزه79
3-5-1-7: تعداد غوزه در بوته و تعداد دانه در غوزه 79
3-5-1-8: عملکرد دانه79
3-5-1-9: وزن هزار دانه 79
3-5-1-10: وزن هزار دانهی غوزه های اصلی و فرعی 80
3-5-1-11: عملکرد بیولوژیک 80
3-5-1-12: عملکرد بیولوژیک غوزه های اصلی و فرعی 80
3-5-1-13: شاخص برداشت بوته 80
3-5-1-14: شاخص برداشت غوزه های اصلی و فرعی 81
3-5-2: شاخص های رشد 81
3-5-2-1: شاخص سطح برگ (LAI) 81
3-5-2-2: سرعت رشد محصول (CGR) 81
3-5-2-3: سرعت رشد نسبی (RGR) 81
3-5-2-4: سرعت جذب خالص (NAR) 82
3-5-2-5: نسبت سطح برگ LAR) 82
3-5-2-5-6: وزن خشک کل گیاه (TDW) 83
3-5-3: درصد روغن 83
3-5-4: عملکرد روغن 83
فهرست مطالب
عنوان صفحه
3-5-5: سنجش اسید های چرب 83
3-5-6: صفات فیزیولوژیک 84
3-5-6-1: ناپایداری غشاء سیتوپلاسمی 84
3-5-6-2: اندازه گیری محتوای رطوبت نسبی 84
3-5-6-3: درصد آب برگ 85
3-5-6-4: آب نهایی برگ 85
3-5-6-5: محتوای آب اولیه86
3-5-6-6: کمبود آب اشباع 86
3-5-6-7: سرعت از دست دادن آب 86
3-6: تجزیه و تحلیل داده ها 87
فصل چهارم (نتایج و بحث) 88
4-1: ارتفاع گیاه 89
4-2: ارتفاع اولین شاخه از سطح خاک90
4-3: قطر ساقه 92
4-4: تعداد شاخهی فرعی 93
4-5: تعداد غوزه در بوته 100
4-6: تعداد غوزهی نابارور 101
4-7: قطر غوزهی اصلی 103
فهرست مطالب
عنوان صفحه
4-8: تعداد دانه در غوزه 104
4-9: عملکرد دانه 111
4-10: عملکرد دانهی غوزهی اصلی 112

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

4-11: عملکرد دانهی غوزه های فرعی 114
4-12: وزن هزار دانه 116
4-13: وزن هزار دانهی غوزهی اصلی 123
4-14: وزن هزار دانهی غوزهی فرعی 124
4-15: عملکرد بیولوژیک 126
4-16: عملکرد بیولوژیک غوزهی اصلی 128
4-17: عملکرد بیولوژیک غوزه های فرعی 134
4-18: شاخص برداشت بوته 136
4-19: شاخص برداشت غوزه های اصلی 137
4-20: شاخص برداشت غوزه های فرعی 138
4-21: روز تا رسیدگی 145
4-22: درصد روغن 146
4-23: عملکرد روغن 148
4-24: اولئیک اسید 150
4-25: لینولئیک اسید 156
فهرست مطالب
عنوان صفحه
4-26: ناپایداری غشاء سلولی 158
4-27: درصد آب برگ 160
4-28: محتوای آب اولیه 161
4-29: آب نهایی برگ 167
4-30: میزان آب نسبی 168
4-31: کمبود آب اشباع 169
4-32: سرعت از دست دادن آب 171
4-33: تجمع مادهی خشک (TDW) 178
4-34: شاخص سطح برگ (LAI) 180
4-35: سرعت رشد محصول (CGR) 182
4-36: سرعت رشد نسبی (RGR) 185
4-37: سرعت جذب خالص (NAR) 187
4-38: نسبت سطح برگ (LAR) 189
فصل پنجم (نتیجه گیری)194
5-1 نتیجه گیری 195
5-2: پیشنهادات 197
منابع:198
Abstract:213
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل (1-1): مهمترین کشورهای تولید کنندهی گلرنگ5
شکل (3-1): نقشهی کشت76
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار (4-1): وزن خشک کل گیاه تحت تأثیر تنش خشکی178
نمودار (4-2): وزن خشک کل گیاه تحت تأثیر مصرف زئولیت179
نمودار (4-3): وزن خشک کل گیاه تحت تأثیر مصرف سالیسیلیک اسید179
نمودار (4-4): شاخص سطح برگ تحت تأثیر تنش خشکی180
نمودار (4-5): شاخص سطح برگ تحت تأثیر مصرف زئولیت181
نمودار (4-6): شاخص سطح برگ تحت تأثیر مصرف سالیسیلیک اسید181
نمودار (4-7): سرعت رشد محصول تحت تأثیر تنش خشکی182
نمودار (4-8): سرعت رشد محصول تحت تأثیر مصرف زئولیت 183
نمودار (4-9): سرعت رشد محصول تحت تأثیر مصرف سالیسیلیک اسید184
نمودار (4-10): سرعت رشد نسبی تحت تأثیر تنش خشکی185
نمودار (4-11): سرعت رشد نسبی تحت تأثیر مصرف زئولیت186
نمودار (4-12): سرعت رشد نسبی تحت تأثیر مصرف سالیسیلیک اسید186
نمودار (4-13): سرعت جذب خالص تحت تأثیر تنش خشکی188
نمودار (4-14): سرعت جذب خالص تحت تأثیر مصرف زئولیت188
نمودار (4-15): سرعت جذب خالص تحت تأثیر مصرف سالیسیلیک اسید189
نمودار (4-16): نسبت سطح برگ تحت تأثیر تنش خشکی190
نمودار (4-17): نسبت سطح برگ تحت تأثیر مصرف زئولیت190
نمودار (4-18): نسبت سطح برگ تحت تأثیر مصرف سالیسیلیک اسید191
فهرست جداول
عنوانصفحه
جدول1-1: تولید جهانی گلرنگ6
جدول1-2: سطح زیر کشت و عملکرد گلرنگ در آسیا و جهان21
جدول3-1: آمار هواشناسی ایستگاه هواشناسی اراک در سال139073
جدول3-2: خصوصیات خاک مزرعهی مورد آزمایش74
جدول4-1: نتایج تجزیه واریانس صفات96
جدول4-2: مقایسه میانگین های اثرات اصلی صفات97
جدول4-3: مقایسه میانگین های اثرات متقابل دوگانه98
جدول4-4: مقایسه میانگین های اثرات سه گانه99
جدول4-5: نتایج تجزیه واریانس صفات107
جدول4-6: مقایسه میانگین های اثرات اصلی108
جدول4-7: مقایسه میانگین اثرات متقابل دوگانه109
جدول4-8: مقایسه میانگین های اثرات سه گانه110
جدول4-9: نتایج تجزیه واریانس صفات119
جدول4-10: مقایسه میانگین های اثرات اصلی120
جدول4-11: مقایسه میانگین های اثرات متقابل دوگانه121
جدول4-12: مقایسه میانگین های اثرات متقابل سه گانه122
جدول4-13: نتایج تجزیه واریانس صفات130
جدول4-14: مقایسه میانگین های اثرات اصلی131
فهرست جداول
عنوانصفحه
جدول4-15: مقایسه میانگین های اثرات متقابل دوگانه132
جدول4-16: مقایسه میانگین های اثرات متقابل سه گانه133
جدول4-17: نتایج تجزیه واریانس صفات141
جدول4-18: مقایسه میانگین های اثرات اصلی142
جدول4-19: مقایسه میانگین های اثرات متقابل دوگانه143
جدول4-20: مقایسه میانگین های اثرات متقابل سه گانه144
جدول4-21: نتایج تجزیه واریانس صفات152
جدول4-22: مقایسه میانگین های اثرات اصلی153
جدول4-23: مقایسه میانگین های اثرات متقابل دوگانه154
جدول4-24: مقایسه میانگین های اثرات متقابل سه گانه155
جدول4-25: نتایج تجزیه واریانس صفات163
جدول4-26: مقایسه میانگین های اثرات اصلی164
جدول4-27: مقایسه میانگین های اثرات متقابل دوگانه165
جدول4-28: مقایسه میانگین های اثرات متقابل سه گانه166
جدول4-29: نتایج تجزیه واریانس صفات174
جدول4-30: مقایسه میانگین های اثرات اصلی175
جدول4-31: مقایسه میانگین های اثرات متقابل دوگانه176
جدول4-32: مقایسه میانگین های اثرات متقابل سه گانه177
فهرست جداول
عنوانصفحه
جدول4-33: ضرایب همبستگی بین صفات192
جدول4-34: ضرایب همبستگی بین صفات193
فصل اول
مقدمه و کلیات

1: کلیات:
1-1: مقدمه:
تنش های محیطی مهم ترین عوامل کاهش دهندهی عملکرد محصولات کشاورزی در سطح جهان هستند. چنانچه تنش های محیطی حادث نمی شدند، عملکردهای واقعی باید برابر با عملکردهای پتانسیل گیاهان میبود؛ در حالی که در بسیاری از گیاهان زراعی متوسط عملکرد گیاهان کمتر از 10-20 درصد پتانسیل عملکرد آن ها است (کافی و مهدوی دامغانی، 1379). در نقاط خاصی از کرهی زمین به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی، عوامل تنش زا در تولید محصولات کشاورزی تأثیر منفی بیشتری دارند و کشاورزی در آن مناطق با تحمل هزینهی بیشتر و بازدهی کمتر صورت می گیرد. ایران از کشورهایی است که در اکثر نقاط آن تنش های مهم غیرزنده نظیر خشکی، شوری، دما و غیره موجب کاهش عملکرد، از بین رفتن حاصلخیزی خاک و در مواردی عدم امکان تداوم کشاورزی گردیده است. بر خلاف خسارت شدید عوامل تنش زا بر عملکرد محصولات کشاورزی در کشور ما سابقهی تحقیقات در مورد کشاورزی تحت تنش کم است و عموماً تحقیقات کشاورزی در شرایط حداقل تنش انجام شده است. در حالی که کشاورزان معمولاً چنین شرایطی را نمی توانند فراهم کنند که این مسئله باعث اختلاف شدید بین عملکرد گیاهان زراعی و باغی در شرایط ایستگاه های تحقیقاتی و مزارع کشاورزان گردیده است. این تحقیق نیز در زمینهی تنش کم آبی اجرا گردید تا بتواند کمکی به کشاورزان و محققان امر در کشور که در مورد گیاهان روغنی و استراتژیک مشغول فعالیت هستند.
تنش خشکی به عنوان یکی از شایع ترین عامل غیر زنده که گیاهان زراعی آن را تجربه می کنند، شناخته می شود. در مناطقی که میزان بارندگی سالیانه کاهش یافته و پراکنش آن الگوی مناسبی ندارد، خشکی مهم ترین تنش محیطی است که تولید گیاهان زراعی را شدیداً کاهش می دهد. با توجه به کاهش بارندگی های سالانه و افزایش خشکی و دمای هوا استفاده از گونه های گیاهی مناسب و ارقام اصلاح شده ای که دارای عملکرد مطلوب و هم چنین متحمل به شرایط تنش آبی باشند، امکان استفاده ی بهتر از منابع آب موجود را میسر نموده و موجب توسعهی سطح زیر کشت این گیاهان و افزایش بازده تولید می گردد (Richard and Bergman, 1997) و (ابوالحسنی و سعیدی، 1385). علی رغم اینکه تنها چند گیاه زراعی اصلی بیشترین سهم را در تولید غذا در سطح جهان دارا می باشند اما نباید از نقش مهم بسیاری از گونه های دیگر زراعی چشم پوشی کرد (Daju and mundel, 1996). گلرنگ یکی از گیاهانی است که به لحاظ بومی بودن و سازگاری با شرایط اقلیمی حاکم بر کشور از ویژگی های ارزشمندی برخوردار است، علاوه براین تحمل پذیری آن به شرایط محدودیت رطوبت و شوری و امکان کشت بهاره و پاییزه، به همراه نقش مفید آن در تناوب زراعی ایجاب می کند که مطالعات بیشتری برای شناخت بهتر این گیاه و توان بالقوه ی آن و نیز شناخت بهترین گزینه های مدیریتی آن به ویژه در مناطق گرم و خشک انجام شود ( زینلی، 1378؛ بهدانی و جامی الاحمدی، 1387).
1-2: تاریخچه:
گلرنگ (Carthamus tinctorius L.)گیاهی یکساله از خانوادهی کاسنی (Asteraccae) می باشد که از قدیم الایام به عنوان یک زراعت فرعی و با هدف تولید رنگ از گل های آن، در مناطق مختلفی از ایران نظیر خراسان، آذربایجان و اصفهان کشت می شده است (خواجه پور، 1383). گلرنگ یکی از گیاهان بومی ایران است و وجود تیپ های وحشی گلرنگ در نقاط مختلف کشور نشان دهندهی دامنهی سازگاری بالای این گیاه با شرایط آب و هوایی کشور است، در حقیقت می توان آنرا جزء گیاهان فراموش شده به شمار آورد (زینلی، 1378). این گیاه پتانسیل عملکرد دانه بیش از 4 تن در هکتار را دارد و عملکرد دانهی بالای 2 تن در هکتار، عملکرد مطلوب به شمار می رود. متوسط عملکرد گلرنگ در سال زراعی 2008-2007 در دنیا 1847 کیلوگرم در هکتار بوده است (Anonymous, 2008). گلرنگ بواسطه مقاومت به خشکی امروزه به عنوان یک گیاه زراعی در تناوب دیمزارهای مناطق کوهستانی کشور مطرح است (Akhtarbeg and Pala, 2001).
تیپ های مختلف وحشی که در سراسر کشور پراکنده شده اند، نشان از سازگاری بالای این گیاه روغنی با آب و هوای کشور ما دارد (امیدی و همکاران، 1378) .تیپ های زمستانه علاوه بر استفاده از نزولات جوی زمستان و بهار ازمتحمل بالایی نیز نسبت به آفات و بیماری ها برخوردار بوده و عملکرد بیشتری نسبت به تیپ های بهاره دارند (امیدی و احمدی، 1380). همچنین به عنوان یک گیاه روغنی مقاوم به خشکی می تواند در مناطق خشک کشور که عملکرد سایر گیاهان زراعی کم است، کشت و کار شود (ناصری، 1375).
افزایش روز افزون جمعیت جهان در چند دههی اخیر و نیاز آنها به منابع انرژی از جمله روغن گیاهی ایجاب می نماید که در مورد افزایش سطح زیرکشت و افزایش عملکرد گیاهان روغنی مانند گلرنگ توجه بیشتری صورت گیرد. این در حالی است که ایران از جمله کشورهایی است که کاشت برخی از دانه‌ های روغنی نظیر کنجد، کرچک، گلرنگ و آفتابگردان در آن قدمت فراوان دارد. بر اساس آمار موجود، مقدار مصرف سرانه روغن گیاهی با توجه به اعمال سهمیه بندی در ایران حدود 17 کیلوگرم برای هر نفر است. بنابراین، با در نظر گرفتن جمعیت بیش از 70 میلیونی کشور سالانه به حدود 1190000 تن روغن نیاز می باشد. متأسفانه درحال حاضر بیش از 80% روغن گیاهی مصرفی در کشور، وارداتی است. گلرنگ به دلیل قابلیت‌های زیادی از قبیل قدرت سازگاری بالا، تحمل به سرما، تحمل به خشکی، شوری و قلیاییت بالای خاک و موارد مصرف متعدد، در بسیاری از کشور ها بطور گسترده کشت می‌شود. روغن این گیاه کیفیت بالایی دارد، میزان اسید لینولئیک آن بین 73 تا 85 درصد است (بالاترین مقدار در بین گیاهان روغنی می‌باشد (ناصری، 1370).
ارتفاع ساقه گلرنگ بستگی به عواملی چون، رقم و شرایط محیطی دارد. تعداد و محل شاخه های فرعی بسته به شرایط محیطی، فضای رشد (تراکم کاشت) و ژنوتیپ گیاه متغیر است. به طور کلی وقتی ارتفاع ساقه اصلی به ٢٠ تا ۴٠ سانتی متر برسد، شاخه های فرعی از بخش فوقانی آن منشعب می شوند. هر طبق ٢٠ تا ١٢٠ گلچه لوله ای را شامل می شود، که هر یک می تواند مولد یک دانه باشد .میزان روغن قابل استحصال دانه گلرنگ در شرایط مساعد بسته به نوع رقم تا ۴۵ درصد نیز می رسد (زینلی، 1378؛ آلیاری و همکاران، 1379). کنجالهی باقی مانده پس از روغن کشی تا اندازه ای تلخ است، ولی با مخلوط نمودن آن با کنجاله چغندرقند، دام ها می توانند با رغبت آن را بخورند (آلیاری و همکاران، 1379؛ خواجه پور، 1370). گلرنگ یکی از دانه های روغنی مهم است که در مناطق دیم ایران کشت می شود. در ارتفاعات کمتر از 1000 تا 2300 متر بالاتر از سطح دریا می توان آن را کاشت، ولی در ارتفاعات بالا عملکرد و میزان روغن آن کاهش می یابد. وزن هزار دانهی آن بسته به مناطق مختلف از 25 تا 50 گرم و میزان روغن آن 30 تا 36 درصد متغیر می باشد. در مناطق دیم عملکرد آن از 500 تا 1200 کیلوگرم در هکتار متغیر است. از نظر اقتصادی نیز زراعت گلرنگ پتانسیل زیادی برای رقابت با محصولات رایج در مناطق دیم مثل گندم، جو، عدس و نخود دارد. گلرنگ نسبت به خشکی متحمل است. بنابراین کشت بهاره یا پائیزه گلرنگ در شرایط دیم که عملکردی معادل یا حتی بیشتر از گندم دارد، می تواند در این مناطق در کنار محصولات (غلات) کاشته شود و یا در تناوب با گندم جایگزین گندم و جوگردد (حقیقتی ملکی و فری، 1386). امروزه گلرنگ به دلیل سه هدف اصلی روغن، مصارف غذایی و تغذیه طیور تولید می شود که البته مهم ترین هدف، تولید روغن از دانه های آن می باشد. دو نوع اسید چرب غیر اشباع درگلرنگ وجود دارد، اسید چرب غیر اشباع اولئیک، که در پخت مواد غذایی و اسید چرب غیر اشباع لینولئیک، که به عنوان عامل خشک کننده در رنگ آمیزی و روغن برق و جلا استفاده می شود. گلرنگ یک گیاه روغنی مهم بین المللی است که پتانسیل تولید خوبی در سیستم های کشت با مصرف کود کم دارد، به ویژه در سیستم های کشت ارگانیک که با مصرف کم عناصر غذایی، تولید قابل قبولی دارد. اگرچه اطلاعات کمی در خصوص نیاز غذایی این گیاه وجود دارد (Abbadi et al., 2008a).
مهم ترین تولید کنندگان گلرنگ در جهان به همراه درصد تولید هر یک از آنها به ترتیب: مکزیک (36 درصد)، هند (21 درصد)، آمریکا (13 درصد)، اتیوپی (6 درصد)، استرالیا (5 درصد)، چین (5 درصد)، قزاقستان (5 درصد)، آرژانتین (3 درصد)، قرقیزستان (3 درصد)، ازبکستان (2 درصد) و سایر کشورها در حدود 1 درصد تولید را به خود اختصاص داده اند ((Smith and Jimmerson, 2005.
شکل1-1. مهمترین کشورهای تولید کنندهی گلرنگ.
(جدول1-1) تولید جهانی گلرنگ (Anonymous, 2008).عملکرد دانه (کیلوگرم در هکتار)سال تولید2109200111062002-200117892003-200213652004-200320902005-200424332006-200527792007-200618472008-2007
گلرنگ زراعی گیاهی یکساله و از خانواده گل کاسنی می باشد و از بین کشورهای تولید کننده آن هندوستان با داشتن حدود 60 درصد سطح زیر کشت جهانی (831 هزار تن) را به خود اختصاص داده است . ایالات متحده آمریکا با عملکرد 1485 کیلوگرم در هکتار بیشترین متوسط عملکرد جهانی را در بین کشورهای تولید کننده گلرنگ داراست (F.A.O, 1993). متوسط عملکرد دانه گلرنگ در ایران حدود 700 کیلوگرم در هکتار برآورد گردیده است (زینلی، 1378). در گذشته کشت گلرنگ بیشتر به منظور تهیه کارتامین (رنگدانهی قرمز رنگ که از گلچه های این گیاه قابل استخراج است) و استفاده از آن در رنگرزی البسه و نیز به عنوان رنگ غذا صورت می گرفت (زینلی، 1378) ولی امروزه این گیاه در گروه گیاهان روغنی جا گرفته و به این منظور کشت می گردد (یزدی صمدی و عبدمیشانی، 1370). این گیاه که احتمالاً بومی ایران است (برزگر، 1378) و (خواجه پور، 1370) در سطوح کوچک یا به صورت حاشیه ای برای حفاظت از محصولات، در حاشیه کرت ها کشت می شده است و هم اکنون نیز در مناطقی از هندوستان برای جلوگیری و جبران خسارت عوامل مختلف بر گندم در کشت مخلوط به صورت ردیفی کشت می شود (Beech and Norman, 1963). زراعت گلرنگ به منظور استفاده از روغن دانهی آن سابقهی زیادی ندارد، به همین دلیل در اغلب نوشته ها از این گیاه به عنوان یک گیاه زراعی نسبتاً جدید یاد شده است. اصلاح ارقام پر محصول گلرنگ با مقدار روغن بالا که بعد از جنگ جهانی دوم اصلاح شدند به گسترش و توسعهی سطح زیر کشت این گیاه زراعی در بعضی نقاط دنیا منجر شد، ارقام اصلاح شده از ژرم پلاسم هایی به دست آمده که از مراکز اولیه این گیاه از جمله ایران جمع آوری شده بودند. این گیاه به دلیل قابلیت هایی نظیر قدرت سازگاری بالا، تحمل به سرما، تحمل نسبی به خشکی، شوری و قلیائیت بالای خاک و مواد مصرف متعدد در بسیاری از کشورها به طور گسترده کشت می شود (زینلی، 1378). اسید لینولئیک موجود در روغن گلرنگ حاوی خواصی نظیر کاهش چربی خون، کلسترول و سختی رگ ها می باشد. روغن گلرنگ به عنوان مادهی خام جهت افزودن به مواد رنگی، جوهر چاپ و فیلم، نوار مغناطیسی، روغن جلا و … بکار برده می شود. گلچه های این گیاه به عنوان مادهی اولیه جهت استخراج پیگمان هایی رنگی به منظور قابل ملاحظه ای در مواد غذایی و نوشیدنی ها و … می توان آن را بکار برد ( فروزان، 1378).
گلرنگ چنانچه قبل از گلدهی برداشت شود، علوفهی قابل قبولی را برای دام ها تولید می کند (سرمدنیا و کوچکی، 1368؛ صدیق و امین پور، 1363). گلرنگ در طب سنتی دارای خواص دارویی متعدد بوده که از آن جمله می توان به اثرات آن در درمان دردهای روماتیسمی و بیماری های زنان و اثرات مسهلی اشاره نمود (صدیق و امین پور، 1363؛ فتحی بزچلوئی، 1369). با توجه به آنچه دربارهی اهمیت گلرنگ گفته شد و با عنایت به کمبود تولید روغن های گیاهی در کشور و همچنین بومی بودن آن در کشور ما، بررسی روند کشت گلرنگ و تحقیقات درباره آن امری اجتناب ناپذیر است . در ایران تحقیق در مورد کشت گلرنگ به عنوان یک گیاه روغنی، از سال 1346 با تهیه بذر اصلاح شده از خارج از کشور، توسط مرکز تحقیقات کشاورزی ورامین، صورت گرفت. به این منظور در سال 1348 با هدف بررسی پتانسیل ارقام بومی و تولید ارقام برتر اقدام به جمع آوری توده های محلی گلرنگ از شهرستانهای مختلف نموده و آزمایشات به زراعی مختلفی را جهت حل مسائل زراعی آن به عمل آوردند. (زینلی، 1378).
یکی از عمده ترین دلایل پایین بودن سطح زیر کشت گلرنگ کم بودن عملکرد آن است. برخی محققان بر این عقیده اند که هنوز ژرم پلاسم ها و ذخایر توارثی، پتانسیل و تنوع ژنتیکی بسیاری نهفته است که می توان از طریق روشهای چند منظوره انتخاب، با تلفیق این توانایی های ژنتیکی و انتخاب ژنوتیپ های برتر، گامهای مؤثر و کاربردی در جهت بهبود عملکرد، برداشت ( خواجه پور، 1376). عملکرد گلرنگ همانند سایر محصولات زراعی، تحت تأثیر عوامل گوناگون از جمله ژنوتیپ تاریخ کشت، تراکم بوته، رطوبت، حاصلخیزی، دما و نور قرار می گیرد. عملکرد دانه در واحد سطح هنگامی حاصل می گردد که این رقابت ها به حداقل خود رسیده و در عین حال گیاه بتواند از عوامل رشد موجود حداکثر استفاده را بنماید.
مزرعه خوب گلرنگ بایستی در شرایط دیم و زراعت آبی در کانادا به ترتیب حداقل 1650 و 2200 کیلوگرم در هکتار تولید دانه داشته باشد (Mundel et al., 2004). گلرنگ دارای واریته های خاردار و بدون خار است، که درصد روغن در ارقام خاردار، از ارقام بدون خار و ارقامی که دارای خار کمتری هستند، بیشتر می باشد (Osorio et al., 1995). کاشت گلرنگ به چندین قرن پیش برمی گردد که در ابتدا به منظور استفاده از گلبرگ های رنگی آن جهت رنگ های خوراکی، طعم دهندهی غذا، چاشنی، روغن دانه و رنگرزی منسوجات در کشورهای شرق دور مورد استفاده قرار می گرفته است (Esendal, 2001). همچنین گلرنگ در سال های اخیر به عنوان یک گیاه مناسب جهت کاشت علوفه مورد توجه قرار گرفته است (Landau et al., 2005).
دانه های گلرنگ بین 16 تا 18 درصد پروتئین دارند که کنجاله آن بعد از روغن کشی 24 درصد پروتئین دارد و قابل استفاده برای تغذیهی حیوانات است. که به لحاظ کیفیت مشابه با کنجاله کلزا، البته با کمی پروتئین و انرژی بیشتر می باشد. مصرف علوفه ای گلرنگ منحصر به مواقعی می شود که به عنوان مثال در اثر سرمازدگی و یخبندان مزرعهی گلرنگ، کیفیت محصول بسیار پایین پیش بینی شود (Mundel et al., 2004). همچنین می توان از قسمت های رویشی گلرنگ برای تهیه علوفه سیلویی مطلوب استفاده کرد (Weinberg et al., 2002). گلرنگ دارای ویژگی های مهمی جهت کاشت در مناطق دیم می باشد که می توان به تحمل آن به سرما، خشکی و شوری اشاره کرد، به طوری که توانسته است در مناطق خشکی مثل مرکز آناتولی و نواحی اطراف آن که بارندگی کافی ندارند، مثل استان های آنکارا، Eskisehir و Konya و Cankiri در ترکیه بطور موفق رشد نماید. { به طوری که سطح زیر کشت آن در ترکیه در سال 2005 به 265 هکتار رسیده است (F.A.O, 2006)}. بر اساس نوع پوست دانه، درصد روغن دانه گلرنگ بین 20 تا 45 درصد متغیر می باشد. وجود مقادیر زیاد اسید چرب غیر اشباع لینولئیک در روغن دانه باعث کاهش کلسترول خون می شود. همچنین از این روغن برای تهیه انواع مارگارین و سالاد نیز استفاده می شود. در بسیاری از کشورها نه به دلیل استفاده از رنگ آن، بلکه به خاطر یک منبع بسیار مهم روغن، این گیاه مورد توجه قرار گرفته است، چون دانه های گلرنگ حاوی 35 تا 50 درصد روغن، 15 تا 20 درصد پروتئین و 35 تا 45 درصد پوست می باشند (Rahamatalla et al., 2001). روغن استاندارد گلرنگ حاوی حدود 8-6 درصد اسید پالمیتیک، 3-2 درصد اسید استئاریک، 20-16 درصد اسید اولئیک و 75-71 درصد اسید لینولئیک می باشد (Velasco and Fernandez, 2001). این گیاه به راحتی می تواند در مناطقی که دما پایین و خاک هایی با حاصلخیزی کم دارند، رشد و نمو موفقی داشته باشد (Koutroubas and Papadis, 2004). موفقیت در تولید گلرنگ در مناطق جدید بستگی زیادی به اصلاح و بهبود بیشتر عملکرد دانه و روغن دارد. عملکرد دانهی یک رقم گلرنگ ممکن است در مناطق مختلف، متفاوت باشد، زیرا عواملی چون نور، آب، بارندگی، دما، رطوبت محیطی و رقابت در جذب مواد غذایی متفاوت خواهد بود (Koutroubas and Papadis, 2004). عملکرد گلرنگ را تابعی از تعداد بوته در واحد سطح، تعداد غوزه در بوته، تعداد دانه در غوزه و وزن دانه ها ذکر کردند (Yoguoy et al., 1993). در گزارشی از کانادا، مراحل نمو گلرنگ را شامل سبز شدن، روزت، طویل شدن ساقه، تشکیل ساقه های جانبی، گلدهی و رسیدگی تقسیم کردند. در گزارش ایشان، در تاریخ کاشت حدود اواسط اردیبهشت مرحله جوانه زنی 2 تا 3 هفته، گلدهی12 تا 15 هفته و رسیدگی فیزیولوژیکی 20 هفته طول می کشد (Mundel et al., 1992).
گلرنگ به عنوان یک گیاه بومی کشور ایران، با ویژگی تحمل نسبتاً بالایی که به شوری و خشکی از خود نشان می دهد و همچنین به دلیل بالا بودن کیفیت روغن آن، می تواند نقش مهمی در گسترش سطح زیر کشت گیاهان روغنی در کشور داشته باشد. دسترسی به ارقام متحمل به خشکی می تواند توسعه کشت این گیاه را در شرایط اقلیمی خشک، فراهم سازد (Forozan, 1997). تنش خشکی در گلرنگ در مرحله رشد رویشی از طریق کاهش شاخص سطح برگ باعث کاهش تولید ماده خشک و کاهش عملکرد گیاه می شود. این گیاه در مرحله رویشی نسبت به مراحل بعدی رشد، نسبت به کمبود آب متحمل تر است و عدم آبیاری در این مرحله باعث گسترش سیستم ریشه ای گیاه و افزایش تحمل گیاه نسبت به شرایط گرم و خشک در مراحل بعدی می شود، بنابراین توصیه می شود که پس از جوانه زنی و استقرار گیاه یک دوره خشکی کوتاه مدت به گیاه داده شود (خواجه پور، 1383).
در بعضی مناطق مزرعه گلرنگ توسط گوسفند چرانیده می شود. بوته های سبز در حال رشد و شاخ و برگ گیاه بعد از برداشت، گاهی اوقات به منظور تعلیف دام استفاده می شود. دام ها و به ویژه گوسفند اشتها و رغبت زیادی به خوردن کاه و کلش گلرنگ نشان می دهند (Knowles, 1979). در برخی منابع از ارقام بی خار و گل قرمز گلرنگ به عنوان گیاه زینتی نیز نام برده شده است (Pascaal.Villalobos and Alburquerue, 2000). متوسط عملکرد گلرنگ در سطح جهانی در حدود 2 تن در هکتار گزارش شده است. گلرنگ در کشورهای مختلف دارای نام ها و اسامی مختلفی است. در زبان انگلیسی به این گیاه Safflower و در زبان فرانسه Carthame و در زبان عربی به این گیاه قرطوم، کرتوم و عصفر اطلاق می گردد (Able, 1972). در ایران به آن گلرنگ،گلبرآفتاب و در مناطق متعدد اسامی دیگری همچون کوشه، کافشه، کاژیره، کاجیره و گل زرد نیز به آن اطلاق می شود، به دلیل قیمت ارزان و قابلیت جایگزینی این گیاه با زعفران تحت عناوین زعفران دروغین، زعفران کنگره و زعفران رنگرزی نیز معروف است. کشت و کار گلرنگ در ایران از دیرباز جهت استفاده از رنگ آن در صنایع قالی بافی، تزئین نان و غیره به صورت محدود معمول بوده، ولی به دلیل نبودن ارقام با عملکرد بالا، طولانی بودن فصل رشد و وجود آفات و بیماری ها هیچ گاه سطح زیرکشت قابل توجهی نداشته است و بیشتر در حواشی مزارع کشاورزان جهت مصارف شخصی کشت می گردیده است. در ایران کشت و کار گلرنگ تحت عنوان یک گیاه روغنی از سال 1336 شروع شد و پس از سال 1353 سطح زیر کشت این گیاه بسیار محدود گردید. از جمله عوامل کاهش سطح زیر کشت گلرنگ در ایران طی سالهای گذشته محدود شدن عملکرد دانه توسط عواملی همچون آفات، بیماری ها، علف های هرز و در دسترس نبودن ارقام مناسب واطلاعات کافی در زمینه زراعت این گیاه بوده است (زینلی، 1378). ولی دوباره از ابتدای سال 1370 فعالیت هایی به منظور توسعه کشت و کار گلرنگ صورت گرفته است به طوری که درسال 1375، 115 تن محصول از کشاورزان خریداری شد (زینلی، 1378). متوسط دانه گلرنگ در ایران حدود 700 کیلوگرم درهکتار برآورد گردیده که از متوسط عملکرد جهانی گلرنگ (حدود 2 تن در هکتار) خیلی کمتر است. یکی از امتیازات ارزشمند گیاه گلرنگ در ایران بومی بودن و سازگاری گیاه است. بنابراین شایسته است که مطالعات بیشتری برای شناخت این گیاه و استعدادهای آن انجام گردد (زینلی، 1378). بر اساس آزمایش ها و بررسی های انجام شده گلرنگ توان تولید بیش از4 تن دانه درهکتار را دارد و حتی در بعضی کشت های آزمایشی بیش از 5/4 تن دانه از آن برداشت شده است. در هر حال عملکرد دانه بالاتر از2 تن در هکتار مطلوب است (زند، 1374).
مهم ترین مراکز تحقیقاتی در زمینه اصلاح گیاه گلرنگ در کشورهای هندوستان، مکزیک، ایلات متحده، چین، کانادا و استرالیا مستقر است. گلرنگ به طور گسترده در هند، خاور نزدیک و چین کشت می شود. در دهه های اخیر کشت این گیاه در کشورهای آمریکای جنوبی و استرالیا نیز متداول گردیده است. در حال حاضر این گیاه در بیش از 60 کشور جهان و عمدتاً در کشورهای هند، مکزیک، ایالات متحده آمریکا، اتیوپی، اسپانیا و استرالیا مورد کشت و زرع قرار می گیرد (Dajue, 1999).
1-3: مشخصات گیاه شناسی:
گلرنگ (Carthamus tinctorius L.) از خانواده Compositeae است. جنس Carthamus حدود 25 گونهی مهم دارد که بسیاری از آنها بومی منطقهی مدیترانه هستند (احمدی و امیدی، 1380). در زمینهی مبدأ گلرنگ اتفاق نظر وجود ندارد و به عقیدهی واویلوف گونهی زراعی گلرنگ (Carthamus tinctorius L) به همراه دو گونه (C.palaestinus L, C.oxyacanth L) در یک گروه جای دارند. هر سه گونه یکساله، قابل تلاقی با یکدیگر بوده و12 جفت کروموزوم دارند (احمدی، 1371). وی سه ناحیه را به عنوان مبدأ، برای گونهی زراعی گلرنگ پیشنهادکرده است که اولی در هند، دومی در افغانستان وسومی در اتیوپی قرار دارد (Knowles, 1979). نولز (Knowles, 1980) پیشنهاد کرد که برای سهولت کار بهتر است به چندین مرکز کشت و مصرف گلرنگ در دنیای قدیم اشاره نمود. این نه مراکز مبدأ هستند و نه مراکز تنوع و در واقع کاربرد واژهی مراکز متشابه مناسب تر می باشد. نولز این مراکز را در 7 گروه قرار داده که عبارتند از:
الف) خاور دور : چین، ژاپن و کره
ب) هند – پاکستان و بنگلادش
ج) خاورمیانه : افغانستان، ایران تا ترکیه، بخش های جنوبی اتحاد جماهیر شوروی سابق تا اقیانوس هند.
د) مصر: کناره رودنیل در شمال سودان، جنوب مصر.
ﻫ ) سودان : کناره های رود نیل در شمال سودان ، جنوب مصر
و) اتیوپی
ز) اروپا: اسپانیا، پرتغال، فرانسه، رومانی، مغرب (مراکش) و الجزایر
بر اساس تقسیم بندی فوق ایران در مرکزخاورمیانه قرار می گیرد (Knowles, 1979).

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید